Interakcja leków zachodzi wtedy, gdy jeden lek zmienia działanie drugiego. To samo potrafią pokarm, sok, alkohol i preparaty ziołowe. Skutkiem może być działanie silniejsze niż zamierzone, słabsze albo zupełnie nowe działanie niepożądane. Większość możliwych interakcji nie ma znaczenia w praktyce, ale kilka połączeń jest groźnych i warto je znać. Wyjaśniamy, skąd biorą się interakcje, gdzie je sprawdzić i które połączenia charakterystyki leków wprost przeciwwskazują.
Interakcja zmienia stężenie leku albo jego działanie
Farmakolodzy dzielą interakcje na dwie grupy. W interakcji farmakokinetycznej jeden lek zmienia to, co organizm robi z drugim: jak go wchłania, rozkłada albo wydala. Najczęściej chodzi o enzymy wątrobowe z rodziny cytochromu P450. Lek albo pokarm, który hamuje enzym, podnosi stężenie leków przez niego rozkładanych. Substancja, która aktywność enzymu zwiększa, stężenie innych leków obniża, nawet poniżej poziomu, przy którym działają.
W interakcji farmakodynamicznej stężenia się nie zmieniają, ale dwa leki działają w tym samym albo w przeciwnym kierunku. Dwa leki zmniejszające krzepliwość krwi razem zwiększają ryzyko krwawienia. Dwa leki obniżające ciśnienie mogą obniżyć je za bardzo.
Tych połączeń charakterystyki leków zabraniają albo odradzają
Przykłady poniżej pochodzą z Charakterystyk Produktu Leczniczego (ChPL), czyli dokumentów zatwierdzanych przy rejestracji leku. Przy każdym podajemy, z której charakterystyki pochodzi informacja.
Simwastatyna z klarytromycyną, itrakonazolem albo sokiem grejpfrutowym
Simwastatyna obniża cholesterol i jest rozkładana przez enzym CYP3A4. Silne inhibitory tego enzymu, w tym antybiotyki klarytromycyna i erytromycyna oraz leki przeciwgrzybicze itrakonazol i ketokonazol, są z nią przeciwwskazane, bo podnoszą jej stężenie i ryzyko uszkodzenia mięśni. Sok grejpfrutowy działa podobnie. Według charakterystyki picie ponad litra soku dziennie zwiększało ekspozycję na aktywną postać simwastatyny siedmiokrotnie, a nawet 240 ml soku rano przy dawce wieczornej zwiększało ją 1,9 razy. Dlatego w czasie leczenia simwastatyną soku grejpfrutowego się nie pije.
Syldenafil z azotanami
Syldenafil, lek na zaburzenia erekcji, jest w Polsce dostępny także bez recepty. Nasila on działanie azotanów obniżające ciśnienie, dlatego jest przeciwwskazany u osób, które przyjmują azotany w jakiejkolwiek postaci, na przykład nitroglicerynę w chorobie wieńcowej. Połączenie grozi gwałtownym spadkiem ciśnienia.
Warfaryna z lekami przeciwbólowymi z grupy NLPZ
Warfaryna zmniejsza krzepliwość krwi. Charakterystyka ostrzega, że kwas acetylosalicylowy, klopidogrel i większość niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy naproksen, mogą razem z warfaryną predysponować do ciężkich krwawień. Lista leków, które nasilają działanie warfaryny, jest długa: obejmuje wiele antybiotyków, leki przeciwgrzybicze z grupy azoli, amiodaron, a przy dłuższym stosowaniu także paracetamol. Osoba leczona warfaryną powinna każdy nowy lek, również bez recepty, uzgodnić z lekarzem albo farmaceutą.
Ibuprofen z małą dawką kwasu acetylosalicylowego
Wiele osób po zawale albo z chorobą wieńcową przyjmuje codziennie małą dawkę kwasu acetylosalicylowego, żeby zapobiegać zakrzepom. Ibuprofen może hamować to działanie, gdy oba leki są przyjmowane jednocześnie. Według charakterystyki regularne, długotrwałe stosowanie ibuprofenu może osłabiać ochronę serca, a sporadyczne przyjęcie tabletki nie ma istotnego znaczenia.
Ziele dziurawca z antykoncepcją hormonalną
Preparaty z dziurawca, stosowane bez recepty w krótkotrwałym leczeniu objawów łagodnych zaburzeń depresyjnych, zwiększają aktywność kilku enzymów wątrobowych i glikoproteiny P. W efekcie obniżają stężenie wielu leków. Antykoncepcja hormonalna może wtedy działać słabiej, dlatego charakterystyka zaleca kobietom stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji. Z lekami przeciwzakrzepowymi z grupy pochodnych kumaryny i z cyklosporyną dziurawiec jest przeciwwskazany.
Metronidazol z alkoholem
Metronidazol, lek przeciwbakteryjny i przeciwpierwotniakowy, nasila toksyczne działanie alkoholu. Alkohol wypity w czasie leczenia może wywołać uderzenia gorąca, poty, ból głowy, nudności, wymioty i przyspieszenie akcji serca. Alkoholu nie należy pić w czasie leczenia ani przez co najmniej 48 godzin po jego zakończeniu.
Interakcję sprawdzisz w ulotce, w charakterystyce leku i u farmaceuty
Najprostszym źródłem jest ulotka. Informacje o interakcjach są w jej punkcie 2, w części zatytułowanej „[nazwa leku] a inne leki”, razem z informacją o jedzeniu, piciu i alkoholu. Pełniejsze dane zawiera Charakterystyka Produktu Leczniczego: interakcje opisuje punkt 4.5, a połączenia zabronione wymienia punkt 4.3, czyli przeciwwskazania. Charakterystyki i ulotki wszystkich leków zarejestrowanych w Polsce są bezpłatnie dostępne w Rejestrze Produktów Leczniczych.
Internetowe wyszukiwarki interakcji szybko pokazują, czy dla dwóch substancji opisano jakąkolwiek interakcję. Nie zawsze jednak mówią, czy ma ona znaczenie przy dawce, którą przyjmuje dany pacjent, i co w takiej sytuacji zrobić. Tu przydaje się farmaceuta. Przy wydawaniu leku może sprawdzić, jak nowy lek łączy się z tymi, które pacjent już przyjmuje, łącznie z lekami bez recepty, suplementami i ziołami. Warto mieć przy sobie listę wszystkich przyjmowanych preparatów.
Z każdym kolejnym lekiem możliwych interakcji przybywa szybciej niż leków
Prosty rachunek pokazuje, dlaczego interakcje dotyczą przede wszystkim osób przyjmujących wiele leków. Przy 2 lekach jest jedna para, która może wejść w interakcję. Przy 5 lekach takich par jest 10, a przy 10 lekach już 45. Do tego dochodzą preparaty bez recepty i suplementy, o których pacjent nie zawsze mówi lekarzowi. Dlatego przy wielu lekach przydaje się regularny przegląd całej listy, a nie sprawdzanie tylko nowego preparatu.
Pokarm, sok i alkohol też wchodzą w interakcje
Sok grejpfrutowy przy simwastatynie i alkohol przy metronidazolu to tylko dwa przykłady. Posiłek może przyspieszać albo opóźniać wchłanianie leku, kawa i herbata wpływają na niektóre leki, a produkty mleczne wiążą część antybiotyków. Więcej przykładów opisaliśmy w tekście „Sok, kawa i lampka wina, czyli o czym pacjent zapomina powiedzieć farmaceucie”.
Farmaceutom pomagają źródła, które oceniają znaczenie interakcji
Przy pierwszym stole nie wystarczy wiedzieć, że interakcja istnieje. Trzeba ocenić, czy przy tej dawce i u tego pacjenta ma znaczenie, i podać mu konkretną radę: odstęp między lekami, zamiennik albo konsultację z lekarzem. Wydawnictwo Farmaceutyczne wydaje trzy książki, które to porządkują:
- „Interakcje leków OTC” – gdy pacjent dokłada lek bez recepty do swoich leków stałych,
- „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik” – interakcje leków na receptę i politerapia,
- „Istotne interakcje leków z żywnością i alkoholem” – pożywienie, soki, alkohol i dym tytoniowy dla 556 leków.
Czym różnią się te książki i dla kogo jest każda z nich, wyjaśniamy w tekście „Trzy książki o interakcjach – którą wybrać”.
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Apo-Simva 20 (simwastatyna), 20 mg, tabletki powlekane – punkty 4.3 i 4.5.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actigra (syldenafil), 25 mg, tabletki powlekane – punkt 4.3.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin (warfaryna sodowa), 5 mg, tabletki – punkt 4.5.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Axoprofen (ibuprofen), 200 mg, tabletki powlekane – punkt 4.5.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Depremin (wyciąg suchy z ziela dziurawca), 612 mg, tabletki powlekane – punkt 4.5.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Metronidazol Polpharma (metronidazol), 250 mg, tabletki – punkty 4.4 i 4.5.
