Dermatologia w praktyce farmaceuty. Opieka farmaceutyczna, zasady rozpoznania i leczenia, przegląd leków i kosmetyków

Budowa i rola skóry

Wprowadzenie do anatomii i funkcji skóry – warstwy, role ochronne, regulacyjne i czuciowe. Solidna podstawa, dzięki której łatwiej zrozumiesz mechanizmy chorób skóry i działanie preparatów dermatologicznych.

Rodzaje zmian skórnych

Słowniczek wykwitów skórnych pierwotnych i wtórnych (plama, bąbel, grudka, pęcherzyk, krosta, nadżerka, łuska, blizna i inne) wraz z charakterystycznymi objawami chorobowymi (m.in. objaw Auspitza, Nikolskiego, Koebnera, dermografizm). Zdobędziesz wspólny język z lekarzami i pacjentami i będziesz precyzyjniej opisywać zmiany.

Zasady leczenia chorób skóry

Praktyczne reguły nawilżania, oczyszczania, dawkowania i aplikacji preparatów na skórę, z osobnym omówieniem glikokortykosteroidów i fotoprotekcji. Rozdział uczy myśleć o leczeniu skóry kompleksowo, a nie tylko punktowo.

Lokalizacja zmian skórnych

Przewodnik po rozpoznawaniu chorób w zależności od miejsca występowania zmian – błona śluzowa jamy ustnej, fałdy skórne, paznokcie, skóra owłosiona głowy. Pomaga szybko zawęzić listę możliwych rozpoznań przy pierwszym stole.

Choroby systemowe manifestowane na skórze

Pokazuje, kiedy zmiany skórne są sygnałem choroby ogólnoustrojowej – cukrzycy, chorób nerek, przewlekłej niewydolności żylnej. Dzięki temu nauczysz się rozpoznawać, kiedy pacjenta trzeba pokierować do lekarza POZ.

Pielęgnacja skóry po zabiegach kosmetycznych

Co dzieje się ze skórą po mikrodermabrazji, peelingach chemicznych, mezoterapii, laseroterapii i iniekcjach – oraz jak ją prawidłowo pielęgnować bezpośrednio i długoterminowo. Praktyczne zalecenia dla pacjentów coraz częściej pytających o takie zabiegi w aptece.

Pielęgnacja i higiena skóry przy stosowaniu środków ochrony osobistej

Maskne, problemy skórne dłoni po częstej dezynfekcji, dobór środków dezynfekujących i preparatów nawilżających. Aktualne zalecenia dla pacjentów pracujących w warunkach zwiększonego narażenia.

Klasyfikacja glikokortykosteroidów stosowanych miejscowo

Uporządkowane zestawienie miejscowych GKS według siły działania – kluczowa wiedza, by świadomie dopasować preparat do lokalizacji i nasilenia zmian oraz unikać działań niepożądanych.

Kaszaki i cysty

Przyczyny powstawania cyst, sposoby leczenia (w tym chirurgicznego usuwania) oraz profilaktyka. Praktyczne wskazówki, kiedy pacjenta odesłać do specjalisty.

Przebarwienia

Mechanizm powstawania przebarwień (rola melaniny), różne ich postacie (przebarwienia pozapalne, ostuda, plamy soczewicowate, piegi) oraz dostępne metody leczenia – laseroterapia, peelingi, leki, kosmetyki depigmentacyjne. Z naciskiem na rolę fotoprotekcji w profilaktyce.

Suchość skóry

Dogłębna analiza przyczyn suchości w różnych chorobach (AZS, łuszczyca, cukrzyca, zaburzenia hormonalne, wiek podeszły, leki) oraz zasady leczenia i profilaktyki. Pomaga dobrać emolient adekwatnie do mechanizmu suchości.

Włókniaki, keloidy i blizny

Różnicowanie włókniaków miękkich i twardych, blizn zwykłych, przerostowych i keloidów oraz dostępne metody leczenia. Pomocne, gdy pacjent przychodzi z prośbą o coś „na bliznę”.

Wyprzenie

Przyczyny, objawy i leczenie wyprzenia – częstego problemu u pacjentów otyłych, z cukrzycą i u seniorów. Zasady profilaktyki nawrotów.

Znamiona

Klasyfikacja znamion (naczyniowe, naskórkowe, barwnikowe, znamiona z gruczołów) oraz cechy znamion atypowych (dysplastycznych). Wprowadzenie do tematu, który łączy się z rozdziałem o czerniaku.

Ochrona przed czynnikami zewnętrznymi

Fotoprotekcja (rodzaje filtrów, zasady aplikacji, ochrona dzieci, witamina D), ochrona przed wiatrem i mrozem oraz pielęgnacja skóry naczynkowej, dłoni i ust. Rozdział, do którego sięgniesz przez cały rok – nie tylko latem.

Skórne reakcje na leki

Najważniejsze polekowe odczyny skórne – osutki plamisto-grudkowe, rumień wielopostaciowy, DRESS, AGEP, rumień trwały i guzowaty – z opisem przyczyn, objawów, rozpoznania i leczenia. Wiedza krytyczna przy ocenie pacjenta zgłaszającego nową wysypkę.

Alergia na słońce

Objawy alergii słonecznej, różnicowanie z innymi reakcjami fotodermatozami, lista substancji fotouczulających oraz leczenie (GKS, leki przeciwhistaminowe, preparaty bez recepty i na receptę) wraz z zaleceniami niefarmakologicznymi.

Oparzenia słoneczne

Wpływ promieniowania UVA/UVB na skórę, postacie oparzeń, rozpoznanie i leczenie (chłodzenie, aloes, emolienty, leki przeciwbólowe). Rozszerzone omówienie filtrów chemicznych i mineralnych oraz prawidłowego rozumienia SPF.

Pokrzywka

Postacie i przyczyny pokrzywki, różnicowanie z innymi wysypkami, leki stosowane w jej leczeniu oraz uwagi dotyczące roli GKS. Praktyczne zalecenia profilaktyczne.

Wyprysk kontaktowy

Kontaktowe zapalenie skóry alergiczne i z podrażnienia – przyczyny, objawy, rozpoznanie i różnicowanie. Leczenie z wykorzystaniem GKS, inhibitorów kalcyneuryny, środków ściągających, przeciwświądowych i emolientów.

Potówki

Postacie potówek (zwykłe, czerwone, głębokie), ich objawy, rozpoznanie i leczenie oraz proste zasady zapobiegania. Częsty problem w okresie letnim i u niemowląt.

Atopowe zapalenie skóry

Kompleksowe omówienie AZS – przyczyny, objawy, rozpoznanie, różnicowanie ze świerzbem, KZS, ŁZS i łuszczycą, zapobieganie nasileniom oraz leczenie (emolienty, GKS z koncepcją FTU, inhibitory kalcyneuryny, leczenie ogólnoustrojowe). Jeden z najobszerniejszych rozdziałów w książce.

Dermokosmetyki w AZS

Zasady terapii emolientowej, działanie i składniki aktywne dermokosmetyków, specyfika ich stosowania u dzieci oraz ocena skuteczności. Pomaga świadomie polecić konkretny preparat.

Łuszczyca

Postacie i przyczyny łuszczycy, jej objawy, rozpoznanie i różnicowanie. Trzyetapowe podejście do leczenia miejscowego (złuszczanie, leczenie, pielęgnacja), leczenie ogólne (fototerapia, metotreksat, retinoidy, cyklosporyna A, leki biologiczne) oraz profilaktyka nawrotów.

Łojotokowe zapalenie skóry

Objawy i przebieg ŁZS, różnicowanie z AZS, powikłania oraz leczenie z wykorzystaniem cyklopiroksolaminy, ketokonazolu, pirytionianu cynku, siarczku selenu, dziegci, GKS i inhibitorów kalcyneuryny. Z osobną sekcją o codziennej pielęgnacji.

Liszaj płaski

Postacie, przyczyny, objawy oraz leczenie i profilaktyka liszaja płaskiego – choroby, którą warto znać, by nie pomylić jej z innymi schorzeniami zapalnymi skóry.

Trądzik różowaty

Klasyfikacja trądziku różowatego, jego następstwa oraz dostępne leczenie miejscowe i doustne. Praktyczne zalecenia dotyczące codziennej pielęgnacji i unikania czynników zaostrzających.

Bielactwo

Przyczyny rozwoju bielactwa, jego postacie i cechy charakterystyczne, zasady rozpoznania i różnicowania oraz dostępne metody leczenia. Pomaga świadomie wesprzeć pacjenta z chorobą o silnym wpływie psychospołecznym.

Ugryzienie kleszcza i rumień wędrujący

Postępowanie po wkłuciu kleszcza, choroby odkleszczowe, przebieg i leczenie boreliozy z Lyme oraz gorączki plamistej. Wiedza, którą pacjenci najczęściej weryfikują w aptece w sezonie letnim.

Ugryzienia pcheł

Choroby przenoszone przez pchły, objawy ugryzień, leczenie preparatami przeciwświądowymi oraz profilaktyka.

Ugryzienia pluskiew

Źródła inwazji pluskwy domowej, objawy ukąszeń, ich leczenie oraz zasady eradykacji pluskwy z mieszkania – aktualnie palący problem epidemiologiczny.

Wszawica

Rodzaje wszawicy (głowowa, łonowa, odzieżowa), drogi zarażenia, objawy oraz leczenie permetryną, silikonami i preparatami ziołowymi. Rzetelne porady dla rodziców i wskazówki, jak unikać nawrotów.

Świerzb

Drogi zarażenia świerzbowcem, objawy i leczenie z wykorzystaniem permetryny, benzoesanu benzylu, iwermektyny, siarki recepturowej i krotamitonu. Osobna sekcja o świerzbie norweskim, świądzie poświerzbowym i profilaktyce reinfestacji.

Nużyca

Drogi zarażenia nużeńcem, postacie nużycy (w tym oczna), związek z trądzikiem różowatym oraz leczenie krotamitonem, permetryną, tlenkiem rtęci, metronidazolem i iwermektyną.

Użądlenia i ukąszenia

Typy reakcji na ukąszenia owadów, ich rozpoznawanie oraz leczenie – leki przeciwalergiczne, przeciwobrzękowe, przeciwświądowe i znieczulające miejscowo, pudry płynne i maści.

Liszajec zakaźny

Postacie liszajca (klasyczny, pęcherzowy), jego objawy, powikłania, rozpoznanie i różnicowanie oraz leczenie i profilaktyka. Częsty problem u dzieci w wieku przedszkolnym.

Zapalenie mieszków włosowych

Przyczyny i postacie zapalenia mieszków włosowych (w tym rzekomego), objawy i powikłania, rozpoznanie oraz leczenie i profilaktyka.

Róża

Przyczyny i postacie róży, jej objawy, różnicowanie z innymi rumieniami oraz leczenie i profilaktyka.

Czyraki

Postacie i przyczyny powstawania czyraków, ich objawy i powikłania, rozpoznanie, leczenie oraz zapobieganie nawrotom.

Grzybica skóry

Postacie i przyczyny grzybicznych zmian skórnych, ich objawy oraz osobne podrozdziały o leczeniu grzybicy stóp, skóry owłosionej, pachwin i skóry gładkiej. Zawiera kompleksowy przegląd dostępnych leków przeciwgrzybiczych i ich wskazań.

Łupież pstry

Postacie i przyczyny łupieżu pstrego, jego objawy, rozpoznanie i różnicowanie, leczenie miejscowe oraz doustne wraz z zapobieganiem nawrotom.

Łupież skóry głowy

Postacie łupieżu i jego rozpoznanie, leczenie ketokonazolem, cyklopiroksolaminą, kwasem salicylowym i szamponami kosmetycznymi oraz produkty wspomagające. Zalecenia dotyczące zapobiegania nawrotom.

Łupież różowy Giberta

Przyczyny choroby, jej objawy, przebieg i powikłania, rozpoznanie oraz leczenie. Często mylony z innymi wysypkami – warto znać.

Opryszczka

Drogi zakażenia HSV, postacie opryszczki (wargowa, narządów płciowych, zanokcica opryszczkowa, opryszczkowe zapalenie mózgu), leczenie miejscowe i systemowe oraz profilaktyka zakażeń.

Brodawki

Postacie i przyczyny zakażenia HPV (brodawki zwykłe, kłykciny kończyste), powikłania, różnicowanie z opryszczką, leczenie poszczególnych postaci oraz szczepienia ochronne (z osobnym omówieniem znaczenia szczepienia u mężczyzn).

Zmiany skórne w przebiegu COVID-19

Rodzaje i wygląd zmian skórnych obserwowanych w COVID-19, ich rozpoznanie i leczenie. Aktualna wiedza dla farmaceuty obsługującego pacjentów po przebytej infekcji.

Wysypki w przebiegu wirusowych chorób zakaźnych

Najważniejsze wirusowe wysypki w jednym miejscu – opryszczka, półpasiec, brodawki, mięczak zakaźny, choroba dłoni-stóp-jamy ustnej, ospa wietrzna, rumień nagły i zakaźny, odra, mononukleoza, wyprysk Kaposiego. Pomaga w szybkim różnicowaniu zwłaszcza u dzieci.

Mięczak zakaźny

Objawy mięczaka zakaźnego oraz dostępne metody jego leczenia – częsty problem u dzieci, o który pytają rodzice.

Choroby paznokci

Postacie zmian paznokciowych, zasady leczenia i profilaktyki. Bazowy rozdział, do którego odsyłają kolejne tematy z tej części.

Grzybica paznokci

Przyczyny grzybicy paznokci, jej objawy i powikłania, leczenie miejscowe (cyklopiroks, amorolfina, bifonazol) oraz doustne (terbinafina, itrakonazol, flukonazol). Zasady terapii skojarzonej i profilaktyki nawrotów.

Zanokcica

Postacie zanokcicy, leczenie postaci ostrej i przewlekłej oraz wskazówki dotyczące pielęgnacji wałów paznokciowych.

Zastrzał

Objawy, przyczyny i leczenie zastrzału – bakteryjnego zakażenia tkanek głębokich palca. Wiedza, kiedy reagować pilnym skierowaniem do lekarza.

Łysienie androgenowe

Postacie, przyczyny i objawy łysienia androgenowego oraz dostępne leczenie minoksydylem i finasterydem. Praktyczne zalecenia dotyczące profilaktyki i oczekiwań pacjenta.

Łysienie plackowate

Postacie i przyczyny łysienia plackowatego, jego objawy, dostępne leczenie oraz profilaktyka nawrotów.

Zmiany skórne u noworodków i niemowlaków

Naczyniaki i malformacje naczyniowe, marmurkowatość skóry, akropustuloza, trądzik noworodkowy oraz przejściowa noworodkowa melanoza krostkowa – ich przyczyny, objawy i leczenie. Wiedza ważna w rozmowie z młodymi rodzicami.

Ciemieniucha

Przyczyny ciemieniuchy, jej objawy, różnicowanie i leczenie. Krótki, ale praktyczny rozdział dla każdego, kto obsługuje rodziców niemowląt.

Odparzenie i pieluszkowe zapalenie skóry

Przyczyny odparzeń, ich objawy i powikłania, rozpoznanie, leczenie oraz profilaktyka. Z konkretnymi wskazówkami dotyczącymi doboru kremów i past barierowych.

Plamy w kolorze kawy z mlekiem

Przyczyny tych zmian, ich wygląd, rozpoznanie i leczenie – z uwagami, kiedy zmiany sugerują konieczność dalszej diagnostyki.

Trądzik pospolity

Pełen przegląd leczenia trądziku – preparaty bez recepty (nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy, kwas salicylowy), miejscowe na receptę (retinoidy, antybiotyki), terapia skojarzona, leczenie systemowe (izotretynoina, antybiotyki doustne, leki hormonalne) oraz profilaktyka.

Zmiany skórne związane z podeszłym wiekiem

Ścieńczenie skóry, świąd, przebarwienia i odbarwienia, plamy soczewicowate, owrzodzenia podudzi, zmiany paznokciowe i okołopaznokciowe oraz grzybice u seniorów. Praktyczny przewodnik po dermatologii wieku podeszłego.

Czerniak

Przyczyny powstawania czerniaka, zasada ABCDE, diagnostyka i różnicowanie, leczenie, profilaktyka oraz rokowania. Rozdział, który uczy farmaceutę rozpoznawać objawy alarmowe i kierować pacjenta do dermatologa.

Pielęgnacja skóry u pacjenta onkologicznego

Działania niepożądane w obrębie skóry i paznokci u pacjentów poddawanych radioterapii i chemioterapii, w tym zespół ręka-stopa. Zasady codziennej pielęgnacji wspierającej pacjenta w trakcie leczenia onkologicznego.