Choroby zakaźne w praktyce aptecznej PDF
Podręcznik o chorobach zakaźnych dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. W 60 rozdziałach prowadzi przez 27 chorób, od grypy i ospy wietrznej po WZW i HIV, w tym samym układzie: objawy, leczenie bez recepty i…
Choroby zakaźne w praktyce aptecznej
Zobacz w księgarniSpis treści
- Przedmowa do wydania II 16
- Przedmowa do wydania I 19
- 1. Układ odpornościowy i odporność poszczepienna 22
- Odporność wrodzona i nabyta 22
- Zasada działania szczepionki 22
- Odporność czynna i bierna 23
- Podstawowe pojęcia 24
- 2. Rodzaje i skład szczepionek 26
- Rodzaje i oznaczenia szczepionek 26
- Skład szczepionek 28
- 3. Choroby zakaźne w Polsce – skala zjawiska 32
- Zachorowania na choroby objęte szczepieniami 32
- Stan zaszczepienia populacji 33
- Wiarygodne źródła wiedzy o szczepieniach 33
- 4. Program Szczepień Ochronnych, prawo i wytyczne 35
- Program Szczepień Ochronnych 35
- Obowiązek szczepień i odmowa w polskim prawie 38
- Rekomendacje towarzystw naukowych i agencji oceny technologii 39
- 5. Wahanie wobec szczepień i ruch antyszczepionkowy 42
- Wahanie wobec szczepień i ruch antyszczepionkowy 42
- Powody odmawiania szczepień 43
- Obawy pacjentów wobec szczepionek 43
- Rozmowa z osobą wahającą się w aptece 44
- 6. Grypa 48
- Wirus grypy i drogi zakażenia 48
- Objawy, przebieg i powikłania grypy 49
- Rozpoznanie i różnicowanie grypy 49
- Leczenie objawowe grypy 50
- Leczenie przeciwwirusowe grypy 51
- Szczepionki przeciw grypie dostępne w Polsce 52
- Skuteczność i termin szczepienia przeciw grypie 53
- Kwalifikacja, przeciwwskazania i działania niepożądane szczepionek przeciw grypie 54
- Refundacja i szczepienie przeciw grypie w aptece 55
- Chemioprofilaktyka grypy 55
- 7. COVID-19 57
- Wirus SARS-CoV-2 i drogi zakażenia 57
- Objawy, przebieg i powikłania COVID-19 57
- Rozpoznanie i różnicowanie COVID-19 57
- Leczenie objawowe COVID-19 w domu 58
- Leczenie przeciwwirusowe COVID-19 58
- Szczepionki przeciw COVID-19 dostępne w Polsce 59
- Zalecenia, kwalifikacja i szczepienie przeciw COVID-19 w aptece 60
- Bezpieczeństwo szczepień przeciw COVID-19 61
- 8. Zakażenia RSV 63
- Wirus RSV i drogi zakażenia 63
- Przebieg zakażenia RSV u niemowląt i u osób starszych 63
- Szczepionki przeciw RSV dla osób starszych 64
- Szczepienie przeciw RSV w aptece i finansowanie 65
- Przeciwciała monoklonalne dla niemowląt 66
- 9. Ospa wietrzna 68
- Wirus ospy wietrznej i drogi zakażenia 68
- Objawy, przebieg i powikłania ospy wietrznej 69
- Ospa wietrzna w ciąży i u noworodka 72
- Rozpoznanie ospy wietrznej i wskazania do skierowania do lekarza 72
- Leczenie przeciwwirusowe ospy wietrznej 73
- Leczenie gorączki w ospie wietrznej 73
- Pielęgnacja skóry, leczenie świądu i nadkażeń 74
- Szczepionki przeciw ospie wietrznej i schematy 74
- Szczepienie poekspozycyjne i przenoszenie wirusa szczepionkowego 76
- 10. Półpasiec 77
- Reaktywacja wirusa i czynniki ryzyka półpaśca 77
- Objawy i przebieg półpaśca 77
- Neuralgia popółpaścowa 79
- Leczenie przeciwwirusowe półpaśca 79
- Leczenie bólu w półpaścu 80
- Szczepionka rekombinowana przeciw półpaścowi 81
- Kwalifikacja do szczepienia przeciw półpaścowi i szczepienie w aptece 82
- 11. Opryszczka 84
- Wirusy opryszczki i drogi zakażenia 84
- Opryszczka wargowa 85
- Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł 86
- Opryszczka narządów płciowych 86
- Postacie ciężkie i wskazania do skierowania do lekarza 87
- Leki stosowane miejscowo w opryszczce 88
- Leki stosowane ogólnie w opryszczce 89
- Zapobieganie nawrotom i zakażeniu partnera 90
- 12. Odra 92
- Wirus odry i drogi zakażenia 92
- Objawy, przebieg i powikłania odry 92
- Rozpoznanie i różnicowanie odry 93
- Leczenie odry 93
- Szczepionki MMR i schemat szczepienia 94
- Przeciwwskazania i odczyny po szczepionce MMR 95
- Profilaktyka poekspozycyjna odry 96
- 13. Świnka 98
- Wirus świnki i drogi zakażenia 98
- Objawy, przebieg i powikłania świnki 98
- Rozpoznanie i różnicowanie świnki 99
- Leczenie objawowe świnki 100
- Szczepienie przeciw śwince 100
- 14. Różyczka 102
- Wirus różyczki i drogi zakażenia 102
- Objawy, przebieg i powikłania różyczki 102
- Różyczka w ciąży i zespół różyczki wrodzonej 103
- Rozpoznanie i różnicowanie różyczki 104
- Leczenie różyczki 104
- Szczepienie przeciw różyczce 104
- 15. Rotawirusowe zapalenie żołądka i jelit 106
- Drogi zakażenia rotawirusem 106
- Objawy i przebieg zakażenia rotawirusowego 106
- Szczepionki przeciw rotawirusom 106
- Bezpieczeństwo szczepienia i wgłobienie jelita 108
- 16. Poliomyelitis 110
- Poliowirusy i drogi zakażenia 110
- Przebieg zakażenia i zespół post-polio 110
- Szczepionki inaktywowane i doustne 110
- Szczepienie dorosłych i podróżnych przeciw poliomyelitis 111
- Eradykacja poliomyelitis i powód dalszych szczepień 112
- 17. Krztusiec 113
- Przyczyny i drogi zakażenia krztuścem 113
- Objawy, przebieg i powikłania krztuśca 113
- Rozpoznanie i różnicowanie krztuśca 114
- Leczenie krztuśca i leczenie objawowe kaszlu 115
- Szczepionki przeciw krztuścowi i wygasanie odporności 116
- Szczepienie kobiet w ciąży i strategia kokonowa 118
- Chemioprofilaktyka poekspozycyjna krztuśca 118
- 18. Błonica 120
- Przyczyny i drogi zakażenia błonicą 120
- Objawy, przebieg i powikłania błonicy 120
- Rozpoznanie i różnicowanie błonicy 121
- Leczenie błonicy 121
- Szczepionki zawierające toksoid błoniczy 122
- Profilaktyka poekspozycyjna błonicy 123
- 19. Zakażenia pneumokokowe 126
- Nosicielstwo i droga zakażenia pneumokokami 126
- Czynniki ryzyka zakażeń pneumokokowych 126
- Nieinwazyjne zakażenia pneumokokowe 127
- Inwazyjna choroba pneumokokowa 128
- Szczepionki przeciw pneumokokom 128
- Szczepienie dzieci przeciw pneumokokom 130
- Szczepienie dorosłych i kolejność szczepionek 131
- Przeciwwskazania i jednoczesne podanie 133
- 20. Inwazyjna choroba meningokokowa 135
- Grupy serologiczne i drogi zakażenia meningokokami 135
- Objawy, przebieg i powikłania inwazyjnej choroby meningokokowej 135
- Rozpoznanie i leczenie inwazyjnej choroby meningokokowej 136
- Szczepionki przeciw meningokokom 137
- Dobór szczepionki i schematy szczepienia 138
- Skuteczność, bezpieczeństwo i jednoczesne podanie 140
- Grupy ryzyka i szczepienie dorosłych w aptece 140
- Chemioprofilaktyka kontaktów 141
- 21. Zakażenia Haemophilus influenzae typu b 143
- Bakteria Haemophilus influenzae typu b i drogi zakażenia 143
- Postacie i przebieg zakażeń Hib 143
- Rozpoznanie, leczenie i odesłanie 144
- Szczepienie przeciw Hib 144
- Chemioprofilaktyka kontaktów 145
- 22. Tężec 147
- Przyczyny i drogi zakażenia tężcem 147
- Objawy, przebieg i powikłania tężca 147
- Rozpoznanie i leczenie tężca 147
- Szczepienia przeciw tężcowi i dawki przypominające 147
- Postępowanie z raną i profilaktyka poekspozycyjna 149
- 23. Wścieklizna 152
- Źródła zakażenia wścieklizną 152
- Przebieg i objawy wścieklizny 152
- Rozpoznanie i leczenie wścieklizny 153
- Profilaktyka przedekspozycyjna i szczepionki przeciw wściekliźnie 153
- Pierwsza pomoc po pogryzieniu lub zadrapaniu przez zwierzę 157
- Profilaktyka poekspozycyjna wścieklizny 158
- 24. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) 161
- Drogi zakażenia wirusem KZM 161
- Przebieg, objawy i powikłania KZM 161
- Rozpoznanie, różnicowanie i leczenie KZM 162
- Wskazania do szczepienia przeciw KZM 162
- Szczepionki przeciw KZM i schematy 162
- Skuteczność, przeciwwskazania i działania niepożądane szczepionek przeciw KZM 165
- 25. Wirusowe zapalenie wątroby typuAi E 167
- Drogi zakażenia, objawy i przebieg WZWA 167
- Postępowanie w WZWAi porady dla pacjenta 168
- Szczepienie przeciw WZWA 169
- Wirusowe zapalenie wątroby typu E 171
- 26. Cholera 173
- Przyczyny i drogi zakażenia cholerą 173
- Objawy, przebieg i powikłania cholery 173
- Rozpoznanie i leczenie cholery 174
- Szczepionki przeciw cholerze 174
- 27. Dur brzuszny 178
- Przyczyny i drogi zakażenia durem brzusznym 178
- Objawy, przebieg i powikłania duru brzusznego 178
- Rozpoznanie i leczenie duru brzusznego 178
- Szczepionki przeciw durowi brzusznemu 179
- 28. Zakażenie HIV iAIDS 184
- Drogi zakażenia HIV 184
- Przebieg zakażenia HIV iAIDS 184
- Cel i zasady leczenia antyretrowirusowego 184
- Szczepienia osób żyjących z HIV 185
- Profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP) 186
- Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) 186
- Wsparcie psychiczne osób żyjących z HIV 187
- 29. Wirusowe zapalenie wątroby typu B i D 189
- Drogi zakażenia, objawy i przebieg WZW typu B 189
- Leczenie przewlekłego WZW typu B 190
- Szczepienie przeciw WZW typu B 192
- Profilaktyka poekspozycyjna WZW typu B 195
- Wirusowe zapalenie wątroby typu D 196
- 30. Wirusowe zapalenie wątroby typu C 198
- Drogi zakażenia, objawy i przebieg WZW typu C 198
- Leczenie WZW typu C 199
- 31. Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego 202
- Typy wirusa i drogi zakażenia HPV 202
- Brodawki skórne i ich leczenie 202
- Kłykciny kończyste i ich leczenie 203
- Nowotwory związane z HPV i badania przesiewowe 204
- Szczepionki przeciw HPV i schematy 205
- Program bezpłatnych szczepień przeciw HPV 207
- Szczepienie chłopców, dorosłych i kobiet po konizacji 207
- Bezpieczeństwo szczepień przeciw HPV 207
- 32. Gruźlica i szczepienie BCG 209
- Prątki gruźlicy i drogi zakażenia 209
- Objawy gruźlicy i wskazania do skierowania do lekarza 209
- Leczenie gruźlicy i rola apteki 209
- Szczepionka BCG i odczyn poszczepienny 210
- Przeciwwskazania do BCG i szczepienie zaległe 211
- 33. Szczepionki jako grupa produktów leczniczych 214
- Rejestracja i nadzór nad bezpieczeństwem szczepionek w UE 214
- Szczepionki skojarzone dostępne w Polsce 214
- Zamienność szczepionek różnych producentów 219
- Immunoglobuliny i przeciwciała monoklonalne 220
- 34. Leki przeciwwirusowe 222
- Inhibitory neuraminidazy 222
- Analogi nukleozydów w zakażeniach herpeswirusami 222
- Leki antyretrowirusowe 222
- Leki przeciwwirusowe w WZW typu B, C i D 223
- 35. Interakcje 226
- Interakcje lekówARV z innymi lekami 226
- Interakcje lekówARV z żywnością, suplementami i alkoholem 229
- Leki OTC u osób żyjących z HIV 230
- Interakcje szczepionek podróżnych z lekami 231
- Leki przeciwwirusowe a szczepionki żywe i immunosupresja 231
- 36. Niepożądane odczyny poszczepienne 234
- Odczyny miejscowe i ogólne 234
- Ocena związku przyczynowego i bazy zgłoszeń 235
- 37. Gorączka z wysypką – różnicowanie 240
- Wysypka pęcherzykowa 241
- Wysypka plamisto-grudkowa 242
- Wysypka krwotoczna 245
- 38. Objawy alarmowe w chorobach zakaźnych 248
- Sepsa i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych 248
- Ocena odwodnienia i wskazania do skierowania do lekarza 250
- Objawy alarmowe w zakażeniach dróg oddechowych 251
- 39. Niepożądany odczyn poszczepienny w aptece 253
- Rozpoznanie niepożądanego odczynu poszczepiennego 253
- 40. Odesłanie pacjenta do lekarza 257
- Tryby i pilność odesłania 257
- Zgłaszanie podejrzenia choroby zakaźnej 259
- 41. Suplementy w chorobach zakaźnych 262
- Probiotyki w ostrej biegunce 262
- Cynk w przeziębieniu i w biegunce 263
- Witamina C w zakażeniach dróg oddechowych 264
- Witamina D a ryzyko zakażeń dróg oddechowych 265
- Jeżówka i inne surowce roślinne w przeziębieniu 266
- Lizyna w opryszczce wargowej 267
- 42. Higiena i izolacja chorego 270
- Higiena w kontakcie z chorym 270
- Izolacja chorego i powrót do żłobka, przedszkola i szkoły 271
- 43. Nawadnianie i żywienie w biegunce 274
- Nawadnianie doustne i żywienie w ostrej biegunce 274
- 44. Ochrona przed kleszczami 277
- 45. Profilaktyka i samoleczenie w podróży 280
- Zapobieganie cholerze i biegunce podróżnych 280
- Ochrona przed komarami w rejonach malarii i dengi 282
- 46. Szczepienie w aptece – prawo i organizacja 284
- Podstawy prawne szczepień w aptece 284
- Kwalifikacje farmaceuty i kurs kwalifikacyjny 284
- Wykaz szczepień wykonywanych w aptece 285
- Recepta farmaceutyczna i finansowanie szczepionki 287
- Pomieszczenie, wyposażenie i odpady poszczepienne 288
- Przechowywanie i transport szczepionek 291
- Szczepienia personelu apteki 291
- Wpływ szczepień w aptekach na wyszczepialność 292
- Szczepienia w aptece – choroby, szczepionki i preparaty 292
- 47. Kwalifikacja do szczepienia 295
- Kwalifikacja pacjenta do szczepienia 295
- Przeciwwskazania i stany błędnie uznawane za przeciwwskazania 297
- Szczepienie osób z obniżoną odpornością i chorobami przewlekłymi 299
- Odstępy między szczepionkami, jednoczesne podanie i przerwany schemat 303
- 48. Wykonanie szczepienia i postępowanie po nim 306
- Wykonanie szczepienia i dokumentacja 306
- Łagodzenie bólu i gorączki po szczepieniu 308
- Postępowanie w anafilaksji i omdleniu 308
- Zgłaszanie niepożądanych odczynów przez farmaceutę 311
- 49. Szczepienia w ciąży i w okresie karmienia piersią 313
- Zasady szczepienia w ciąży 313
- Szczepienie przeciw grypie w ciąży 314
- Szczepienie przeciw krztuścowi w ciąży 314
- Szczepienie przeciw RSV w ciąży 315
- Szczepienie przeciw COVID-19 w ciąży 316
- Szczepienia przed planowaną ciążą 316
- Szczepionka podana nieświadomie w ciąży 318
- Szczepienia w okresie karmienia piersią 318
- Finansowanie i miejsce szczepienia kobiety w ciąży 319
- 50. Szczepienia i chemioprofilaktyka przed podróżą 321
- Konsultacja przedwyjazdowa w aptece 321
- Żółta gorączka 324
- Japońskie zapalenie mózgu 325
- Denga 326
- Chemioprofilaktyka malarii 326
- Przyjmowanie doustnej szczepionki durowej i interakcje 330
- Mpox 330
- 51. Dawkowanie i podawanie leków przeciwwirusowych 332
- Leki przeciwgrypowe 332
- Acyklowir i walacyklowir 336
- Nirmatrelwir z rytonawirem 339
- 52. Przestrzeganie terapii antyretrowirusowej i PrEP 342
- Przestrzeganie zaleceń i działania niepożądane lekówARV 342
- Przyjmowanie PrEP 344
- 53. Rozmowa z pacjentem 346
- Przy szczepieniu 346
- Przy wydaniu leku przeciwwirusowego 347
- Przy odesłaniu do lekarza 349
- 54. Termometry i testy do użytku domowego 354
- Termometry 354
- Testy antygenowe do użytku domowego 356
- 55. Wyroby ochronne 359
- Maseczki i środki ochrony dróg oddechowych 359
- Repelenty 360
- Prezerwatywy i sprzęt jednorazowy 364
- 56. Płyny nawadniające i pomoce do podania 366
- Doustne płyny nawadniające 366
- Pomoce do podania leków i szczepionek 368
- 57. Testy w kierunku zakażeń dróg oddechowych 370
- Testy na grypę, COVID-19 i RSV 370
- Test na paciorkowca grupyA 371
- 58. Badania w kierunku zakażeń przenoszonych przez krew 374
- Badanie w kierunku zakażenia HIV 374
- Markery zakażenia HBV 375
- Badania przesiewowe w kierunku WZW typu C 376
- 59. Oznaczanie odporności 378
- Przeciwciała IgG przeciw odrze, różyczce i ospie wietrznej 378
- Anty-HBs po szczepieniu przeciw WZW typu B 379
- 60. Badania wykonywane w aptece 382
Przedmowy
Przedmowa do wydania II
Szanowne Czytelniczki i Szanowni Czytelnicy,
pierwsze wydanie, jeszcze jako Zeszyt, ukazało się na początku pandemii COVID-19. Przez sześć lat zmieniło się nie tylko to, co wiemy o szczepionkach, ale i to, co farmaceuta może zrobić w aptece. Dziś może szczepić, wystawić receptę farmaceutyczną na szczepionkę i wykonać test.
Dlatego drugie wydanie napisaliśmy od nowa, w układzie serii „W praktyce aptecznej”. Zamiast 22 rozdziałów jest ich 60, zebranych w 11 części. Każdą chorobę opisujemy w tej samej kolejności: drogi zakażenia, objawy, rozpoznanie, leczenie i szczepienie. Leki, interakcje, granice porady, suplementy, zalecenia bez leków, porady o stosowaniu leków i szczepionek, wyroby z półki apteki i badania omawiamy w osobnych częściach.
Własne rozdziały napisaliśmy po raz pierwszy dla pięciu chorób: COVID-19, zakażenia RSV, poliomyelitis, zakażenia Haemophilus influenzae typu b i gruźlica. Wirusowe zapalenia wątroby, w pierwszym wydaniu zebrane w jednym rozdziale, rozpisaliśmy na trzy. Doszedł rozdział o szczepieniach w ciąży i w okresie karmienia piersią. Dur brzuszny i cholera nie są już jedynymi tematami dla podróżnych, bo opisaliśmy też konsultację przed wyjazdem, malarię i biegunkę podróżnych.
Szczepieniu w aptece poświęciliśmy trzy rozdziały części IX. Opisaliśmy w nich przepisy i kurs kwalifikacyjny, wykaz szczepień wykonywanych w aptece, kwalifikację pacjenta, samo wykonanie i postępowanie przy anafilaksji. W ostatniej części zebraliśmy szybkie testy na grypę, COVID-19 i RSV oraz badania w kierunku HIV i wirusowych zapaleń wątroby typu B i C.
Część tego, co pisaliśmy w 2020 roku, jest już nieaktualna. Szczepionka rekombinowana przeciw półpaścowi była wtedy w Polsce niedostępna. Dziś Shingrix jest refundowany w grupach ryzyka od 18. roku życia, a żywa szczepionka Zostavax straciła pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Unii Europejskiej. Zalecaliśmy szczepionki czterowalentne przeciw grypie, a na sezon 2026/2027 zarejestrowano trójwalentne, bo WHO nie zaleca już linii B/Yamagata. Leczenie HIV opisujemy według zaleceń Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS z 2026 roku, razem z profilaktyką przedekspozycyjną w zastrzyku podawanym co 2 albo co 6 miesięcy.
Opieramy się na Programie Szczepień Ochronnych na 2026 rok, aktualnych polskich wytycznych i charakterystykach konkretnych produktów leczniczych, a przepisy podajemy według stanu z września 2026 roku.
Zachęcamy do sięgania po tę książkę przy pierwszym stole, kiedy pacjent pyta o szczepienie, wysypkę u dziecka albo leki na wyjazd.
mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński
Dyrektor ds. naukowych 3PG
Kraków, 04.10.2026
Przedmowa do wydania I
Szanowni Farmaceuci!
Niniejszy Zeszyt wychodzi w ciekawych czasach, bo w okresie pandemii COVID-19. W momencie rozpoczęcia prac nad jego treścią, świat jeszcze nie słyszał o nowym koronawirusie. Epidemia ta ukazała nam, jak wyglądałby świat bez szczepień ochronnych, co skłania do refleksji nad znaczeniem tej metody profilaktyki. Zachęcamy więc do pogłębiania tematu szczepień oraz chorób zakaźnych, przed którymi szczepionki chronią.
Tematykę samych szczepionek przedstawiliśmy w sposób uproszczony. Nie wnikaliśmy w szczegółowe mechanizmy immunologiczne odpowiedzialne za ich działanie, lecz skupiliśmy się na ugruntowaniu i usystematyzowaniu wiedzy na temat ich podziału oraz na różnicach między nimi. Dzięki temu farmaceuta poczuje się pewnie wydając różne szczepionki, świadomy znaczenia takich skrótów jak MMR, DTP, IPV i Hib, oraz różnic np. między szczepionkami żywymi a inaktywowanymi. Będzie też przygotowany na pytania pacjentów o adjuwanty czy inne składniki pomocnicze, które czasem budzą ich obawy.
Choroby, które omówiliśmy to m.in. grypa, opryszczka, ospa wietrzna i półpasiec, a także różyczka i odra. Uznaliśmy też za zasadne poruszyć tematy zakażeń pneumokokowych i meningokokowych. Nie pominęliśmy także chorób w znacznej mierze ograniczonych dzięki powszechnym szczepieniom, jak: krztusiec, błonica i tężec. Poszczególne choroby opisane zostały pod względem objawów, sposobów leczenia, a także powikłań, które mogą rozwinąć się w ich wyniku.
W podręczniku znalazł się także opis zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego, który wywołuje często zgłaszane przez pacjentów brodawki (zwane kurzajkami) oraz kłykciny kończyste. Wśród chorób odzwierzęcych znalazły się tematy kleszczowego zapalenia opon mózgowych i wścieklizny. Dur brzuszny i cholera – choroby niewystępujące w naszej szerokości geograficznej – zostały również skrótowo omówione z myślą o pacjentach podróżujących do tropiku.
Zeszyt ten to także pierwsza w Polsce publikacja dla farmaceutów opisująca problem zakażeń HIV i AIDS. W przystępny sposób przedstawiliśmy najważniejsze informacje o lekach antyretrowirusowych dostępnych w aptece otwartej oraz obaliliśmy mity, które często przyjmuje się za pewnik.
Niniejsza publikacja została poddana ocenie i konsultacji wybitnych specjalistów. Bardzo serdecznie dziękuję Panu Prezesowi Polskiego Towarzystwa Wakcynologii dr. hab. n. med. Ernestowi Kucharowi za liczne uwagi do całego opracowania i korektę merytoryczną. Dziękuję także Przewodniczącemu Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy prof. dr. hab. n. med. Adamowi Antczakowi za konsultację rozdziału na temat grypy i istotne spojrzenie pulmonologa. Podziękowania składam również Panu Prezesowi Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS prof. dr. hab. Miłoszowi Parczewskiemu za gruntowną korektę zagadnień związanych z HIV/AIDS. Szczególne wyrazy wdzięczności składam po raz kolejny dr. n. med. Piotrowi Borkowskiemu za nieocenione wsparcie naukowe w całym procesie tworzenia Zeszytu oraz liczne zdjęcia ze swojej praktyki lekarskiej, które wzbogaciły nasz Zeszyt.
mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński
Dyrektor ds. naukowych grupy opieka.farm
Kraków, 17.01.2020
Fragmenty książki
1. Układ odpornościowy i odporność poszczepienna (s. 22)
Szczepionka dostarcza układowi odpornościowemu antygen drobnoustroju przed zakażeniem. Ochronę dają głównie przeciwciała IgG, a jej trwałość zależy od komórek pamięci.
Odporność wrodzona działa od razu, ale nie zapamiętuje drobnoustroju.
Odporność nabyta jest swoista. Komórki dendrytyczne przenoszą antygen do węzła chłonnego, a adiuwant nasila odpowiedź.
Szczepionka zawiera antygen albo informację genetyczną, z której komórki wytwarzają antygen.
Pierwsza dawka daje szczyt IgG po 4–6 tygodniach, a dawka przypominająca pobudza komórki pamięci i podnosi IgG w ciągu kilku dni. Dlatego przerwanego schematu szczepień nie zaczyna się od nowa.
9. Ospa wietrzna (s. 69–70)
U dziecka wysypka bywa pierwszym objawem, a dorosły może mieć wcześniej gorączkę i złe samopoczucie.
Swędząca wysypka w ciągu doby przechodzi od plamek przez grudki do pęcherzyków, które zasychają w strupy. Zaczyna się na głowie, twarzy albo tułowiu i jest najgęstsza na tułowiu. Nowe wysiewy pojawiają się przez 5–7 dni, więc obok siebie widać zmiany w różnych stadiach, co jest cechą charakterystyczną ospy.
11. Opryszczka (s. 86)
Choruje głównie dziecko od 6 miesięcy do 5 lat, u którego po 1–3 dniach gorączki i złego samopoczucia pojawiają się zmiany w jamie ustnej.
Bolesne nadżerki pokryte żółtoszarym nalotem obejmują dziąsła, wargi i podniebienie, dziąsła są obrzęknięte, a dziecku towarzyszą gorączka i ślinotok. Zmiany goją się w ciągu 10–14 dni.
Ból utrudnia jedzenie i picie, więc zapalenie grozi odwodnieniem. Podaje się płyny oraz paracetamol albo ibuprofen według masy ciała z charakterystyki produktu leczniczego (ChPL).
Acyklowir zaczęty w ciągu 3 dni skraca zapalenie jamy ustnej u dziecka o kilka dni i jest wskazany w postaci ciężkiej (Amir i in., 1997). Zawiesinę doustną wydaje się na receptę.
22. Tężec (s. 150)
Osoba zakażona ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) albo chora na zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS) przy każdym zranieniu otrzymuje ludzką immunoglobulinę tężcową, niezależnie od historii szczepień.
W zapobieganiu tężcowi podaje się domięśniowo 250 j.m. ludzkiej immunoglobuliny tężcowej, dzieciom i dorosłym tak samo. Dawkę podwaja się do 500 j.m. przy ranie powikłanej, gdy od zranienia minęło ponad 24 godziny, oraz u dorosłych z nadwagą.
Szczepionkę i immunoglobulinę podaje się w różne miejsca ciała, oddzielnymi strzykawkami, a immunoglobulinę przechowuje się w lodówce (2–8°C).
37. Gorączka z wysypką – różnicowanie (s. 245)
Wysypka krwotoczna, czyli wybroczyny albo plamica, nie blednie pod uciskiem, bo krew wynaczyniła się do skóry.
Próbę wykonuje się, przyciskając mocno bok przezroczystej szklanki do skóry: wysypka krwotoczna nie blednie. Wysypka, która na początku blednie, może później przestać blednąć.
Wybroczyn szuka się na całej skórze, także na spojówkach, w jamie ustnej, na dłoniach i podeszwach.
44. Ochrona przed kleszczami (s. 278)
Usunięcie kleszcza w ciągu 36 godzin od przyczepienia zwykle zapobiega przeniesieniu krętków boreliozy.
Przyczepionego kleszcza usuwa się od razu:
- Narzędzie – pęseta o cienkich końcach albo przyrząd do usuwania kleszczy, w ostateczności palce.
- Chwyt – jak najbliżej skóry.
- Ruch – ku górze, równym naciskiem, bez skręcania i szarpania, żeby nie urwać aparatu gębowego.
- Resztki w skórze – usuwa się pęsetą, gdy to łatwe, a jeśli nie, zostawia do zagojenia.
- Dezynfekcja – miejsce ukłucia i dłonie myje się wodą z mydłem albo przemywa alkoholem lub antyseptykiem.
- Kleszcz – żywego wkłada się do alkoholu albo szczelnego pojemnika, owija taśmą albo spłukuje w toalecie.
Kleszcza nie przypala się, nie rozgniata i nie smaruje tłuszczem.
