50 leków Rx, które musi znać farmaceuta. Leki oun, przeciwbólowe, przeciwreumatyczne, przeciwdrobnoustrojowe PDF

Donepezil (s. 54–55)

Donepezil jest stosowany w leczeniu objawowym łagodnej i umiarkowanie ciężkiej postaci otępienia w chorobie Alzheimera. Donepezil zwiększa stężenie w mózgu acetylocholiny – substancji biorącej udział w procesie zapamiętywania, wskutek spowolnienia jej rozpadu. Dostępny jest w postaci tabletek powlekanych (Cogiton, Donecept, Donectil, Donepex, Yasnal) i tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej (Donectil ODT, Yasnal Q-Tab, Ricordo).

Zaproponuj pacjentowi odpowiednik w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, jeżeli ma problemy z połknięciem konwencjonalnych tabletek.

Donepezil zgodnie z ChPL może być przepisywany osobom zmagającym się z objawami choroby Alzheimera, takimi jak:

• narastająca utrata pamięci,
• dezorientacja,
• zmiana w zachowaniu.

Następstwem objawów choroby Alzheimera są nasilające się trudności w wykonywaniu zwykłych, codziennych czynności, dlatego ważne jest przyjmowanie leku w celu opóźnienia postępowania choroby i jak najdłuższego utrzymania samodzielności pacjenta.

W metaanalizie Cochrane wykazano, że pomimo znaczących korzyści płynących ze stosowania donepezilu w chorobie Alzheimera, leczenie nie wpłynęło na jakość życia pacjentów. Co za tym idzie, pacjent może nie zauważyć znaczącej poprawy stanu swojego zdrowia. Przekaż pacjentowi, że lek mimo to działa, a jego kliniczne skutki obserwuje się po miesiącu stosowania (Marucci i in., 2021). Po tym czasie lekarz może podjąć decyzję o zwiększeniu dawki leku w razie potrzeby.

Nie występuje uzależnienie od donepezilu ani objawy odstawienne. Po pominięciu dawki należy przyjąć kolejną o stałej porze następnego dnia, co nie wpłynie na efekt terapeutyczny, ze względu na długi okres półtrwania leku (70 godzin). Jeżeli pacjent zapomni przyjmować lek dłużej niż przez tydzień, należy skontaktować się z lekarzem przed wznowieniem stosowania leku. Dlatego w celu zapobieżenia tej sytuacji zwróć szczególną uwagę pacjenta lub jego opiekuna na pilnowanie przyjęcia leku.

Poucz pacjenta, że powinien przyjmować tabletki wieczorem, tuż przed snem. W przypadku pominięcia dawki, kolejną powinien przyjąć następnego dnia o ustalonej porze.

Większość badań dotyczących donepezilu prowadzono przez 24 tygodnie, tylko kilka badań prowadzono przez 52 tygodnie (Marucci i in., 2021). Lek należy przyjmować tak długo, jak długo czerpie z niego korzyści pacjent.

Donepezil (s. 56)

Lek jest dobrze tolerowany przez pacjentów, a działania niepożądane są łagodne. Według ChPL donepezil jest przeciwwskazany w ciąży i okresie karmienia piersią, jednakże nie jest to problematyczne ze względu na to, że pacjentki stosujące donepezil nie są już w wieku reprodukcyjnym.

Donepezil może być lepszym wyborem niż:

• rywastygmina, którą należy przyjmować 2 razy dziennie, gdy donepezil przyjmowany raz na dobę zwiększa compliance pacjenta i zmniejsza ryzyko pominięcia dawki leku, co jest istotnym problemem u pacjentów z chorobą Alzheimera. Ponadto prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych jest mniejsze przy przyjmowaniu donepezilu,
• galantamina – donepezil wraz z rywastygminą daje nieco lepsze efekty leczenia choroby Alzheimera (Hansen i in., 2008).

Donepezil jest dobrze tolerowanym lekiem, jednak zwłaszcza na początku leczenia występują nieswoiste działania niepożądane, takie jak: biegunka, kurcze mięśni, zmęczenie, nudności, wymioty i bezsenność. Poucz pacjentów, żeby pili dużo płynów w przypadku biegunki i przyjmowali elektrolity.

W celu zmniejszenia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego możesz zalecić przyjmowanie leku w trakcie lub po posiłku, gdyż pokarm nie wpływa na wchłanianie leku.

Rimegepant (s. 276)

Rimegepant (Vydura) należy do gepantów, jest lekiem stosowanym zarówno w przerywaniu aktywnego ataku migrenowego, jak i w profilaktyce. U osób cierpiących na migrenę może występować podwyższone stężenie peptydu związanego z genem kalcytoniny – CGRP (ang. calcitonin gene-related peptide). Rimegepant selektywnie wiąże się w sposób antagonistyczny z receptorem peptydu związanego z genem kalcytoniny (CGRP), zmniejsza zdolność CGRP do wiązania się z tym receptorem. Dzięki temu ogranicza aktywność CGRP, co może prowadzić do zahamowania obecnego ataku migrenowego, jak i zmniejszenia ogólnej liczby ataków (Pfizer, 2022).

Rimegepant jest ordynowany dorosłym pacjentom cierpiącym na migrenę. Stosowany zarówno w doraźnym leczeniu ataku migreny z aurą lub bez, jak i w ramach profilaktyki migreny u osób, które doświadczają co najmniej 4 napadów migrenowych w ciągu miesiąca.

Doraźnie podczas ataku migrenowego rimegepant działa uśmierzająco na ból i inne towarzyszące objawy migreny, np. fotofobię. Jeśli ze względu na ilość (co najmniej 4 w ciągu miesiąca) napadów migrenowych pacjent stosuje go w celach profilaktycznych, rimegepant zmniejsza liczbę dni z migreną.

Rimegepant (s. 277)

W przypadku doraźnego zastosowania pacjent powinien odczuć zmniejszenie intensywności bólu i objawów towarzyszących atakowi migreny (fotofobii, fonofobii) w ciągu 2 h (Lipton i in., 2024).

Jeśli pacjent stosuje rimegepant w profilaktyce, przedwczesne odstawienie leku może wiązać się z brakiem skuteczności, pacjent nie zauważy zmniejszenia częstotliwości napadów migreny.

Jeżeli lek stosowany jest w profilaktyce, zaleć przyjmowanie go co drugi dzień, jeśli pacjent stosuje go tylko doraźnie do przerywania napadów migrenowych zaleć przyjmowanie jednej dawki nie częściej niż raz na dobę. Poinformuj pacjenta, że może go stosować niezależnie od posiłku lub podczas posiłku i bez popijania wodą. Ma on formę liofilizatu i po umieszczeniu na języku lub pod nim ulegnie rozpuszczeniu w jamie ustnej.

Poinformuj pacjenta o odpowiednim sposobie otwarcia leku. Zaleć, by opakowanie otwierał suchymi rękoma, podczas wyjmowania zdjął powłokę foliową z jednego blistra i ostrożnie wyjął liofilizat doustny. Uprzedź, by nie wypychał liofilizatu doustnego przez folię, by zapobiec uszkodzeniu (Pfizer, 2022).

W ujęciu długoterminowym bezpieczeństwo rimegepantu określono w badaniach, w których pacjenci w terapii doraźnej lub profilaktycznej przyjmowali go przez co najmniej 52 tygodnie (Pfizer, 2022). Długotrwałe stosowanie rimegepantu u pacjentów z migreną i/lub depresją, a także u osób stosujących SSRI i/lub inne leki przeciwdepresyjne, było przedmiotem wieloośrodkowego badania trwającego 52 tygodnie. Jego wyniki wykazały tolerancję i bezpieczeństwo leku w tej grupie pacjentów (Kudrow i in., 2024).

Przekaż pacjentowi, że nadużywanie leków stosowanych na ból głowy może doprowadzić do zwiększenia, pogorszenia dolegliwości. W takim przypadku zaleć przerwanie terapii i konsultację z lekarzem.

Rimegepant (s. 278)

Stosowanie rimegepantu jest przeciwwskazane poniżej 18. roku życia. Terapia rimegepantem jest obarczona niewielką liczbą przeciwwskazań, nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz ze schyłkową niewydolnością nerek (Edvinsson i in., 2024), czyli stanami chorobowymi, które podczas ordynacji leku wyklucza lekarz.

Rimegepant nie powoduje skurczu naczyń krwionośnych, a więc nie wywołuje niepożądanych objawów charakterystycznych dla tryptanów (Edvinsson i in., 2024). Rimegepant (Polpharma S.A., 2011):

• może być stosowany u pacjentów, u których terapia tryptanami jest przeciwwskazana, np. u osób z już istniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, u pacjentów, którzy przebyli zawał serca, udar mózgu, cierpią na chorobę niedokrwienną serca, mają niekontrolowane nadciśnienie tętnicze,
• może być alternatywną opcją leczenia dla pacjentów, u których ból głowy jest spowodowany nadużywaniem tryptanów,
• może być stosowany zarówno do zwalczania napadu migreny, jak i w profilaktyce (tryptany nie znajdują zastosowania w profilaktyce ataków migreny),
• może stanowić alternatywę dla chorych, u których tryptany są nieskuteczne lub doświadczających po ich zastosowaniu działań niepożądanych takich jak: uczucie ciężkości, najczęściej w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia czucia.

Nie ma konieczności informowania pacjenta o ryzyku działań niepożądanych. Rimegepant jest obarczony bardzo małym ryzykiem ich wystąpienia, najczęściej zgłaszanym przez pacjentów działaniem niepożądanym były nudności o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu występujące u 1,4% (Pfizer, 2022).

Rimegepant (s. 279)

Ze względu na to, że rimegepant jest substratem enzymu CYP3A4, wchodzi w interakcję z:

• silnymi inhibitorami enzymu CYP3A4 – podczas jednoczesnej terapii leki takie jak: klarytromycyna, itrakonazol, rytonawir powodują zwiększenie jego stężenia w osoczu, dlatego odradź pacjentowi stosowanie rimegepantu,
• umiarkowanymi inhibitorami enzymu CYP3A4 – np. flukonazolem, erytromycyną, diltiazemem – uprzedź pacjenta, by podczas terapii tymi lekami zachował co najmniej 48 h odstęp między kolejnymi dawkami rimegepantu,
• induktorami enzymu CYP3A4 – np. fenobarbitalem, ryfampicyną, zielem dziurawca zwyczajnego, zmniejszają one stężenie rimegepantu w osoczu, a więc obniżają skuteczność jego przeciwmigrenowego działania.

Rimegepant jest też substratem transporterów wypływu – glikoproteiny P (P-gp) i białka oporności raka piersi (BCRP), dlatego podczas jednoczesnej terapii z inhibitorami glikoproteiny P oraz białka BCRP, np. chinidyną, cyklosporyną, werapamilem, zaleć pacjentowi zachowanie 48 h przerwy przed przyjęciem kolejnej dawki rimegepantu (Pfizer, 2022).

Bezpieczeństwo stosowania rimegepantu w czasie ciąży nie było badane, z tego względu nie powinien być stosowany w tym okresie. Podobnie według informacji zawartej w ChPL nie jest zalecany w okresie karmienia piersią.

Według informacji na e-lactancia.org stosowanie go w okresie karmienia piersią jest bezpieczne, ze względu na wysoki stopień wiązania z białkami osocza (96%), dużą objętość dystrybucji i umiarkowanie dużą masę cząsteczkową (e-lactancia.org, 2022). Również wyniki badania klinicznego, w którym kobiety w okresie od 2 tygodni do 6 miesięcy po porodzie przyjęły pojedynczą dawkę rimegepantu, wykazały, że w niewielkim stopniu przenika do mleka matki (Edvinsson i in., 2024).