Odpowiadamy na pytania Czytelników, którzy brali udział w webinarium pt. „Czy od semaglutydu można stracić wzrok?”. Zebraliśmy pytania, na które w trakcie spotkania zabrakło czasu.
1. Pacjent przyjmuje semaglutyd i mówi, że od tygodnia gorzej widzi. Kiedy to jest pilne, a kiedy nie?
O tym, czy sytuacja jest pilna, decyduje sposób, w jaki wzrok się pogorszył. Nagła, bezbolesna utrata widzenia w jednym oku, zwłaszcza z ubytkiem w polu widzenia, to sytuacja pilna, a charakterystyka produktu mówi wprost: „Nagła utrata widzenia wymaga badania okulistycznego, a w przypadku potwierdzenia NAION, zaprzestania stosowania semaglutydu”[6]. Stopniowe zamglenie w obu oczach w okresie zwiększania dawki i szybkiej poprawy glikemii ma inny mechanizm, bo zmiana stężenia glukozy zmienia uwodnienie soczewki i refrakcję. Wtedy kieruję na kontrolę refrakcji bez trybu pilnego i odradzam dobieranie okularów, dopóki glikemia się nie ustabilizuje.
2. Czy mam sam z siebie mówić pacjentowi o ryzyku neuropatii, skoro EMA określiła je jako bardzo rzadkie?
Tak, ale komunikatem o objawie, nie o statystyce. Nietętnicza przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego stoi w punkcie 4.4 charakterystyki produktu jako ostrzeżenie, a w ulotce ma częstość bardzo rzadko, czyli rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów[6]. Dane obserwacyjne są przy tym rozbieżne: w metaanalizie 8 kohort obejmujących 14 255 247 osób obserwowano po 2 latach ryzyko ponad dwukrotnie wyższe niż przy lekach spoza tej grupy (współczynnik hazardu 2,37)[1], a w metaanalizie 28 badań różnicy wobec innych leków przeciwcukrzycowych nie wykazano, przy czym dane dopuszczały zarówno ryzyko mniejsze o blisko 40%, jak i większe o ponad 60% (ryzyko względne 1,01)[2]. Pacjentowi mówię, że przy nagłym pogorszeniu widzenia w jednym oku ma zgłosić się do okulisty i skontaktować z lekarzem prowadzącym.
3. Pacjent z tamsulozyną ma operację zaćmy za dwa tygodnie. Czy mam mu powiedzieć, żeby odstawił lek?
Tamsulozyny nie należy odstawiać przed operacją zaćmy. Zespół wiotkiej tęczówki występuje także u pacjentów, którzy odstawili alfa-adrenolityk przed zabiegiem, bo zmiany w mięśniu rozwieracza źrenicy utrzymują się po zakończeniu leczenia[3]. Zadaniem pacjenta jest poinformować operatora, że przyjmuje albo kiedykolwiek przyjmował tamsulozynę, bo chirurg dobiera wtedy technikę i sposób przygotowania źrenicy. Odstawienie na dwa tygodnie niczego nie zabezpiecza, a pogarsza objawy ze strony dolnych dróg moczowych.
4. Pacjentka na hydroksychlorochinie pyta, czy musi chodzić do okulisty co roku. Co odpowiedzieć?
Badanie wyjściowe wykonuje się wkrótce po rozpoczęciu leczenia, a coroczne badanie OCT z autofluorescencją dna oka można odroczyć na pierwsze 5 lat, jeśli nie ma czynników ryzyka[4]. Czynnikami ryzyka są choroba nerek, jednoczesne stosowanie tamoksyfenu i rozpoczęcie leczenia w starszym wieku, a przy nich kontrole roczne obowiązują od początku. Przy okienku mogę sprawdzić rzecz, która o ryzyku decyduje najmocniej: dawkę dobową w przeliczeniu na rzeczywistą masę ciała, bo zalecany próg to nie więcej niż 5,0 mg/kg, a u osób z otyłością olbrzymią poniżej 400 mg na dobę[4]. Pacjentce odpowiadam więc pytaniem o dawkę, masę ciała i choroby nerek.
5. Kiedy zaproponować perfluoroheksylooktan zamiast kolejnego preparatu z hialuronianem?
Wtedy, gdy objawy utrzymują się mimo regularnego stosowania kropli z hialuronianem, a obraz odpowiada postaci odparowującej zespołu suchego oka z dysfunkcją gruczołów Meiboma. Hialuronian uzupełnia warstwę wodną, a perfluoroheksylooktan działa na warstwę lipidową i ogranicza parowanie filmu łzowego, więc mówimy o dwóch różnych mechanizmach, a nie o dwóch mocach tego samego. Warunkiem sensownej zamiany jest to, żeby pacjent stosował dotychczasowe krople kilka razy dziennie przez kilka tygodni, bo inaczej zamieniamy preparat zamiast poprawić schemat.
6. Pacjent od pół roku stosuje chusteczki do higieny powiek bez efektu. Co dalej?
Sześć miesięcy bez poprawy znaczy, że rozpoznanie albo technika wymagają weryfikacji u okulisty, i tam kieruję. Zanim to powiem, pytam o dwie rzeczy: czy pacjent przykłada ciepły okład przed oczyszczaniem i czy masuje brzegi powiek, bo sama chusteczka bez rozgrzania nie udrożni gruczołów Meiboma. Osobną przyczyną nieskuteczności jest nużeniec, który daje charakterystyczne kołnierzyki u nasady rzęs i wymaga leczenia celowanego.
7. Pacjent pyta wprost, czy okulary z filtrem światła niebieskiego są oszustwem. Jak odpowiedzieć, jeśli polecił mu je optyk?
Przegląd Cochrane z 2023 roku objął 17 badań z randomizacją i nie wykazał, żeby soczewki z filtrem zmniejszały zmęczenie wzroku przy pracy z ekranem ani zmieniały ostrość wzroku, a wyniki dotyczące jakości snu były rozbieżne[5]. Soczewki nie szkodzą, a optyk mógł je polecić przy okazji korekcji albo powłoki antyrefleksyjnej, która ma inne uzasadnienie, więc jego zalecenia nie trzeba przy pacjencie podważać. Na zmęczenie wzroku działa to, co zmienia sposób pracy, czyli przerwy, świadome mruganie i sprawdzenie, czy korekcja do odległości ekranu jest właściwa.
8. Gdzie kończy się rola farmaceuty i trzeba odesłać pacjenta do lekarza?
Granicą jest każdy objaw, który może oznaczać zagrożenie utratą widzenia, a nie stopień mojej pewności co do preparatu. Do lekarza odsyłam natychmiast przy nagłym pogorszeniu widzenia, bólu oka, zaczerwienieniu z pogorszeniem widzenia, podwójnym widzeniu, ubytku w polu widzenia, błyskach z nowymi męcikami oraz przy halo wokół świateł z bólem głowy i nudnościami. W aptece zostaje zespół suchego oka bez tych objawów, higiena powiek, dobór kropli nawilżających i sprawdzenie, czy nowy lek w karcie pacjenta nie tłumaczy dolegliwości.
Piśmiennictwo
- Lampsas S, Agapitou C, Oikonomou E, Siasos G, Theodossiadis P, Tsivgoulis G, Lambadiari V, Chatziralli I. Semaglutide and risk of Non-Arteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy (NAION) in type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2026. doi:10.1007/s00417-026-07291-4
- Anatriello A, Liguori V, Cagnotta C, Pentella C, Scavone C, Capuano A, Rinaldi B. Ocular disorders during treatment with GLP-1 receptor agonists: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Front Pharmacol. 2026;17:1808359. doi:10.3389/fphar.2026.1808359
- Shen Y, Frauches R, Zhao J, Lo CH, Ning K, Chen S, Liu Z, Zhang F, Sun Y. Pathophysiology of intraoperative floppy iris syndrome: An unsettled debate. Surv Ophthalmol. 2025;71(1):200–206. doi:10.1016/j.survophthal.2025.06.002
- Marmor MF, Ahn SJ, Ehlers JP, Melles RB, Mieler WF, Sarraf D, Yusuf IH. Special AAO Report: Recommendations on Screening for Hydroxychloroquine Retinopathy (2025 Revision). Ophthalmology. 2025;133(4):439–450. doi:10.1016/j.ophtha.2025.11.001
- Singh S, Keller PR, Busija L, McMillan P, Makrai E, Lawrenson JG, Hull CC, Downie LE. Blue-light filtering spectacle lenses for visual performance, sleep, and macular health in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2023;8(8):CD013244. doi:10.1002/14651858.CD013244.pub2
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ozempic (semaglutyd), roztwór do wstrzykiwań, punkt 4.4 oraz ulotka dla pacjenta. Novo Nordisk A/S.
Treść tylko dla naszych Czytelników
Zaloguj się, żeby przeczytać całość
Pozostałe odpowiedzi i piśmiennictwo są dostępne dla Czytelników Wydawnictwa Farmaceutycznego. Dostęp jest bezpłatny.