Przejdź do treści
Aktualności

Odpowiedzi na pytania Czytelników: „Probiotykoterapia w świetle EBM”

Odpowiadamy na pytania Czytelników, którzy brali udział w webinarium pt. „Probiotykoterapia w świetle EBM”. Zebraliśmy pytania, na które w trakcie spotkania zabrakło czasu.

Które szczepy probiotyczne mają realne dowody kliniczne?

Dowody przypisuje się szczepowi, a nie gatunkowi, więc pytanie o „dobry lactobacillus” nie ma odpowiedzi. Dwa szczepy mają dokumentację, na której opierają się zalecenia towarzystw naukowych: Lacticaseibacillus rhamnosus GG oraz Saccharomyces boulardii CNCM I-745. Grupa robocza ESPGHAN zaleca oba w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej u dzieci, obu przypisując umiarkowaną jakość dowodów i silną siłę zalecenia, a przy zapobieganiu biegunce o etiologii Clostridioides difficile sugeruje S. boulardii przy niskiej jakości dowodów[1]. Dla pozostałych szczepów i mieszanek dowodów nadal brakuje, co nie znaczy, że nie działają, tylko że nikt tego nie sprawdził w sposób pozwalający na zalecenie.

Praktyczna konsekwencja przy okienku dotyczy tego, co widnieje na opakowaniu. Nazwa gatunku bez oznaczenia szczepu nie pozwala sprawdzić, czy preparat ma jakiekolwiek badania, a oznaczenie szczepowe jest ciągiem liter i cyfr przy nazwie łacińskiej.

SzczepWskazanie z dokumentacjąSiła zalecenia
Lacticaseibacillus rhamnosus GGZapobieganie biegunce poantybiotykowej u dzieci[1]Silne, umiarkowana jakość dowodów
Saccharomyces boulardii CNCM I-745Zapobieganie biegunce poantybiotykowej u dzieci i dorosłych[1][2]Silne, umiarkowana jakość dowodów
Saccharomyces boulardii CNCM I-745Zapobieganie biegunce o etiologii C. difficile[1]Warunkowe, niska jakość dowodów
Pozostałe szczepy i mieszankiBrak wystarczających danych do zalecenia[1]–

Jak dobierać probiotyk przy antybiotykoterapii?

Probiotyk podaje się od początku antybiotykoterapii albo w ciągu pierwszych 48 godzin, bo później jego wpływ na przebieg dysbiozy jest mniejszy[2]. Wielkość korzyści pokazuje przegląd 17 badań z randomizacją obejmujących 3631 osób leczonych ambulatoryjnie: biegunka wystąpiła u 8,0% przyjmujących probiotyk wobec 17,7% w grupie kontrolnej, czyli u mniej więcej co dziesiątej osoby mniej, a działań niepożądanych w obu grupach było tyle samo (ryzyko względne 0,49)[3]. Jakość włączonych badań autorzy ocenili jako umiarkowaną, więc zalecenie ma mocną podstawę, ale nie jest rozstrzygnięciem ostatecznym.

Przy doborze preparatu znaczenie ma sama natura drobnoustroju. Saccharomyces boulardii jest drożdżakiem, więc antybiotyk przeciwbakteryjny go nie niszczy i nie trzeba rozdzielać obu dawek w czasie, a przy szczepach bakteryjnych zachowuje się odstęp podany przez producenta w instrukcji stosowania. Pacjentowi mówię, żeby sprawdził na opakowaniu oznaczenie szczepu i liczbę jednostek tworzących kolonie w porcji, a przy przyjmowaniu leków immunosupresyjnych albo przy wkłuciu centralnym odradzam probiotyk bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Co naprawdę wiadomo o psychobiotykach i wpływie mikrobioty na nastrój?

Dowodów na poprawę nastroju u osoby zdrowej nie ma, a badania, które istnieją, mierzą co innego niż pacjent oczekuje. Przegląd 20 badań z randomizacją u osób z depresją wykazał przy probiotyku wyższe stężenie neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego i niższe stężenie białka C-reaktywnego, przy czym obie różnice były niewielkie, a stężenia interleukin, czynnika martwicy nowotworów i kortyzolu nie zmieniły się wcale[4]. To są wskaźniki biochemiczne, czyli punkty końcowe zastępcze, a nie ustąpienie objawów depresji, więc na ich podstawie nie wolno obiecywać pacjentowi poprawy samopoczucia.

Osobną sytuacją jest zespół jelita drażliwego, w którym objawy psychiczne towarzyszą chorobie przewodu pokarmowego. W sieciowej metaanalizie obejmującej 3154 uczestników Bifidobacterium longum i mieszanki szczepów wypadły lepiej od placebo w ocenie jakości życia oraz nasilenia objawów depresji i lęku, a autorzy zastrzegają, że dziedzina jest wczesna i wymaga badań o wyższej jakości[5]. Pacjentowi z zespołem jelita drażliwego mogę więc zaproponować próbę, a pacjentowi bez dolegliwości jelitowych, który pyta o probiotyk na stres, odpowiadam, że takiego działania nie wykazano.

Piśmiennictwo

  1. Szajewska H, Canani RB, Guarino A, Hojsak I, Indrio F, Kolacek S, Orel R, Shamir R, Vandenplas Y, van Goudoever JB, Weizman Z. Probiotics for the Prevention of Antibiotic-Associated Diarrhea in Children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2016;62(3):495–506. doi:10.1097/MPG.0000000000001081
  2. Waitzberg D, Guarner F, Hojsak I, Ianiro G, Polk DB, Sokol H. Can the Evidence-Based Use of Probiotics (Notably Saccharomyces boulardii CNCM I-745 and Lactobacillus rhamnosus GG) Mitigate the Clinical Effects of Antibiotic-Associated Dysbiosis? Adv Ther. 2024;41(3):901–914. doi:10.1007/s12325-024-02783-3
  3. Blaabjerg S, Artzi DM, Aabenhus R. Probiotics for the Prevention of Antibiotic-Associated Diarrhea in Outpatients – A Systematic Review and Meta-Analysis. Antibiotics (Basel). 2017;6(4):21. doi:10.3390/antibiotics6040021
  4. Sikorska M, Antosik-Wójcińska AZ, Dominiak M. Probiotics as a Tool for Regulating Molecular Mechanisms in Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Int J Mol Sci. 2023;24(4):3081. doi:10.3390/ijms24043081
  5. Rokkas T, Ekmektzoglou K, Tsanou E, Bricca L, Menni AE, Golfakis P, Kotzampassi K. Comparative effectiveness and safety of probiotics with psychotropic potential in mental health benefits in irritable bowel syndrome: a systematic review and network meta-analysis. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2025;38(1):27–35. doi:10.1097/MEG.0000000000003062

Treść tylko dla naszych Czytelników

Zaloguj się, żeby przeczytać całość

Pozostałe odpowiedzi, tabela szczepów z dokumentacją kliniczną i piśmiennictwo są dostępne dla Czytelników Wydawnictwa Farmaceutycznego. Dostęp jest bezpłatny.

Zaloguj się Załóż bezpłatne konto

Czytaj dalej

Jesteśmy częścią 3PG | Pharmaceutical Publishing & Promotion Group. 3PG