W aptece czynności fachowe mogą wykonywać tylko dwa zawody: farmaceuta i technik farmaceutyczny. Droga do drugiego z nich trwa krócej niż studia, ale ma kilka etapów, o których łatwo zapomnieć: szkołę policealną, egzamin zawodowy, wpis do rejestru i dwuletnią praktykę w aptece. Dopiero po praktyce technik może sam sporządzać i wydawać leki, z wyjątkiem trzech grup substancji wymienionych w ustawie.
Szkoła policealna trwa 2,5 roku i działa tylko w trybie dziennym
Od roku szkolnego 2019/2020 zawodu technika farmaceutycznego uczy wyłącznie szkoła policealna. Nauka trwa 5 semestrów i odbywa się tylko w formie dziennej, więc technikiem farmaceutycznym nie da się zostać zaocznie ani w szkole weekendowej. Tak opisuje to informator Centralnej Komisji Egzaminacyjnej dla tego zawodu. Szkoła policealna przyjmuje osoby z wykształceniem średnim.
Program obejmuje sporządzanie leków recepturowych i aptecznych, obrót produktami leczniczymi, wyrobami medycznymi i suplementami diety, udział w analizie leków w laboratorium oraz język obcy zawodowy. Cały zakres mieści się w jednej kwalifikacji o symbolu MED.09, a jej nazwa brzmi „Sporządzanie i wytwarzanie produktów leczniczych oraz prowadzenie obrotu produktami leczniczymi, wyrobami medycznymi, suplementami diety i środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz innymi produktami dopuszczonymi do obrotu w aptece na podstawie przepisów prawa”.
Dyplom daje dopiero zdany egzamin MED.09
Egzamin zawodowy ma dwie części. Część pisemna to 40 zadań zamkniętych do rozwiązania w 60 minut na komputerze, a do zdania trzeba co najmniej 20 punktów, czyli 50%. W części praktycznej zdający ma 180 minut na zadanie, którego wynikiem jest najczęściej dokumentacja sporządzenia leku recepturowego, i musi uzyskać co najmniej 75% punktów. Kto zda obie części, dostaje certyfikat kwalifikacji MED.09, a razem z ukończoną szkołą policealną dyplom zawodowy w zawodzie technik farmaceutyczny.
Szczegóły obu części, przykładowe zadanie z rozwiązaniem i plan nauki są w osobnym tekście: Jak wygląda egzamin zawodowy technika farmaceutycznego MED.09.
Przed pierwszym dniem pracy trzeba uzyskać wpis do rejestru
Od 26 marca 2024 r. zawód technika farmaceutycznego reguluje także ustawa o niektórych zawodach medycznych. Warunkiem wykonywania zawodu jest wpis do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego, a pracować można od dnia uzyskania wpisu. Wniosek składa się przez rejestr do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. Opłata za wniosek wynosi 100 zł.
Oprócz dyplomu ustawa wymaga pełnej zdolności do czynności prawnych, korzystania z pełni praw publicznych, znajomości języka polskiego i niekaralności za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Osoby, które pracowały w zawodzie przed wejściem ustawy w życie, miały czas na złożenie wniosku do 26 września 2024 r.
Pierwsze 2 lata w aptece to praktyka pod opieką farmaceuty
Pełne uprawnienia technik zdobywa po dwuletniej praktyce w aptece w pełnym wymiarze czasu pracy. Zasady opisuje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie odbywania praktyki w aptece przez technika farmaceutycznego:
- praktykę odbywa się na podstawie umowy o pracę, na czas nieokreślony albo określony w celu odbycia praktyki,
- praktyką kieruje kierownik apteki albo wyznaczony przez niego farmaceuta, który może mieć jednocześnie najwyżej 2 praktykantów,
- praktykant prowadzi „Dziennik praktyki aptecznej technika farmaceutycznego”, w którym opiekun potwierdza wykonane zajęcia,
- praca w niepełnym wymiarze, dłuższe zwolnienie lekarskie, urlop macierzyński, wychowawczy albo bezpłatny wydłużają praktykę,
- na koniec kierownik apteki wydaje zaświadczenie o odbyciu praktyki na podstawie wpisów w dzienniku.
W czasie praktyki technik samodzielnie wykonuje tylko czynności pomocnicze przy sporządzaniu, wytwarzaniu i wydawaniu leków. Nie dotyczy to leków z wyjątków opisanych niżej ani leków do żywienia pozajelitowego i dojelitowego, leków w dawkach dziennych, w tym cytostatyków, płynów infuzyjnych i roztworów do dializy. Do praktyki można wliczyć staż z urzędu pracy, jeśli technik dostał skierowanie od starosty.
Po praktyce technik wydaje leki z wyjątkiem 3 grup substancji
Zakres uprawnień określa art. 91 Prawa farmaceutycznego. Technik po dwuletniej praktyce może w aptece sporządzać, wytwarzać i wydawać produkty lecznicze i wyroby medyczne, z wyjątkiem produktów leczniczych, które zawierają:
- substancje bardzo silnie działające określone w Urzędowym Wykazie Produktów Leczniczych,
- substancje odurzające,
- substancje psychotropowe grupy I-P i II-P.
Ten sam przepis pozwala technikowi wykonywać czynności pomocnicze przy przygotowywaniu preparatów leczniczych i zgłaszać działania niepożądane leków do Prezesa Urzędu Rejestracji albo do podmiotu odpowiedzialnego. Przy pierwszym stole technik korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego (art. 91a), a tak jak farmaceuta może odmówić wydania leku, na przykład gdy podejrzewa, że recepta nie jest autentyczna albo że lek ma być użyty w celu pozamedycznym (art. 96 ust. 5).
Jednego ustawa technikowi nie pozwala. W godzinach pracy apteki w lokalu musi być farmaceuta (art. 92), więc technik nie poprowadzi apteki sam, nawet na jednej zmianie.
Technik z 3-letnim stażem może kierować punktem aptecznym
Poza apteką przepisy otwierają technikowi dwie drogi. Kierownikiem punktu aptecznego może zostać technik farmaceutyczny z trzyletnim stażem pracy w aptekach ogólnodostępnych (art. 70 ust. 2b). Punkty apteczne tworzy się tylko na wsi, w której nie ma apteki ogólnodostępnej. Technik może też prowadzić sklep zielarsko-medyczny albo być jego kierownikiem (art. 71 ust. 2).
W każdym 5-letnim okresie technik zbiera 200 punktów edukacyjnych
Od wpisu do rejestru technika obowiązuje ustawiczny rozwój zawodowy. Okres edukacyjny trwa 5 lat i zaczyna się 1 stycznia roku następującego po roku uzyskania wpisu. W tym czasie trzeba zdobyć co najmniej 200 punktów edukacyjnych, z czego 120 daje obowiązkowy kurs doskonalący. Pozostałe punkty przysługują za samokształcenie, na przykład szkolenia, konferencje i kursy internetowe.
Przebieg doskonalenia technik zapisuje w karcie rozwoju zawodowego, którą wydaje wojewoda. W ciągu 30 dni od końca okresu edukacyjnego kartę przekazuje się wojewodzie do potwierdzenia. Na szkolenia technik może wziąć płatny urlop szkoleniowy, do 6 dni roboczych w roku, w terminie uzgodnionym z pracodawcą.
Na początek pracy przydają się książki do konsultacji przy pierwszym stole
Szkoła uczy receptury i przepisów, a praca w aptece od pierwszego tygodnia wymaga rozmowy z pacjentem o lekach bez recepty i o lekach z recepty. Te pozycje Wydawnictwa Farmaceutycznego są pisane także dla techników farmaceutycznych:
- „Porady farmaceutyczne. Co przekazać pacjentowi podczas wydawania leku Rx i OTC?” – gotowe porady dla ponad 650 substancji, z wariantami dla osób starszych, kobiet w ciąży i pacjentów przyjmujących wiele leków,
- „Leki pierwszego wyboru” – 210 dolegliwości zgłaszanych w aptece, a przy każdej leki bez recepty, leki na receptę, zalecenia niefarmakologiczne i oznaczenie siły dowodów,
- „Angielski w aptece. Przewodnik językowy dla farmaceutów i techników farmaceutycznych” – dialogi z polskiej apteki, od e-recepty po anafilaksję,
- „Leki pod kluczem” – zasady obrotu substancjami z wykazów P i N, w tym tymi, których technik nie wydaje, oraz rozpoznawanie fałszywej recepty.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 612 (art. 70, 71, 90, 91, 91a, 92, 96).
- Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1730 (art. 2, 5, 6, 39, 40, załącznik poz. 12).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2002 r. w sprawie odbywania praktyki w aptece przez technika farmaceutycznego, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1621.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2024 r. w sprawie ustawicznego rozwoju zawodowego osób wykonujących niektóre zawody medyczne, Dz.U. 2024 poz. 674.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, Informator o egzaminie zawodowym. Technik farmaceutyczny 321301 (podstawa programowa z 2019 r.).
