Półpasiec wywołuje ten sam wirus co ospę wietrzną. Po przechorowaniu ospy wirus nie znika z organizmu, tylko pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych. Po latach może się uaktywnić i wtedy wędruje wzdłuż nerwu do skóry. Pierwszym objawem może być ból, pieczenie albo mrowienie w pasie skóry po jednej stronie ciała, a po kilku dniach w tym miejscu pojawia się wysypka z pęcherzyków. Leczenie warto zacząć jak najwcześniej, dlatego opisujemy, jak wygląda, kiedy sprawa jest pilna i jak można się przed półpaścem chronić.
Leki przeciwwirusowe trzeba zacząć jak najszybciej
Podstawą leczenia są leki przeciwwirusowe na receptę, które hamują namnażanie wirusa. Ich charakterystyki zalecają, żeby leczenie zacząć jak najszybciej po wystąpieniu objawów albo po rozpoznaniu półpaśca. W przypadku walacyklowiru nie ma danych o skuteczności leczenia rozpoczętego później niż 72 godziny od pojawienia się wysypki. Dlatego przy podejrzeniu półpaśca nie warto czekać, aż wysypka się rozleje. Wystarczy wizyta u lekarza rodzinnego, także w formie teleporady, jeśli lekarz uzna, że to wystarczy.
Dawkowanie u dorosłych z prawidłową odpornością według charakterystyk:
- walacyklowir – 1000 mg 3 razy na dobę przez 7 dni,
- acyklowir – 800 mg 5 razy na dobę, co około 4 godziny z pominięciem dawki nocnej, zwykle przez 7 dni.
Przy chorobach nerek dawki się zmniejsza, a u osób z osłabioną odpornością walacyklowir stosuje się co najmniej 7 dni i jeszcze 2 dni po przyschnięciu zmian w strupki. O schemacie zawsze decyduje lekarz. Walacyklowir przyjmuje się rzadziej, bo organizm przekształca go w acyklowir, który wchłania się z przewodu pokarmowego słabiej.
Ból łagodzą leki przeciwbólowe, a wysypkę trzeba chronić
Ból przy półpaścu potrafi być silny i może pojawić się jeszcze przed wysypką. Na początek stosuje się leki przeciwbólowe bez recepty, takie jak paracetamol albo ibuprofen, w dawkach z ulotki. Jeśli nie wystarczają, lekarz może przepisać silniejsze leki. Pęcherzyków nie należy przekłuwać ani drapać, bo łatwo o nadkażenie bakteryjne i blizny. Pomaga luźne, przewiewne ubranie z naturalnych tkanin i utrzymywanie skóry w czystości.
Wysypka przy oku albo na nosie wymaga pilnej wizyty
Każdy półpasiec warto pokazać lekarzowi, ale niektóre sytuacje są pilne i wymagają wizyty tego samego dnia:
- wysypka na czole, powiece, w okolicy oka albo na czubku nosa – może oznaczać półpasiec oczny, który grozi powikłaniami wzroku,
- wysypka na twarzy w okolicy ucha, zwłaszcza z bólem ucha, zawrotami głowy albo opadaniem kącika ust,
- półpasiec u osoby z osłabioną odpornością, na przykład w trakcie chemioterapii albo leczenia immunosupresyjnego,
- wysypka obejmująca kilka obszarów ciała albo obie strony,
- wysoka gorączka, silny ból głowy, sztywność karku albo zaburzenia świadomości.
Chory na półpasiec może zarazić ospą
Półpaścem nie można się zarazić od drugiej osoby. Płyn z pęcherzyków zawiera jednak wirusa i osoba, która nigdy nie chorowała na ospę wietrzną ani nie była przeciw niej szczepiona, może po kontakcie zachorować na ospę. Dotyczy to zwłaszcza niemowląt, kobiet w ciąży i osób z osłabioną odpornością. Do czasu, aż wszystkie zmiany pokryją się strupami, wysypkę warto przykrywać i unikać bliskiego kontaktu z takimi osobami.
Ból może zostać na długo po zagojeniu wysypki
Groźnym powikłaniem półpaśca jest neuralgia popółpaścowa, czyli ból w miejscu dawnej wysypki, który utrzymuje się po jej zagojeniu, nawet przez wiele miesięcy. Wynika z uszkodzenia nerwu przez wirusa. Zwykłe leki przeciwbólowe mogą na niego nie działać i wtedy potrzebne są leki stosowane w bólu neuropatycznym, przepisywane przez lekarza. To jeden z powodów, dla których tak ważne jest wczesne leczenie i szczepienie.
Szczepionka chroni przed półpaścem i neuralgią
W Polsce dostępna jest rekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi (Shingrix). Według charakterystyki jest wskazana do zapobiegania półpaścowi i neuralgii popółpaścowej u osób w wieku 50 lat i starszych oraz u dorosłych od 18. roku życia, którzy mają zwiększone ryzyko zachorowania. Szczepienie obejmuje 2 dawki: drugą podaje się 2 miesiące po pierwszej, a w razie potrzeby w ciągu 2–6 miesięcy.
Szczepionka jest na receptę i jest refundowana. Według wykazu leków refundowanych osoby po 65. roku życia mogą ją dostać bezpłatnie, jeśli spełniają warunki refundacji, a w pozostałych grupach objętych refundacją pacjent płaci 50% ceny. O tym, czy przysługuje refundacja, decyduje lekarz wystawiający receptę.
Farmaceuta pomaga rozpoznać, kiedy pacjent musi trafić do lekarza
Pacjent z półpaścem może trafić najpierw do apteki, z bólem albo wysypką, o które pyta przy okienku. Farmaceuta nie rozpoznaje choroby, ale ocenia, czy objawy pasują do półpaśca, kieruje do lekarza i podpowiada, jak łagodzić ból do czasu wizyty. Te sytuacje i dziesiątki innych chorób zakaźnych omawia nasza nowa książka „Choroby zakaźne w praktyce aptecznej”. Więcej o tym, jak jest zbudowana, piszemy w tekście „Choroby zakaźne w praktyce aptecznej: co wydać, kiedy odesłać”.
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vaciclor (walacyklowir), 1000 mg, tabletki powlekane – punkty 4.1 i 4.2.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aciclovir Accord (acyklowir), 800 mg, tabletki – punkt 4.2.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix (szczepionka przeciw półpaścowi, rekombinowana, z adiuwantem), proszek i zawiesina do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań – punkty 4.1 i 4.2.
- Wykaz refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, obwieszczenie Ministra Zdrowia, stan na październik 2026 r.
