Receptura. Niezbędnik dla początkujących i zaawansowanych PDF
Podręcznik omawia treści związane z recepturą apteczną, czyli z lekami wykonywanymi przez aptekarzy w aptece na podstawie przepisu (składu) podanego przez lekarza na recepcie. Podręcznik omawia recepturę z perspektywy praktyka, dlatego są w nim…

Receptura. Niezbędnik dla początkujących i zaawansowanych
Zobacz w księgarniSpis treści
- PRZEDMOWA 12
- ROZDZIAŁ 1. POSTACIE LEKU RECEPTUROWEGO 15
- Mieszanki 19
- Zawiesiny 20
- Pudry płynne 24
- ROZDZIAŁ 2. SUROWCE RECEPTUROWE Z PERSPEKTYWY PRAKTYKA 35
- Alkohol etylowy 35
- Aminofilina dwuwodna 37
- Amonu chlorek 39
- Askorbylu palmitynian 41
- Atropiny siarczan 42
- Azotan potasu 45
- Balsam peruwiański 47
- Benzalkoniowy chlorek 50
- Benzoesan sodu 52
- Benzokaina 55
- Bizmutu azotan zasadowy 58
- Bizmutu galusan zasadowy 61
- Bizmutu węglan zasadowy 64
- Bromek amonu 69
- Bromek potasu 71
- Bromek sodu 72
- Chloralu wodzian 75
- Chloramfenikol 78
- Chlorheksydyna 81
- Cynku siarczan siedmiowodny 83
- Cynku tlenek 86
- Cytrynian sodu 89
- Czerwony siarczek rtęci 92
- Dimetykon 94
- Diwodorofosforan sodu dwuwodny 98
- Dziegieć sosnowy 99
- Efedryny chlorowodorek 101
- Erytromycyna 103
- Etakrydyny mleczan 105
- Euceryna bezwodna 107
- Fenobarbital 109
- Formaldehyd 111
- Fosforan disodu dwunastowodny 114
- Gentamycyny siarczan 116
- Guma arabska 121
- Homatropiny bromowodorek 124
- Hydrokortyzon 125
- Jodek potasu 131
- Klotrimazol 135
- Kodeiny fosforan półwodny 137
- Kwas acetylosalicylowy 139
- Kwas askorbowy 141
- Kwas benzoesowy 143
- Kwas borowy 145
- Kwas cytrynowy 148
- Kwas mlekowy 150
- Kwas salicylowy 152
- Kwas winowy 155
- Laktoza jednowodna 157
- Lewomentol 165
- Lidokainy chlorowodorek jednowodny 169
- Magnezu tlenek ciężki 172
- Magnezu węglan ciężki 174
- Masło kakaowe 176
- Maść cholesterolowa 178
- Metamizol sodowy jednowodny 180
- Metenamina 182
- Metronidazol 184
- Miedzi siarczan pięciowodny 187
- Minoksydyl 189
- Morfiny chlorowodorek 194
- Mydło potasowe 197
- Nadmanganian potasu 198
- Nalewka kozłkowa 200
- Nalewka z kory chinowej 201
- Nalewka z koszyczka arniki 204
- Nalewka z kwiatostanu głogu 205
- Nalewka z liści pokrzyku 206
- Nalewka z mięty pieprzowej z olejkiem eterycznym miętowym 208
- Nalewka z miłka wiosennego 211
- Nalewka z pieprzowca 213
- Nalewka z ziela konwalii 215
- Neomycyny siarczan 216
- Nipagina M i P 218
- Nystatyna 221
- Olej lniany 224
- Olej rycynowy 226
- Olej rzepakowy 229
- Olejek eukaliptusowy 231
- Olejek lawendowy 235
- Olejek miętowy 236
- Olejek terpentynowy 238
- Papaweryny chlorowodorek 240
- Parafina ciekła 242
- Parafina stała 244
- Pasta cynkowa 245
- Pilokarpiny chlorowodorek 248
- Potasu chlorek 250
- Prednizolon 251
- Progesteron 253
- Prokainy chlorowodorek 254
- Prometazyny chlorowodorek 257
- Rezorcyna 259
- Rtęciowy aminochlorek 261
- Sacharoza 263
- Siarka strącona 264
- Sildenafilu cytrynian 266
- Skrobia pszeniczna 268
- Skrobia ziemniaczana 270
- Sodu chlorek 274
- Spirytus kamforowy 275
- Spirytus salicylowy 276
- Srebra azotan 277
- Srebra proteinian 279
- Testosteron mikronizowany 285
- Tetrakainy chlorowodorek 288
- Tiosiarczan sodu 289
- Wapnia chlorek sześciowodny 293
- Wapnia glukonian 294
- Wapnia mleczan pięciowodny 296
- Wapnia węglan 297
- Wazelina biała 299
- Wazelina hydrofilowa 301
- Wazelina żółta 302
- Witamina A (palmitynian retinolu 304
- Witamina E (tokoferylu octan 306
- Woda do receptury aptecznej 308
- Woda wapienna 309
- Wodorowęglan sodu 311
- Wosk biały i żółty 315
- ROZDZIAŁ 3. INNOWACYJNE SUBSTANCJE W RECEPTURZE 343
- Substancje mikronizowane 343
- Nowe substancje dostępne w obrocie 344
- Nowe rozwiązania w recepturze 353
- ROZDZIAŁ 4. INNOWACYJNE PODŁOŻA W RECEPTURZE 357
- Lekobaza LUX 362
- Pentravan 366
- Witepsol H 368
- ROZDZIAŁ 5. LEKI RECEPTUROWE Z LEKÓW GOTOWYCH 373
- Odpłatność 373
- Leki do stosowania wewnętrznego 374
- Leki do stosowania zewnętrznego 376
- Leki recepturowe z leków gotowych stosowane w weterynarii 378
- ROZDZIAŁ 6. RECEPTURA ASEPTYCZNA 383
- Podział i wymagania farmakopealne 383
- Ogólne zasady sporządzania leków jałowych 384
- ROZDZIAŁ 7. RECEPTURA LEKÓW DO OCZU 393
- Podział preparatów stosowanych do oczu 393
- Wymogi stawiane lekom ocznym 394
- Krople oczne – przykłady praktyczne 401
- Maści oczne – przykłady praktyczne 403
- ROZDZIAŁ 8. LEKI GOTOWE W KROPLACH OCZNYCH 409
- Krople oczne z insuliną 410
- Krople do oczu z cyklosporyną A 411
- Krople do oczu z N-acetylocysteiną 412
- Przeciwgrzybiczne krople do oczu 413
- Krople do oczu z antybiotykami 415
- ROZDZIAŁ 9. REALIZACJA RECEPTY NA MARIHUANĘ 419
- Czym jest marihuana do użytku medycznego 419
- Recepta na marihuanę do stosowania leczniczego 423
- Wycena recepty 425
- ROZDZIAŁ 10. NIEZGODNOŚCI RECEPTUROWE 431
- ROZDZIAŁ 11. MIKSER RECEPTUROWY 459
- Typy mikserów recepturowych 461
- Akcesoria do sporządzania maści i czopków z użyciem miksera recepturowego 467
- Sporządzanie maści i czopków z użyciem miksera recepturowego 472
- Dobór parametrów mieszania 473
- ROZDZIAŁ 12. KAPSUŁKARKA 475
- Zalety i wady kapsułek żelatynowych 476
- Metoda objętościowa wykonania kapsułek 477
- Budowa kapsułkarki 477
- Przygotowanie kapsułek z wykorzystaniem kapsułkarki 481
- ROZDZIAŁ 13. PRZELICZENIA 483
- Przeliczenia roztworów witamin do wyceny i/lub sporządzenia leku 483
- Przeliczenia roztworów etanolowych 485
- Przeliczenia roztworów witaminy A 486
- Przeliczenia dawek dla pacjentów pediatrycznych 489
- ROZDZIAŁ 14. NIEZBĘDNIK 495
- Trwałość wybranych postaci leków recepturowych 495
- Masa kropli 497
- Miary domowe 498
- Wykaz leków gotowych, które mogą być traktowane jako surowce recepturowe 499
- Ilość leku recepturowego jaką można sporządzić na jeden ryczałt 500
- Gęstości witamin 501
- Tabela alkoholometryczna 501
- Współczynniki wyparcia 509
- Skróty terminów łacińskich stosowanych w recepturze 511
- ROZDZIAŁ 15. SYNONIMY 517
Przedmowy
Przedmowa
RECEPTURA Niezbędnik dla początkujących i zaawansowanych SPIS TREŚCI PRZEDMOWA ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 12 ROZDZIAŁ 1.
POSTACIE LEKU RECEPTUROWEGO����������������������������������������������������������������������������� 15 Roztwory����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 15 Krople��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 17 Mieszanki ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 19 Zawiesiny ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 20 Emulsje������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 21 Pudry ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 23 Pudry płynne����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 24 Maści ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 24 Kremy��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 26 Pasty����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 26 Czopki��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 26 Globulki ����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 28 Pręciki��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 29 Proszki ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 29 ROZDZIAŁ 2.
SUROWCE RECEPTUROWE Z PERSPEKTYWY PRAKTYKA������������������������������������� 35 Alkohol etylowy������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 35 Aminofilina dwuwodna ������������������������������������������������������������������������������������������������������� 37 Amonu chlorek ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 39 Askorbylu palmitynian��������������������������������������������������������������������������������������������������������� 41 Atropiny siarczan����������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 42 Azotan potasu��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 45 Balsam peruwiański������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 47 Benzalkoniowy chlorek ������������������������������������������������������������������������������������������������������� 50 Benzoesan sodu������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 52 Benzokaina������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 55 Bizmutu azotan zasadowy ��������������������������������������������������������������������������������������������������� 58 Bizmutu galusan zasadowy��������������������������������������������������������������������������������������������������� 61 Bizmutu węglan zasadowy��������������������������������������������������������������������������������������������������� 64 Boraks��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 66 Bromek amonu ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 69 Bromek potasu ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 71
Fragmenty książki
ROZDZIAŁ 1. POSTACIE LEKU RECEPTUROWEGO
Rozdział 2. Surowce recepturowe z perspektywy praktyka P omimo codziennego wykorzystywania surowców w czasie wykonywania leków re cepturowych, wiedza o ich działaniu i zastosowaniu nie zawsze jest znana i jasna. Poniższe opracowanie omawia popularne surowce recepturowe ze szczególnym uwzględnieniem ich działania popartego tradycją oraz działania w świetle tego, co mówią o ich skuteczności badania kliniczne z uwzględnieniem praktycznych wskazówek. ALKOHOL ETYLOWY Wygląd i charakterystyka Alkohol etylowy (inaczej etanol, łac.
Ethanolum, ang. ethanol, ethyl alcohol) ma postać bezbarwnej, przezroczystej cieczy o charakterystycznym ostrym zapachu i piekącym smaku. Jest higroskopijny i łatwopalny. Rozpuszczalność Etanol miesza się z chloroformem, chlorkiem metylenu, eterem, gliceryną i wodą.
Z wodą ulega zjawisku kontrakcji, które polega na zmniejszaniu objętości mieszanych ze sobą cieczy. Niezgodności i trudności Alkohol etylowy nie miesza się z olejami mineralnymi. W połączeniu z gumą arabską tworzą się nierozpuszczalne strąty. Alkohol etylowy inaktywuje pepsynę (Telejko i in., 2005).
Mieszanki (s. 64)
RECEPTURA Niezbędnik dla początkujących i zaawansowanych » poprawa jakości życia u pacjentów po zabiegu wyłączenia żółciowo- trzustkowego (ang. biliopancreatic diversion) – zabieg wyłączenia żółciowo-trzustkowego jest jedną z metod leczenia otyłości. Po zabiegu pacjent może odczuwać dyskomfort związany z biegunkami tłuszczowymi i uciążliwym oddawaniem gazów. W prospektywnym badaniu obserwacyjnym z 2015 roku dowiedziono, że doustne stosowanie 200 mg galusanu bizmutu zasadowego co 8 godzin przez okres 12 tygodni znacząco popra wiło jakość życia pacjentów po zabiegu wyłączenia żółciowo-trzustkowego według kwestionariusza Gastrointestinal Quality of Life Index (GIQLI).
Wyniki badania mogą budzić wątpliwości ze względu na brak grupy kontrolnej (Hernández i in., 2015). Alergie i inne działania niepożądane Zasadowy galusan bizmutu może powodować odczyny alergiczne w postaci złuszcza nia naskórka, wysypki i wyprysku. Ze względu na żółte zabarwienie leków zawierających w swoim składzie dermatol może być ciężko rozpoznać wizualnie reakcję alergiczną. Co warto przekazać pacjentowi Zasadowy galusan bizmutu w lekach recepturowych ma zastosowanie jako substancja przyspieszająca gojenie, zmniejszająca wysięk i krwawienie, co może mieć zastosowanie w dermatologii, laryngologii i proktologii.
BIZMUTU WĘGLAN ZASADOWY Wygląd i charakterystyka Bizmutawy węglan zasadowy (łac. Bismuthi sub carbonas, ang. bismuth subcarbonate) to biały lub prawie biały proszek. Bizmutawy węglan zasadowy był składnikiem popularnej mieszanki zobojętniającej Milk of Bis muth.
W latach 70-tych długotrwałe stosowanie wysokich dawek soli bizmutu, zawartych w popu larnych preparatach na niestrawność było przy czyną epidemii objawów neurotoksyczności. We Francji odnotowano prawie 1000 przypadków encefalopatii związanej z zatruciem bizmutem z czego 72 były śmiertelne (Ford i in., 2008).
Alkohol etylowy
CHLORALU WODZIAN Wygląd i charakterystyka Wodzian chloralu (łac. Chlorali hydras, ang. chloral hydrate) ma postać bezbarwnych, przezroczystych kryształów o charakterystycznym zapachu. Substancja jest wrażliwa na działanie światła, łatwo ulega hydrolizie i jest higroskopijna. Powstaje w wyniku addycji jednej cząsteczki wody do chloralu, czyli do aldehydu trichlorooctowego. Wodzian chloralu został odkryty w 1832 r.
przez Justusa von Liebiga, gdy przeprowadzał reakcję chlorowania etanolu. Jego właściwości uspokajające zaobserwował Rudolf Buchheim w 1861 r., ale szczegółowo opisał je i opublikował w 1869 r. Oscar Liebreich. Dzięki łatwej syntezie jego zastosowanie szybko się rozpowszechniło. Był szeroko stosowany do sedacji w zakładach psychiatrycznych i ogólnej praktyce medycznej, a także stał się popularną substancją przyjmowaną rekreacyjnie pod koniec XIX wieku. Wśród osób, które nadużywały wodzian chloralu, wymienić można Fryderyka Nietzsche i Marilyn Monroe.
Michael „Mickey” Finn, właściciel baru w Chicago w latach ok. 1896–1903 r., dodawał wodzian chloralu do drinków. Napój, po angielsku nazywany knockout drops, podawany był klientom, których następnie okradano i wyrzucano z lokalu. Do dzisiaj terminu „Mickey Finn” lub po prostu „Mickey” używa się niekiedy do określenia napoju alkoholowego, do którego w tajemnicy dodano środek odurzający. Wodzian chloralu może być też zatem użyty jako tzw. pigułka gwałtu.
Roztwory (s. 96)
Alergie i inne działania niepożądane Brak jest przesłanek, aby zakładać działanie alergizujące chlorowodorku etylomorfiny. Leki z dioniną mogą jednak wywołać reakcję alergiczną u pacjentów uczulonych na morfinę i inne opioidy. Alergii na leki opioidowe zwykle towarzyszą zaczerwienie, świąd i wysypka na skórze (Baldo, 2021). Co warto przekazać pacjentowi Leki recepturowe z chlorowodorkiem etylomorfiny są stosowane w leczeniu suchego kasz lu i zewnętrznie w chorobach oczu.
DITRANOL Wygląd i charakterystyka Ditranol (inaczej cygnolina, łac. Dithranolum, ang. dithranol) to żółty lub brunatnawożółty, kry staliczny proszek. Ditranol jest substancją syntetyczną, pochod ną fenolową atranolu oraz pochodną wcześniej stosowanej chryzarobiny o podobnych właści wościach, otrzymywanej naturalnie z pnia drze wa Andira araroba, występującego w Brazylii i Wschodniej Azji.
Wykorzystywany jest w lecz nictwie od ponad 120 lat. Ditranol dawniej był powszechnie stosowany w leczeniu grzybic, li szajów, wyprysków oraz innych chorób skóry. FP XII nie podaje stężeń maksymalnych dla ditra nolu. Zwykle zewnętrznie ditranol jest stosowany w stężeniach 0,1–0,5% w maściach i roztworach jednorazowo, do 30 minut w terapii minutowej (FP XII, 2020).
Rozpuszczalność Ditranol praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie, jest trudno rozpuszczalny w etanolu.
Metronidazol
Surowce recepturowe z perspektywy praktyka 187 klinicznego z 2006 roku stosowanie metronidazolu w postaci 1% żelu nie powodowało działania fotouczulającego (Beutner, Lemke i Calvarese, 2006). Co warto przekazać pacjentowi Metronidazol działa przeciwbakteryjne i przeciwpierwotniakowo. Jest stosowany w leczeniu trądziku różowatego, zapalenia przyzębia oraz infekcji intymnych. Stosując miejscowo leki z metronidazolem należy unikać ekspozycji na słońce. MIEDZI SIARCZAN PIĘCIOWODNY Wygląd i charakterystyka Miedzi siarczan pięciowodny (inaczej witriol miedzi, siny kamień, łac.
Cupri sulfas pentahydricus, ang. copper sulphate, blue vitriol, bluestone, vitriol of copper, roman vitriol) to niebieski, krystaliczny proszek lub przezroczyste niebieskie kryształy o metalicznym smaku. W wielu językach europejskich siarczan miedzi znany jest pod nazwą witriol miedzi. Słowo to pochodzi od łacińskiego vitrum, czyli szkło. Związane jest to z wyglądem kryształów siarczanu miedzi, które przypominają kolorowe szkiełka.
Właściwości grzybobójcze siarczanu miedzi zaobserwowano już w XIII wieku, kiedy to nasączone nim ziarna pszenicy były wolne od porażenia grzybowego (Lamichhane i in., 2018). Pięciowodny siarczan miedzi był wykorzystywany już od czasów starożytnych w celach leczniczych. W medycynie chińskiej stosowano go miejscowo do leczenia chorób skóry oraz w okulistyce, a także doustnie w celu leczenia zakażeń ogólnych. Majowie i Aztekowie stosowali roztwór siarczanu miedzi jako środek dezynfekujący podczas trepanacji czaszki. Grecy oraz Rzymianie sto […]
ROZDZIAŁ 1. POSTACIE LEKU RECEPTUROWEGO (s. 346)
WSKAZÓWKA PRAKTYCZNA d Wykonanie roztworów z minoksydylem przebiega następująco: w etanolu rozpuszczamy kwas salicylowy, winowy i cytrynowy, następnie dodajemy glicerol. W tym roztworze rozpuszczamy minoksydyl, a na końcu dodajemy pozostałe składniki. Cytrynian sildenafilu Cytrynian sildenafilu jest zarejestrowany w Polsce do leczenia zaburzeń wzwodu u męż czyzn oraz do leczenia pacjentów z tętniczym nadciśnieniem płucnym. Jest skuteczny w obniżaniu śmiertelności u pacjentów neonatologicznych z nadciśnieniem płucnym (Kelly, Ohlsson i Shah, 2017). Jego zastosowanie w grupie pacjentów pediatrycznych wy maga indywidualnego dostosowania dawki. Przed wprowadzeniem cytrynianu sildenafilu pro receptura wykonanie takich leków było możliwe jedynie przy użyciu leków gotowych.
Cytrynian sildenafilu może być również stosowany zewnętrznie w leczeniu przewlekłej szczeliny odbytu (Moghimi i Ghosdosi, 2006), odleżyn (Farsaei, Khalili i in., 2015), zespołu ręka-stopa u pacjentów onkologicznych (Meadows i in., 2015), a także u kobiet do pogru bienia ścian endometrium (Li i in., 2020). Wykonuje się z niego następujące postaci leku: » proszki dzielone, » roztwory/syropy, » maści/kremy, » czopki/globulki. Cytrynian sildenafilu omówiono także w Rozdziale Surowce recepturowe z perspektywy r praktyka. Przykładowe receptury z użyciem cytrynianu sildenafilu zestawiono w Tabeli 9. t t Tabela 9 Przykłady recept z zastosowaniem cytrynianu sildenafilu (Fagron, 2020). Proszki Roztwór Syrop Rp.
Rp. Rp. Sildenafili 0,002 Sildenafili citratis 1,4 Sildenafili citratis 0,07 Sacchari lactis q.s. Aquae ad 50,0 Sirupi simplicis ad 50,0 D.t.d. No 20 M.f. sol.
M.f. sol.