150+ leków OTC, które musi znać farmaceuta PDF

Acyklowir (s. 15)

Acyklowir należy do leków przeciwwirusowych, których zadaniem jest zatrzymanie replikacji wirusa i zahamowanie rozwoju infekcji wirusowej.

Acyklowir jest inhibitorem polimerazy DNA, enzymu katalizującego syntezę kwasu nukleinowego. W przebiegu cyklu replikacji wirusa, acyklowir zostaje mylnie wbudowany w wirusowy DNA zamiast trifosforanu guanozyny. W efekcie dochodzi do zakończenia syntezy łańcucha DNA wirusa i zahamowania jego replikacji.

Acyklowir został opatentowany w 1974 r. przez firmę Burroughs Wellcome, która była prekursorem późniejszego koncernu farmaceutycznego GlaxoSmithKline. Znajduje się na specjalnej liście Światowej Organizacji Zdrowia – World Health Organization’s List of Essential Medicines (najbardziej skutecznych, bezpiecznych oraz niezbędnych leków dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie).

Acyklowir możesz polecić pacjentowi, który:

• ma objawy wskazujące na rozwijającą się opryszczkę wargową wywołaną przez wirus Herpes simplex: zaczerwienienie, uczucie swędzenia, mrowienia, napięcia, ale nie ma widocznych zmian pęcherzykowych,
• ma widoczne zmiany pęcherzykowe o charakterze grudek, wypełnionych płynem surowiczym w okolicy ust,
• ma kolejny z rzędu epizod opryszczki wargowej (profilaktyka nawrotu choroby),
• ma obniżoną odporność ze względu na długotrwałe nawracające infekcje (profilaktyka choroby).

Almotryptan (s. 21)

Almotryptan należy do grupy tryptanów, będących syntetycznymi selektywnymi agonistami receptora serotoninowego 5-HT1, stosowanych w leczeniu migreny.

Almotryptan jest agonistą receptorów 5-HT1b i 5-HT1d znajdujących się w komórkach mięśni gładkich naczyń krwionośnych. W efekcie pobudzenia tych receptorów dochodzi do zwężenia naczyń wewnątrzczaszkowych. Almotryptan hamuje także aktywność nerwu trójdzielnego, którego nadreaktywność jest obserwowana podczas napadu bólu migrenowego. Poza działaniem przeciwbólowym, almotryptan łagodzi również nudności, fotofobię i fonofobię związane z napadami migreny.

Almotryptan został opatentowany przez hiszpańską firmę Almirall w 1992 r. i od ponad 20 lat jest stosowany w UE i w USA do leczenia migrenowego bólu głowy. W Polsce almotryptan dostępny jest w dawce 12,5 mg jako lek na receptę Almozen, a od 2023 r. także bez recepty pod nazwą Dezamigren i Nomigren.

Almotryptan możesz polecić pacjentowi, który:

• prosi o lek na ból głowy, a zapytany o jego charakter, opisuje go jako: silny, pulsujący, jednostronny,
• skarży się na silny ból głowy i podejrzewa migrenę, bo dodatkowo ma nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i hałas,
• ma rozpoznaną migrenę, stosował już wcześniej leki z grupy tryptanów i potrzebuje preparatu „na zapas” w razie wystąpienia kolejnego napadu.

Lek nie jest przeciwwskazany w okresie ciąży i karmienia piersią, jednak ze względu na małą ilość dostępnych danych, nie jest rekomendowany w tej grupie pacjentek.

Amorolfina (s. 30)

Amorolfina jest lekiem przeciwgrzybiczym o działaniu grzybobójczym i grzybostatycznym. Hamuje syntezę ergosterolu, niezbędnego składnika błony komórkowej grzybów. Po podaniu miejscowym na płytkę paznokciową niszczy grzyby znajdujące się w łożysku paznokcia.

Amorolfina to pochodna morfoliny, którą odkryto w 1981 roku jako lek przeciwgrzybiczy do stosowania w leczeniu grzybicy skóry.

Lakier z amorolfiną możesz polecić:

• osobie dorosłej do leczenia miejscowego grzybicy paznokci rąk lub stóp (która objawia się przebarwieniem, pogrubieniem i zwiększoną łamliwością paznokci) w monoterapii niezaawansowanej grzybicy (gdy nie dochodzi do oddzielenia się łożyska od macierzy paznokcia),
• jako leczenie wspomagające w zaawansowanej grzybicy paznokci (lakier będzie stosowany razem z terapią doustną zleconą przez lekarza),
• rodzicom do samodzielnego leczenia początkowej grzybicy paznokci u dzieci (w przypadku, gdy płytka paznokciowa nie jest oddzielona od łożyska, paznokcie są bez bruzd i odkształceń, nie pojawia się ból podczas chodzenia),
• kobietom w ciąży i karmiącym piersią z początkową grzybicą paznokci lub jako wsparcie leczenia doustnego w zaawansowanej grzybicy.

Amorolfinę możesz polecić zarówno kobiecie ciężarnej, jak i karmiącej piersią. Ze względu na to, że ekspozycja ogólnoustrojowa na amorolfinę jest nieznaczna, nie przewiduje się wpływu produktu leczniczego na ciążę lub karmione piersią dziecko.

Bisakodyl (s. 64)

Bisakodyl jest lekiem przeczyszczającym pobudzającym perystaltykę jelit. Powoduje sekrecję wody i elektrolitów do światła jelita oraz przyspieszenie perystaltyki poprzez drażnienie ścian jelita.

Bisakodyl jest lekiem stosowanym od 1950 r. Należy do grupy pochodnych difenylometanu. Fenoloftaleina, jeden z najwcześniejszych przedstawicieli tej grupy pochodnych, miała słabą skuteczność przeczyszczającą i wymagała podania 30-200 mg dziennie, aby wywołać odpowiedź u dorosłych, podczas gdy bisakodyl stosuje się w dawce 5-10 mg na dobę.

Leki z bisakodylem można polecić pacjentom:

• skarżącym się na przewlekłe zaparcia, u których zastosowanie środków osmotycznych (makrogoli, laktulozy) jest niewystarczające,
• szukającym doraźnej pomocy w leczeniu krótkotrwałych zaparć,
• oczekującym szybkiego efektu leczenia zaparcia,
• potrzebującym preparatu do opróżnienia jelita przed badaniami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi.

Bisakodylu nie należy polecać kobietom w ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Ze względu na brak przenikania bisakodylu do mleka kobiecego może być on rekomendowany w okresie karmienia piersią. Tabletki z bisakodylem możesz zarekomendować pacjentom w wieku od 4 lat, natomiast czopki od 10. r.ż.

Butamirat (s. 74)

Butamirat jest lepszym wyborem od:

• kodeiny, ponieważ wykazuje większą skuteczność i ma mniej działań niepożądanych,
• dekstrometorfanu, ponieważ nie wykazuje interakcji z innymi lekami i ma mniej działań niepożądanych,
• lewodropropizyny, ponieważ możesz go bezpiecznie polecić dla dzieci poniżej 2. r.ż.

Dodatkowo butamirat jako jedyny lek przeciwkaszlowy jest dostępny w postaci kropli, co ułatwia dawkowanie w przypadku małych dzieci.

Butamirat jest stosunkowo bezpiecznym lekiem i nie powoduje częstych działań niepożądanych. Do tych, które występują rzadko należy senność, nudności, biegunka i pokrzywka. Uprzedź pacjenta, że w rzadkich przypadkach może dochodzić do osłabienia zdolności prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn podczas stosowania butamiratu. Nie ma danych dotyczących interakcji występujących podczas jednoczesnego stosowania butamiratu z innymi lekami.

Jako leczenie wspomagające w leczeniu kaszlu możesz polecić pacjentowi:

• inhalacje z czystej soli fizjologicznej lub z soli z dodatkiem kwasu hialuronowego (Nebu-dose),
• naturalne leki o działaniu osłaniającym i powlekającym na błonę śluzową, takie jak korzeń prawoślazu lekarskiego (Syrop prawoślazowy), liść podbiału pospolitego (Tymianek i Podbiał), porost islandzki (Isla Cassis, Syrop islandzki) czy babka lancetowata (Sirupus Plantaginis).

Chlorheksydyna (s. 87)

Chlorheksydyna należy do związków o działaniu antyseptycznym. Jako zdysocjowana cząsteczka jest kationem, więc w kontakcie z biofilmem bakteryjnym wiąże się z anionami wywierając działanie bakteriostatyczne. Przy utrzymującym się lub wzrastającym stężeniu będzie działać także bakteriobójczo, poprzez nieodwracalne uszkodzenie komórek.

Chlorheksydyna została opracowana w latach 40. XX wieku w Wielkiej Brytanii i była stosowana jako ogólny środek dezynfekujący. W latach 70. XX wieku odkryto jej działanie na płytkę nazębną i była wykorzystywana jako składnik płynów do płukania ust, ponieważ biofilm jamy ustnej i związane z nim bakterie zostały połączone z patogenezą chorób jamy ustnej, takich jak halitoza, próchnica, zapalenie dziąseł i zapalenie przyzębia.

Leki zawierające chlorheksydynę możesz polecać wśród dwóch grup pacjentów:

• pacjentom z dolegliwościami stomatologicznymi takimi jak: gromadzenie się płytki nazębnej, stany zapalne dziąseł, także te odprotezowe oraz pomocniczo w leczeniu aft,
• pacjentom skarżącym się na ból gardła w przebiegu infekcji.

Kobiecie ciężarnej możesz polecić lek zawierający glukonian chlorheksydyny w postaci do płukania jamy ustnej i gardła (Corsodyl), nie polecaj jej natomiast połączenia chlorowodorku chlorheksydyny z lidokainą (Gardimax).

Famotydyna (s. 194)

Jeżeli pacjent stosuje równocześnie famotydynę i inne leki:

• zaleć zachowanie 2-godzinnego odstępu pomiędzy lekami zobojętniającymi, tetracyklinami lub żelazem a famotydyną, ponieważ mogą one obniżać wchłanianie famotydyny, co może skutkować jej słabszym działaniem,
• zaleć odstawienie famotydyny w razie konieczności leczenia ketokonazolem, gdyż zmniejszenie pH żołądka może ograniczyć wchłanianie tego leku przeciwgrzybicznego.

Pacjentowi stosującemu famotydynę możesz polecić dodatkowo:

• len, który działa powlekająco i osłaniająco – w przypadku, jeżeli pacjent cierpi na chorobę wrzodową,
• doraźnie leki zobojętniające (Gaviscon, Manti, Rennie), które działają po kilku minutach od zastosowania, gdy pacjentowi zależy na szybszym efekcie,
• IPP (Bioprazol Max, Ortanol Max, Polprazol Max), gdy objawy zgagi nawracają częściej niż 2 tygodnie, gdyż są one skuteczniejsze, jeśli chodzi o kontrolę objawów klinicznych,
• syrop z m.in. alginianem magnezu i symetykonem (Gastrotuss), który działa po kilku minutach od zażycia w celu szybkiego i doraźnego łagodzenia objawów refluksu,
• symetykon (Espumisan, Ulgix), który zmniejsza napięcie na powierzchni pęcherzyków gazów tworzących się w przewodzie pokarmowym, jeżeli współwystępują wzdęcia,
• trimebutynę (Tribux Bio), w przypadku IBS oraz zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego.

Ipratropium (s. 262)

Ipratropium (bromek ipratropium) należy do grupy krótko działających, antagonistów receptorów muskarynowych. Podanie donosowe bromku ipratropium powoduje zmniejszenie ilości wydzieliny z nosa poprzez konkurencyjne hamowanie receptorów cholinergicznych w nabłonku nosa.

Bromek ipratropium, opatentowany w 1966 roku i zatwierdzony do użytku medycznego w 1974 roku, znalazł szerokie zastosowanie w leczeniu chorób układu oddechowego. Preparat złożony, zawierający ipratropium i ksylometazolinę, początkowo dostępny jako lek na receptę pod nazwą Otrivin Duo, jest obecnie oferowany bez recepty jako Otrivin Ipra Max. Ponadto, bromek ipratropium był przedmiotem badań dotyczących skuteczności w leczeniu nadmiernego ślinotoku u pacjentów z chorobą Parkinsona.

Ipratropium z ksylometazoliną można polecić:

• osobie dorosłej z lejącym się katarem (wodnistą wydzieliną w przebiegu nieżytu nosa),
• jako dodatkowy lek do sterydu, w przebiegu alergicznego nieżytu nosa,
• pacjentowi proszącemu o „najsilniejszy” lek na katar,
• pacjentowi skarżącemu się na niewystarczający efekt po zastosowaniu ksylometazoliny.

Ipratropium jest uznawane za bezpieczne dla kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Niemniej jednak, w Polsce dostępne są jedynie preparaty złożone zawierające ipratropium i ksylometazolinę. Z tego powodu nie można ich bezpiecznie polecać.