Induktory enzymów i 28 dni po odstawieniu
Leki indukujące enzymy mikrosomalne zwiększają klirens hormonów płciowych, co może dawać krwawienia śródcykliczne i nieskuteczność antykoncepcji. ChPL tabletki złożonej wymienia fenytoinę, barbiturany, prymidon, karbamazepinę i ryfampicynę, a jako prawdopodobne induktory także okskarbazepinę, topiramat, felbamat, gryzeofulwinę i preparaty z zielem dziurawca (ChPL Microgynon 21 2022, pkt 4.5). Indukcja pojawia się po kilku dniach leczenia, maksimum osiąga w ciągu kilku tygodni i utrzymuje się po odstawieniu leku przez około 4 tygodnie. Stąd zalecenie dodatkowej metody mechanicznej w trakcie leczenia i przez 28 dni po jego zakończeniu (ChPL Microgynon 21 2022, pkt 4.5).
Wytyczne FSRH obejmują tym zastrzeżeniem wszystkie metody złożone, wszystkie tabletki progestagenowe, implant z etonogestrelem i doustną antykoncepcję awaryjną. Iniekcja z octanem medroksyprogesteronu, wkładka z lewonorgestrelem i wkładka miedziana nie tracą skuteczności (FSRH 2022, str. 4–5). Gdy induktor jest stosowany krócej niż 2 miesiące, można zostać przy dotychczasowej metodzie i dodać prezerwatywę na czas leczenia i 28 dni po nim, z wyjątkiem leków teratogennych (FSRH 2022, str. 4). Topiramat FSRH każe traktować jako potencjalny induktor niezależnie od dawki (FSRH 2022, str. 8).
Antybiotyk według FSRH i według ChPL
Według FSRH antybiotyk, który nie indukuje enzymów, nie wymaga dodatkowego zabezpieczenia, chyba że on sam albo leczona choroba wywołują wymioty lub biegunkę (FSRH 2022, str. 3). ChPL Microgynon 21 zaleca natomiast metodę mechaniczną przez 7 dni po zakończeniu leczenia antybiotykiem innym niż ryfampicyna i gryzeofulwina, a gdy ten okres wychodzi poza opakowanie, kolejne zaczyna się bez 7-dniowej przerwy (ChPL Microgynon 21 2022, pkt 4.5). Ryfampicyna i gryzeofulwina wymagają dodatkowego zabezpieczenia według obu dokumentów (FSRH 2022, str. 4 i 10).
Wymioty w ciągu 3–4 godzin po tabletce złożonej traktuje się jak pominięcie dawki (ChPL Microgynon 21 2022, pkt 4.2), a według FSRH tak samo ciężką biegunkę trwającą ponad 24 godziny (FSRH 2022, str. 6). Sok grejpfrutowy, makrolidy i azolowe leki przeciwgrzybicze działają odwrotnie niż induktory, bo jako inhibitory CYP3A4 mogą zwiększać stężenie estrogenów i progestagenów (ChPL Microgynon 21 2022, pkt 4.5). Przy każdej rozmowie o antykoncepcji FSRH zaleca pytać o leki na receptę i bez recepty, używki, preparaty ziołowe i suplementy diety (FSRH 2022, str. 2).
Interakcje w drugą stronę
Antykoncepcja złożona obniża stężenie lamotryginy. Może to osłabić kontrolę napadów, a w przerwie bezhormonowej grozi toksycznością leku, więc czasem potrzebne jest nawet dwukrotne zwiększenie dawki lamotryginy, schemat ciągły i współpraca z lekarzem (FSRH 2022, str. 9). U kobiety leczonej lewotyroksyną FSRH zaleca rozważyć oznaczenie TSH ok. 6 tygodni po rozpoczęciu antykoncepcji złożonej (FSRH 2022, str. 8). Tabletki progestagenowej z drospirenonem nie zaleca się z diuretykami oszczędzającymi potas i suplementami potasu, a z inhibitorami ACE i sartanami trzeba zachować ostrożność (FSRH 2022, str. 4).
Tabletka „dzień po” i leki na zgagę
Octan uliprystalu jest metabolizowany przez CYP3A4, a ryfampicyna zmniejsza jego Cmax i AUC o 90% i więcej (ChPL ellaOne 2025, pkt 4.5). Kobiecie, która w ostatnich 4 tygodniach przyjmowała induktor, ChPL lewonorgestrelu zaleca wkładkę miedzianą (ChPL Escapelle 2021, pkt 4.5), a FSRH dopuszcza, gdy wkładka jest niemożliwa, podwójną dawkę lewonorgestrelu 3 mg do 96 godzin, z informacją o nieznanej skuteczności (FSRH 2022, str. 4–5). Esomeprazol obniżał Cmax octanu uliprystalu o ok. 65%, a ChPL podaje, że kliniczne znaczenie tej interakcji przy pojedynczej dawce nie jest znane (ChPL ellaOne 2025, pkt 4.5). FSRH w takiej sytuacji zaleca wkładkę miedzianą albo lewonorgestrel (FSRH 2022, str. 10). Po octanie uliprystalu antykoncepcję hormonalną zaczyna się nie wcześniej niż po 5 dniach, a jego skuteczność może być mniejsza, jeśli w ciągu poprzednich 7 dni pacjentka przyjmowała progestagen (FSRH 2022, str. 6).
Rozdział o interakcjach antykoncepcji hormonalnej w książce Ginekologia w praktyce aptecznej omawia induktory enzymów, antybiotyki, zioła, suplementy, jedzenie i alkohol oraz czynniki, które skuteczności nie obniżają. Rozdział o pominiętej tabletce opisuje pomyłki w blistrze, wymioty, biegunkę i błędy w stosowaniu plastrów i pierścienia. To materiał, do którego farmaceuta i technik farmaceutyczny mogą sięgnąć w trakcie dyżuru, gdy pacjentka czeka przy pierwszym stole. Książkę można zamówić w sklepie Wydawnictwa Farmaceutycznego.
Powiązana publikacja
Ginekologia w praktyce aptecznej
