Przejdź do treści

Przeziębienie, grypa i COVID-19. Infekcyjne choroby dróg oddechowych z perspektywy farmaceuty PDF

Podręcznik to III wydanie bestsellerowego podręcznika o preparatach na przeziębienie i grypę, które jest niezbędną pozycją w biblioteczce farmaceuty, technika czy lekarza POZ. Stanowi kompendium wiedzy na temat najczęstszych infekcji dróg oddechowych i preparatów…

Przeziębienie, grypa i COVID-19. Infekcyjne choroby dróg oddechowych z perspektywy farmaceuty – PDF Spis treści, przedmowy i fragmenty rozdziałów.
Pobierz PDF

Przeziębienie, grypa i COVID-19. Infekcyjne choroby dróg oddechowych z perspektywy farmaceuty

  • Wydanie III (2022)
  • ISBN 978-83-66756-28-1
Zobacz w księgarni

Spis treści

  • Przedmowa do wydania I 15
  • Przedmowa do wydania II 16
  • Przedmowa do wydania III 16
  • Rozdział 1. Wytyczne, publikacje czy ulotka 17
  • Rozdział 2. Choroba przeziębieniowa 19
  • Objawy przeziębienia 19
  • Przyczyny przeziębienia 20
  • Czynniki ryzyka wystąpienia przeziębienia 21
  • Powikłania przeziębienia 21
  • Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych 21
  • Zapalenie dolnych dróg oddechowych 23
  • Ostre zapalenie ucha środkowego 23
  • Ostre podgłośniowe zapalenie krtani, krup 25
  • Zaostrzenie astmy i POChP 25
  • Przeziębienie a grypa 26
  • Przeziębienie a COVID 28
  • Przeziębienie a alergiczny nieżyt nosa 28
  • Wskazania do konsultacji lekarskiej 29
  • Podsumowanie 29
  • Rozdział 3. Grypa 31
  • Przyczyny grypy i drogi zakażenia 31
  • Typy wirusa grypy 32
  • Świńska grypa 33
  • Ptasia grypa 33
  • Objawy i przebieg grypy 34
  • Rozpoznanie i różnicowanie grypy 34
  • Powikłania grypy 35
  • Leczenie grypy 37
  • Objawowe leczenie grypy 37
  • Przyczynowe leczenie grypy 37
  • Skuteczność oseltamiwiru 38
  • Zapobieganie grypie 39
  • Chemioprofilaktyka grypy 40
  • Rozdział 4. COVID 43
  • Objawy i powikłania COVID 43
  • Objawy COVID 43
  • Powikłania infekcji SARS-CoV 45
  • Warianty SARS-CoV 46
  • Leczenie COVID 47
  • Leki przeciwwirusowe 48
  • Leczenie objawowe u pacjentów niehospitalizowanych 48
  • Profilaktyka powikłań zakrzepowych 49
  • Konieczność skierowania do lekarza 49
  • Testy na COVID 49
  • Szczepienia przeciw COVID 50
  • Rozdział 5. Szczepienia przeciw grypie 55
  • Wskazania do szczepienia przeciw grypie 55
  • Przeciwwskazania do szczepienia przeciw grypie 56
  • Skuteczność szczepienia przeciw grypie 57
  • Szczepionki przeciw grypie dostępne w Polsce 57
  • VaxigripTetra 59
  • Influvac Tetra 60
  • Fluenz Tetra 60
  • Niepożądane odczyny poszczepienne szczepionek przeciw grypie 61
  • Motywowanie do szczepień 62
  • Rozdział 6. Katar 65
  • Rodzaje kataru 65
  • Leczenie kataru 67
  • Zespół przewlekłego spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła 68
  • Sympatykomimetyki 68
  • Pochodne imidazoliny 69
  • Pseudoefedryna 70
  • Fenylefryna 71
  • Katar „z odbicia” i katar polekowy 72
  • Leczenie kataru polekowego 72
  • Bromek ipratropium 73
  • Leki antyhistaminowe I generacji 73
  • Działania niepożądane leków antyhistaminowych I generacji 74
  • Antyhistaminiki I generacji u dzieci 74
  • Leki antyhistaminowe II generacji 74
  • Kromoglikan sodu 76
  • Glikokortykosteroidy donosowe 76
  • I generacja sterydów donosowych 77
  • II generacja sterydów donosowych 77
  • Donosowe podawanie antybiotyków 77
  • Donosowa kapsaicyna 77
  • Sekretolityczne leki ziołowe 77
  • Preparaty łagodzące i wspomagające 78
  • Leki o niepotwierdzonej skuteczności 79
  • Zasady doboru preparatu na katar 79
  • Rozdział 7. Ból i gorączka 83
  • Kiedy obniżać gorączkę 83
  • Kiedy skierować gorączkujące dziecko do lekarza 84
  • Jak mierzyć gorączkę u dzieci 85
  • Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe stosowane przy przeziębieniu 85
  • Paracetamol 85
  • Preparaty z paracetamolem 86
  • Niesteroidowe leki przeciwzapalne 87
  • Ibuprofen 87
  • Preparaty z ibuprofenem 89
  • Kwas acetylosalicylowy 91
  • Preparaty z kwasem acetylosalicylowym 92
  • Metamizol sodowy 92
  • Naproksen 93
  • Czy NLPZ skracają przebieg choroby 94
  • Ochładzanie organizmu 94
  • Hipertermia a gorączka 95
  • Fobia gorączkowa, czyli irracjonalny lęk przed wzrostem temperatury 96
  • Jaka temperatura ciała jest zagrożeniem życia 96
  • Metamizol i kwas acetylosalicylowy dla dziecka 96
  • Naprzemienne podawanie leków 96
  • Kiedy zalecić obniżanie gorączki 97
  • Drgawki gorączkowe 97
  • Brak odpowiedzi na leczenie przeciwgorączkowe 98
  • Gorączka u ciężarnej 98
  • Zasady doboru preparatu na ból i gorączkę 98
  • Rozdział 8. Ból gardła 101
  • Przyczyny bólu gardła 101
  • Objawy zapalenia gardła 101
  • Angina paciorkowcowa 102
  • Rozpoznanie anginy paciorkowcowej 102
  • Pacjent z bólem gardła w aptece 103
  • Leczenie bólu gardła i postępowanie niefarmakologiczne 104
  • Leczenie miejscowe bólu gardła 104
  • Leki przeciwdrobno-ustrojowe 105
  • Chlorheksydyna 105
  • Chlorek cetylopirydyniowy 106
  • Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy 106
  • Amylometakrezol 107
  • Chlorchinaldol 107
  • Dichlorowodorek oktenidyny 108
  • Leki miejscowo znieczulające 108
  • Lidokaina 108
  • Benzokaina 109
  • Ambroksol 109
  • Heksylorezorcynol 109
  • Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne 109
  • Flurbiprofen 110
  • Diklofenak 111
  • Salicylan choliny 111
  • Benzydamina 111
  • Preparaty naturalne 112
  • Szałwia lekarska (Salvia officinalis 112
  • Tymianek zwyczajny (Thymus vulgaris L 113
  • Porost islandzki (Cetraria islandica L 113
  • Laktoferyna 114
  • Zasady doboru preparatu na ból gardła 115
  • Szybki test na obecność antygenów paciorkowca 119
  • Szybkie testy antygenowe dostępne na rynku aptecznym 120
  • Test antygenowy na wirusa grypy typ A i B 120
  • Testy antygenowe na grypę dostępne na rynku 121
  • Test antygenowy na antygen wirusa SARS-CoV 121
  • Testy antygenowe dostępne na rynku 121
  • Interpretacja parametru CRP 122
  • Testy CRP dostępne w aptece 122
  • Czułość i swoistość testów diagnostycznych 123
  • Profesjonalne testy diagnostyczne a testy wykonywane w warunkach domowych 124
  • Rozdział 10. Kaszel suchy 127
  • Kaszel w przebiegu przeziębienia 127
  • Czas trwania kaszlu 128
  • Leki przeciwkaszlowe w świetle Evidenced Based Medicine 128
  • Leki przeciwkaszlowe o działaniu ośrodkowym 129
  • Dekstrometorfan 131
  • Nieopioidowe 132
  • Leki przeciwkaszlowe o działaniu obwodowym 133
  • Leki przeciwhistaminowe I generacji 134
  • Fenspiryd 135
  • Preparaty na kaszel w ciąży 136
  • Jak długo może utrzymywać się suchy kaszel po infekcji 136
  • Kaszel a leki przeciwzapalne 137
  • Inhalacje z soli fizjologicznej 137
  • Kiedy skierować pacjenta do lekarza 138
  • Zasady doboru preparatu na kaszel suchy 138
  • Rozdział 11. Kaszel mokry 141
  • Co może utrudniać odkrztuszanie zalegającej wydzieliny 141
  • Czy w kaszlu mokrym można stosować leki przeciwkaszlowe 141
  • Mukolityki 142
  • Bromheksyna 142
  • Erdosteina 143
  • N-acetylocysteina 143
  • Karbocysteina 145
  • Dornaza alfa 145
  • Leki wykrztuśne pozbawione działania mukolitycznego 145
  • Gwajafenezyna 145
  • Sulfogwajakol 146
  • Mieszanina soli alkalicznych 146
  • Leki pochodzenia naturalnego 146
  • Maści o działaniu rozgrzewającym 147
  • Nebulizacja i inhalacje 148
  • Preparaty złożone stosowane w kaszlu mokrym 148
  • Czy leki wykrztuśne skracają przebieg choroby 149
  • Zasady doboru preparatu na kaszel mokry 149
  • Rozdział 12. Zapalenie zatok 153
  • Objawy zapalenia zatok 153
  • Przyczyny zapalenia zatok 153
  • Nadkażenie bakteryjne 154
  • Irygacje nosa i zatok 154
  • Jak przeprowadzić irygację nosa 155
  • Preparat izo- czy hipertoniczny 155
  • Preparaty do irygacji nosa 155
  • Antybiotykoterapia zapalenia zatok przynosowych 156
  • Leczenie z wyboru 156
  • Leczenie skorygowane 156
  • Leczenie objawowe stosowane w zapaleniu zatok przynosowych 157
  • Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe 157
  • Leki przeciwobrzękowe 158
  • Glikokortykosteroidy do stosowania miejscowego 159
  • Leki i preparaty ziołowe 161
  • Inne leki stosowane w leczeniu zapalenia zatok 163
  • Rozdział 13. Odporność 165
  • Odporność wrodzona i nabyta 165
  • Budowa układu immunologicznego 165
  • Narządy układu immunologicznego 165
  • Komórki układu immunologicznego 166
  • Niedobory odporności 166
  • Niedobory odporności w rozumieniu potocznym i klinicznym 166
  • Leczenie niedoborów odporności 168
  • Rozdział 14. Substancje immunostymulujące 169
  • Izoprynozyna (pranobeks inozyny 169
  • Pelargonia afrykańska 170
  • Nieswoiste szczepionki bakteryjne 171
  • Broncho-Vaxom 173
  • EMA o lizatach bakteryjnych 174
  • Beta-glukany 174
  • Probiotyki 175
  • Skuteczność probiotykoterapii w zapobieganiu infekcjom 175
  • Lantybiotyki 176
  • Jeżówka purpurowa 176
  • Tran (olej z wątroby dorsza 176
  • Olej z wątroby rekina 177
  • Witamina D 178
  • Dziki bez czarny 179
  • Leki wieloskładnikowe 180
  • Rozdział 15. Naturalne metody leczenia 183
  • Surowce pochodzenia naturalnego w leczeniu przeziębienia i grypy 183
  • Wiązówka błotna 185
  • Miód pszczeli 186
  • Olejki eteryczne 186
  • Postępowanie niefarmakologiczne 188
  • Ciepłe napoje 189
  • Inhalacje parowe 189
  • Płukanie nosa i zatok roztworem soli fizjologicznej 190
  • Rozdział 16. Porównanie składów saszetek i tabletek 193
  • Porównanie dostępnych na rynku leków złożonych 193
  • Dobór saszetek na grypę lub zapalenie zatok 196
  • Sympatykomimetyk czy antyhistaminik 197
  • Fenylefryna czy pseudoefedryna 198
  • Paracetamol czy kwas acetylosalicylowy 200
  • Dodatkowe substancje 200
  • Rozdział 17. Bezpieczeństwo stosowania leków na przeziębienie 203
  • NLPZ a ryzyko sercowo-naczyniowe 203
  • Leki przeciwbólowe w połączeniu z lekami przeciwzakrzepowymi 204
  • Leki przeciwbólowe w połączeniu z ASA w dawce kardiologicznej 204
  • Leki na przeziębienie w połączeniu z alkoholem 205
  • Interakcje leków na przeziębienie z inhibitorami MAO 205
  • Bezpieczeństwo stosowania antyhistaminików 206
  • Bezpieczeństwo stosowania sympatykomimetyków 206
  • Bezpieczeństwo stosowania dekstrometorfanu 207

Przedmowy

Przedmowa

Przedmowa PRZEDMOWA DO WYDANIA I Drodzy Farmaceuci! Oddajemy w Wasze ręce tom Zeszytów Aptecznych poświęcony w całości przeziębieniu i innym powszechnie występującym infekcjom górnych dróg oddechowych, z którymi pacjenci zgłaszają się do Was najczęściej. Temat, jakim jest przeziębienie, wydaje się z pozoru banalny, jednak w rzeczywistości kryje mnóstwo niuansów związanych z bezpieczeństwem i skutecznością stosowania popularnych leków przez różne grupy chorych. Leczenie przeziębienia jest też zagadnieniem, wokół którego narosło bardzo wiele mitów. Pomimo upowszechnienia idei medycyny opartej na faktach (EBM) i swobodnego dostępu do publikacji i wytycznych, pacjenci nadal wierzą we wzmacniającą moc witamin, a farmaceuci niejednokrotnie swoje rekomendacje w aptekach opierają na poznanych na studiach mechanizmach działania leków lub, co gorsza, na swoich osobistych przekonaniach, nie zawsze popartych dowodami. Dlaczego tak się dzieje? Wszyscy lubimy proste wyjaśnienia. Skomplikowane zagadnienia medyczne prezentują się znacznie bardziej atrakcyjnie, jeśli są przedstawione zdroworozsądkowo, niż w postaci niezrozumiałych metaanaliz.

Niestety w medycynie i farmacji ten „chłopski rozum” jest złym doradcą. Mechanizm działania leku ma drugorzędne znaczenie w ocenie, czy preparat będzie skuteczny w danym wskazaniu. Krokiem w rozwoju zawodowym farmaceuty jest przede wszystkim nauczenie się korzystania z fachowej literatury i jej krytycznej oceny. Podręcznik Zeszyty Apteczne: Przeziębienie i grypa z perspektywy farmaceuty został przygotowany w oparciu o wytyczne towarzystw naukowych, a także badania i przeglądy systematyczne. W osobnym rozdziale omówiono też naturalne i domowe metody leczenia z ich oceną krytyczną, dlatego Zeszyty są pozycją dla każdego – od początkujących techników poprzez studentów, aż po farmaceutów chcących po latach praktyki odświeżyć swoją wiedzę. Poruszane kwestie przedstawiono z perspektywy farmaceuty, a więc według grup leków stosowanych w leczeniu przeziębienia i grypy. Osobno opracowano rozdziały o bólu i gorączce, zapaleniu zatok, kaszlu i bólu gardła. Poruszono także kwestie skuteczności tzw.

preparatów immunostymulujących. Całość zwieńczono zwięzłym podsumowaniem aktualnego stanu wiedzy o bezpieczeństwie stosowania leków na przeziębienie i grypę. Serdecznie dziękuję lek. Kasprowi Uznańskiemu za użyteczne wskazówki z dziedziny pulmonologii, które pozwoliły wykroczyć nam poza wiedzę podręcznikową, oraz lek. Agnieszce Kudelko za punkt widzenia otolaryngologa. Szczególne podziękowania składam dr Annie Krysiukiewicz-Fenger za spojrzenie doświadczonego pediatry, dzięki któremu Zeszyty uzyskały jeszcze bardziej użyteczny charakter. mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński Dyrektor ds.

naukowych 3PG Kraków, 24.08.2018 15

Przedmowa

PRZEZIĘBIENIE, GRYPA I COVID-19. INFEKCYJNE CHOROBY DRÓG ODDECHOWYCH Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY PRZEDMOWA DO WYDANIA II Od wydania pierwszego upłynął ponad rok. Do tego czasu z obrotu znikło prawie 50 preparatów opisanych w wy daniu z 2018, usunięto je więc z nowej edycji. Dodano ok. 30 nowych pozycji, a także zaktualizowano nazwy wielu preparatów. Ponadto w wydaniu drugim pojawiły się także nowe rozdziały zawierające omówienie m.in.

takich zagadnień jak: ■ praktyczne aspekty wykorzystania szybkich testów na antygeny paciorkowca (w 2018 nie były jeszcze do stępne w obrocie aptecznym), ■ interpretacja i znaczenia testów CRP, również pozwalających na rozróżnienie infekcji bakteryjnej od wiruso wej, w warunkach domowych, ■ szczepionki i szczepienia przeciw grypie (z uwzględnieniem nowej szczepionki donosowej), ■ skuteczność probiotyków w podnoszeniu odporności i skracaniu czasu trwania infekcji, ■ porównanie efektywności doustnej fenylefryny z pseudoefedryną w leczeniu objawowym obrzęku nosa i zatok przynosowych, ■ dobór odpowiedniego leku przeciwbólowego w postaci saszetek na objawy przeziębienia. Wydanie drugie poddano też rewizji pod względem językowym, poprawiono formatowanie i przejrzystość układu tekstu. Kraków, 28.11.2019. KT PRZEDMOWA DO WYDANIA III Szanowni Czytelnicy i Czytelniczki! Od pierwszego wydania tego podręcznika upłynęły ponad 4 lata – nic więc dziwnego, że charakter wydania III bardzo się zmienił, podobnie zresztą jak jego zawartość. W tytule książki pojawił się COVID-19 – bo choć nie jest to choroba tak łagodna jak przeziębienie, z punktu widzenia farmaceuty leki wydawane przez nas są te same, nieza leżnie od tego, czy pacjenta dotknęła choroba przeziębieniowa, grypa czy właśnie infekcja wirusem SARS-CoV-2.

W nowym wydaniu zaktualizowaliśmy wszystkie rozdziały, dodaliśmy dwa nowe, uzupełniliśmy preparaty o no wości na rynku i wprowadziliśmy wspomniany wyżej temat COVID-19. W związku z tym, że farmaceuci zyskali możliwość uzyskania uprawień do przeprowadzania testów diagnostycznych oraz szczepień ochronnych wzbo gaciliśmy podręcznik o treści z nimi związane. Gdzie w rozdziałach wspominaliśmy o różnych wytycznych, krajo wych i zagranicznych, tam dokonaliśmy rewizji nowych rekomendacji – i tym samym np. treść rozdziału o zapale niu zatok została zaktualizowana o nowe wytyczne EPOS, dodano też cały nowy rozdział o grypie, opracowany na podstawie polskich zaleceń. Mamy nadzieję, że nowe wydanie będzie jeszcze większą pomocą w doborze skutecznego i bezpiecznego prepara tu, tym samym przyczyniając się do bezpieczniejszej farmakoterapii schorzeń górnych dróg oddechowych. mgr farm.

Konrad Tuszyński Dyrektor ds. naukowych 3PG Kraków, 09.09.2022 16

Fragmenty książki

Rozdział 1. Wytyczne, publikacje czy ulotka

Rozdział 2. Choroba przeziębieniowa Przeziębienie, a właściwie choroba przezię- wości następuje zwykle po upływie 2–3 dni. bieniowa (inaczej wirusowe zapalenie noso- Przeziębienie jest chorobą o ostrym przegardła i zatok przynosowych, ang. common biegu, ponieważ objawy zwykle ustępują cold), to zespół objawów klinicznych zwią- samoistnie w czasie od 7 do 10 dni.

U części zanych z zapaleniem błony śluzowej nosa, pacjentów kaszel może jednak utrzymywać gardła i zatok przynosowych o ostrym prze- się nawet przez 2–3 tygodnie. biegu. Objawy charakterystyczne dla przeziębienia Przeziębienie jest chorobą o łagodnym prze- to: biegu, na którą nie ma leków działających ■ nieżyt nosa (potocznie katar) – początprzyczynowo. Leczenie, które omówiono kowo wodnisty, z czasem może stać się w osobnych rozdziałach tej książki, opiera gęsty, zielonkawy albo ropny, się zatem na łagodzeniu objawów.

■ kichanie, ■ zatkany nos, Dorośli chorują na przeziębienie śred- ■ spływanie wydzieliny po tylnej ścianie nio 2–4, a dzieci nawet 6–8 razy w roku gardła, które może prowadzić do roz (Grippi i in., 2015). Nie ma zatem pod- woju stanu zapalnego, staw, aby podejrzewać, że odporność ■ suchość, ból i zaczerwienienie gardła, pacjenta chorującego na przeziębienie ■ ból głowy, z taką częstością jest obniżona. ■ uczucie zapchania i ucisku w okolicach zatok, ■ osłabienie węchu. OBJAWY PRZEZIĘBIENIA Przeziębieniu mogą towarzyszyć również: Objawy przeziębienia pojawiają się w ciągu ■ gorączka (rzadko u dorosłych, częściej 1–3 dni od momentu zakażenia.

Początko- u dzieci), wo narastają, a największe nasilenie dolegli 19 […]

Objawy przeziębienia

GRYPA I COVID-19. INFEKCYJNE CHOROBY DRÓG ODDECHOWYCH Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY utrata węchu i smaku, a nawet encefa- WARIANTY SARS-COV-2 lopatia i udar mózgu. Powikłania neu rologiczne są także częstymi objawami Podobnie jak inne wirusy, SARS-CoV-2 ewo tzw. zespołu po covidowego. Według luuje w czasie. Większość mutacji w geno badania opublikowanego w 2021 u pa- mie SARS-CoV-2 nie ma wpływu na funkcję cjentów, którzy byli hospitalizowani wirusa.

Pewne warianty przyciągnęły po z powodu COVID-19 do najczęstszych wszechną uwagę z powodu ich zwiększo objawów neurologicznych, które nej zakaźności, przez co rozpowszechniają utrzymywały się nawet 6 miesięcy po w populacji, jak i specyficznych następstw infekcji były: słabość mięśni (u 63% klinicznych zakażenia, badacze określają pacjentów), problemy z zasypianiem te warianty jako warianty obawy (VOC – (u 26% pacjentów), a także stany lęko- Variant of concern). Światowa Organizacja we i depresyjne ( Huang i in., 2021), Zdrowia (WHO) oznaczyła istotne uwagi ■ zespół pocovidowy – z tak zwanym warianty literami alfabetu greckiego. Zmia long covid mamy do czynienia jeżeli ny w sekwencji genów kodujących białko S objawy utrzymują się lub pojawiają wirusa wydają się mieć największe znacze po 12 tygodniach od zachorowania na nie, jeżeli chodzi o różnice w zakaźności COVID-19 i są niewytłumaczalne alter- i zjadliwości wybranych wariantów. Rów natywną diagnozą (NICE, 2020), nież szczepienia ochronne i potencjalne ■ wieloukładowy zespół zapalny u dzie- przeciwciała monoklonalne rozpoznają biał ci po przechorowaniu COVID-19 ko spike jako główny antygen, dlatego wszel – u dzieci powikłaniem po infekcji wi- kie mutacje i w konsekwencji zmiany w jego rusem SARS-CoV-2 może być zagraża- budowie mogą mieć wpływ na skuteczność jący życiu zespół objawów zwany PIMS leczenia i szczepień ochronnych (McIntosh, (pediatric inflammatory multisystem 2022). Aby lepiej zobrazować szybkość syndrome temporally associated with ewolucji wirusa i jej wpływ na skuteczność SARS-CoV-2). Jego przyczyną jest stan odpowiedzi humoralnej powstałej po za zapalny organizmu, który jest odpowie- szczepieniu lub przechorowaniu COVID-19 dzią na infekcję wirusem SARS-CoV-2.

na warianty omikron i delta wirusa SARS Zazwyczaj pierwsze objawy PIMS poja- -CoV-2, informacje zestawiono w Tabeli 5. t wiają się po 2–4 tygodniach od infekcji, Zwróć uwagę na subwarianty omikron, któ która może być bezobjawowa. re zazwyczaj nie powodują tak ciężkiego przebiegu jak wariant delta, ale w mniejszym stopniu są wrażliwe na przeciwciała powsta Jeżeli opiekunowie dziecka mają wąt łe u ozdrowieńców lub u osób szczepionych, pliwości dotyczące jego zaszczepienia przeciwko COVID-19, przekaż, że u dzie- które przyjęły podstawową serię szczepion ci zagrażającym życiu powikłaniem in- ki. Dawka przypominająca (tzw. booster) fekcji SARS-CoV-2 jest zespół zapalny, zwiększa siłę odpowiedzi immunologicznej który może prowadzić do niewydolności również w przypadku nowych sublini wa wielonarządowej. riantu omikron.

Warto wspomnieć o tym pacjentom, którzy mają obawy przed przyję46 […]

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych

GRYPA I COVID-19. INFEKCYJNE CHOROBY DRÓG ODDECHOWYCH Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY werbeny (Verbenae herba). W przypadku Na rynku dostępne są także preparaty będą przedłużającej się infekcji z gęstą wydzieliną ce połączeniem leku udrażniającego i rege można zalecić podawanie sekretolitycznych nerującego, np. ksylometazoliny z dekspan leków ziołowych o ww. składzie. Poza upłyn- tenolem (Septanazal, Xylodex regeneracja). nieniem śluzu i ułatwieniem jego usuwania Wykazano, że takie połączenie składników wykazano również działanie przeciwbakte- zwiększa skuteczność leczenia w przebie ryjne oraz wzmacniające efekty antybioty- gu ostrego zapalenia błony śluzowej nosa ko- i sterydoterapii tego zestawu ziół (Hry- (Mösges i in., 2017). niewicz, Albrecht i Radzikowski, 2016).

Sól fizjologiczna do nosa jest stosowana w le czeniu nieżytu nosa i zapalenia zatok przy Polecając ten preparat, przypomnij nosowych zarówno u dzieci, jak i dorosłych. pacjentowi, żeby starał się dużo pić, Może być korzystna jako środek nawilżający podobnie jak w przypadku wszystkich i oczyszczający nos z nadmiaru wydzieliny. leków sekretolitycznych. Stosowanie miejscowo soli fizjologicznej wiąże się z minimalnym ryzykiem wystą pienia działań niepożądanych, takich jak PREPARATY ŁAGODZĄCE pieczenie, podrażnienie i nudności. Irygacje I WSPOMAGAJĄCE izotonicznym roztworem chlorku sodu lub Infekcje, suche i zanieczyszczone powie- wody morskiej mogą być zalecone jako te trze, alergia oraz niewłaściwe stosowanie rapia wspomagająca w przypadku zarówno środków udrażniających nos powodują wy- kataru alergicznego, jak i niealergicznego suszenie błony śluzowej nosa, a nawet pro- (Dykewicz i in., 2020). wadzą do jej uszkodzenia i ran. Aby przy- Alternatywą są również tradycyjnie stoso wrócić fizjologiczne funkcje nosa, wskazane wane mieszaniny olejków eterycznych. Na jest stosowanie preparatów nawilżających rynku są dostępne preparaty zarówno do i regenerujących śluzówkę.

Różnorodność inhalacji parowej (Olbas oil, Inhalol), jak preparatów jest bardzo duża, wiele z nich za- i w postaci wygodnego sztyftu (Rhin Bac wiera połączenie kilku składników. Fresh, Aromactiv). Pamiętaj, że ich stosowa Dostępne są zarówno maści, jak i aerozole nie jest ograniczone wiekiem. Inhalację pa zawierające: rową z użyciem ww. preparatów możesz po lecić dopiero dzieciom powyżej 7 roku życia ■ dekspantenol (w: Rinopanteina, (LanesHealth, 2020; PPFK Profarm, 2011). Pantherin), ■ witaminę A (w: Rinopanteina), Częste wycieranie nosa może prowadzić ■ glicerol (w: Rinopanteina, w: Xylodex do wystąpienia podrażnienia, a nawet ran regeneracja, w: Nasivin soft), na nozdrzach. W takim przypadku polecić ■ olej sezamowy (Nozoil), można maść majerankową. Niewielką ilość ■ sole sodu: chlorek sodu, wodorowę- maści należy rozsmarować wokół nozdrzy, glan sodu (Nisita).

nie zaleca się natomiast jej wprowadzania do otworów nosowych, ponieważ podłoże 78 […]

Rozdział 1. Wytyczne, publikacje czy ulotka

Katar maściowe hamuje pracę aparatu rzęskowe- powiązaniu reakcji alergicznej z niedobogo błony śluzowej. Brakuje badań klinicz- rem wapnia są co najmniej wątpliwe. nych, które oceniałyby skuteczność maści W badaniu klinicznym przeprowadzonym majerankowej w jakimkolwiek wskazaniu. w 2017 roku w Polsce wykazano brak właściPrzegląd literatury z 2021 roku wskazuje na wości przeciwalergicznych węglanu wapnia tomiast, że olejek eteryczny z lebiodki maje (Matysiak, Matuszewski i Feleszko, 2017). ranek (Origanum majorana) wykazuje m.in. działanie przeciwdrobnoustrojowe, prze RUTYNA ciwutleniające i przeciwzapalne (Bouyahya i in., 2021). Według przesłanek teoretycznych rutyna może hamować rozwój stanu zapalnego przez charakterystyczne dla flawonoidów LEKI działanie uszczelniające ściany naczyń O NIEPOTWIERDZONEJ SKUTECZNOŚCI krwionośnych.

We wskazaniach do stoso wania leków zawierających rutynę i witaW świadomości polskich pacjentów funk- minę C (Cerutin, Rutinoscorbin) podano cjonuje wiele mitów na temat rzekomej sku- zapobieganie i łagodzenie objawów przezięteczności preparatów zawierających wapń, bienia oraz grypy (Polfarmex, 2013; GlaxoSrutynę oraz witaminę C. Brakuje badań kli- mithKline, 2020). Skuteczność witaminy C nicznych, które potwierdzałyby ich skutecz- została omówiona w rozdziale o naturalnych ność w łagodzeniu objawów infekcji lub też metodach leczenia. Nie opublikowano do tej dostępne badania wskazują na brak ich sku- pory wyników żadnych badań, które mogłyteczności. by sugerować skuteczność rutyny w leczeniu przeziębienia czy grypy. CALCIUM Przed upowszechnieniem leków przeciwhi- ZASADY DOBORU staminowych, preparaty wapnia, zwane po PREPARATU NA KATAR prostu wapnem, były popularnym środkiem stosowanym w celu łagodzenia objawów Rekomendując preparat na nieżyt nosa dla alergicznych takich jak pokrzywka, obrzęki dziecka, weź pod uwagę wnioski z tego rozczy nieżyt nosa. Z tej metody korzystali leka- działu: rze krajów Europy Wschodniej i Środkowej ■ Leki obkurczające błonę śluzową nosa i w zasadzie poza naszym rejonem metoda ta można stosować od 3.

miesiąca życia, jest zupełnie nieznana. ale dotyczy to leków z oksymetazoliną (np. Nasivin Baby). Większość leków Nie ma żadnych dowodów potwierdzają z ksylometazoliną w wersji „junior” cych skuteczność soli wapnia w leczeniu zarejestrowana jest dopiero od 2. r.ż. objawów reakcji alergicznych. Nawet teore ■ Leków z mometazonem nie możesz tyczny mechanizm działania nie został pre polecać dla dzieci – wersje OTC są cyzyjnie określony.

Hipotezy o rzekomych przeznaczone tylko dla dorosłych. własnościach uszczelniających naczynia, czy 79 […]

Przyczyny przeziębienia

GRYPA I COVID-19. INFEKCYJNE CHOROBY DRÓG ODDECHOWYCH Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY ■ żele przeciwbólowe: Naproxen OCHŁADZANIE (100 mg/g i 12 mg/g), 4Flex PureGel ORGANIZMU (100 mg/g), ■ czopki: Naproxen Hasco (250 mg, Przeprowadzono wiele badań, w których 500 mg, tylko na receptę). oceniano skuteczność ochładzania organi zmu za pomocą zimnych okładów u dzieci. Jedno z nich wykazało, że dopiero skojarze CZY NLPZ SKRACAJĄ nie ochładzania organizmu z lekiem prze PRZEBIEG CHOROBY? ciwgorączkowym powodowało szybszy Uważa się, że za wiele objawów przeziębie- spadek temperatury ciała i nasilenie efektu nia odpowiedzialna jest reakcja zapalna, przeciwgorączkowego.

która powstaje w wyniku działania media W innych badaniach po zastosowaniu zim torów zapalnych (prostaglandyny, kininy) nych okładów przy gorączce zaobserwowa oraz odruchów, do których dochodzi na no nasilenie dreszczy, a także brak skutecz skutek podrażnienia nerwów np. kaszel czy ności w obniżaniu temperatury. kichanie (Kuchar i in., 2015). Teoretycznie podanie leków przeciwzapalnych, mogłoby Wyjaśnij pacjentowi, że ochładzanie orga skracać czas trwania choroby poprzez ha- nizmu przez okłady zewnętrzne może przy mowanie reakcji zapalnej i przez to również nieść odwrotny skutek od zamierzonego, objawów przeziębienia. kiedy zostaną one zastosowane bez wcześ niejszego podania leku przeciwgorączko Badania kliniczne nie potwierdzają jednak, wego – zimno w zetknięciu z ciałem może wpływu NLPZ (podobnie jak paracetamo powodować obkurczenie naczyń krwionoś lu) na przebieg choroby i skracania czasu jej nych, a tym samym osłabienie procesów trwania (Kim i in., 2015).

Co więcej, istnieją usuwania ciepła z organizmu (Dinarello także doniesienia, które sugerują, że wręcz i Porat, 2021). przeciwnie, mogą odraczać powrót do zdro wia (Plaisance i in., 2000). Oziębianie organizmu z użyciem zimnej wody stosuje się w przypadku hipertermii, Jedynym wskazaniem do zastosowania której nie należy mylić z gorączką. NLPZ jest dyskomfort związany z go rączką oraz odczuwaniem bólu głowy Oziębianie organizmu poprzez zasto i bólów mięśniowo-stawowych. NLPZ sowanie zimnych okładów lub letnich nie działają przyczynowo i nie powinny kąpieli przy gorączce może być zalecane być traktowane jako leki skracające czas jedynie w skojarzeniu z lekiem prze trwania choroby.

ciwgorączkowym. 94 […]

Pochodne imidazoliny

GRYPA I COVID-19. INFEKCYJNE CHOROBY DRÓG ODDECHOWYCH Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY t Tabela 28 Preparaty z sulfogwajakolem Składniki preparatu Nazwa preparatu Dawki kodeina + sulfogwajakol Thiocodin (syrop) syrop: 10 ml zawiera: 15 mg półwod nego fosforanu kodeiny, 300 mg sulfogwajakolu Thiocodin (tabletki) 15 mg półwodnego fosforanu kodei ny, 300 mg sulfogwajakolu wyciąg z pierwiosnka + sulfogwajakol Herbapect (syrop) 498 mg wyciągu płynnego z ziela + wyciąg z ziela tymianku tymianku, 349 mg nalewki z korzenia pierwiosnka, 87 mg sulfogwajakolu chlorek amonu + ziołomiód + sulfo- Apipulmol (syrop) 2 g gwajakolosulfonianu potasu, gwajakol 90 mg chlorku amonu, ziołomiód sosnowy syropu Guajazyl 3–4 razy dziennie, zaś do- sodu) zawarta jest w preparacie Sal Ems Fa rosłym – 1 łyżkę stołową 3–4 razy dziennie ctitium. Preparat działa wykrztuśnie poprzez (ESPEFA, 1957; Smith i in., 2008). zmianę pH wydzieliny śluzowej w drogach oddechowych, co sprawia, że staje się ona bardziej płynna, a przez to łatwiejsza do usu W jednym badaniu klinicznym z rando mizacją wykazano, że gwajafenezyna nięcia.

łagodzi odruch kaszlu, prawdopo dobnie poprzez działanie ośrodkowe Sal Ems Factitium to tabletki musujące, lub/i zwiększenie ilości wydzieliny po- dlatego wydając preparat poinformuj wlekającej błonę śluzową. Uzasadnia to pacjenta o sposobie dawkowania leku jej powszechne łączenie z DXM (Smith – od 1 do 2 tabletek należy rozpuścić i in., 2008). w połowie szklanki wody lub w całej szklance przegotowanej wody z mle kiem. Lek należy stosować do 3 razy na SULFOGWAJAKOL dobę (PF Ziołolek, 2008).

Sulfogwajakol możesz spotkać w prepara tach jednoskładnikowych takich jak: Apitus sic, Sirupus Kalii Guajacolosulfonici, Syrop LEKI POCHODZENIA z sulfogwajakolem, Syrop z sulfogwajakolem NATURALNEGO Galena, a także w preparatach złożonych, Ciekawą alternatywą dla wykrztuśnych le przedstawionych w Tabeli 28. t ków syntetycznych są preparaty naturalne, a wśród nich syropy z wyciągiem z liści MIESZANINA SOLI bluszczu (Hedera helix L.). ALKALICZNYCH Mieszanina soli alkalicznych (siarczan pota- Wyciąg z liści bluszczu działa sekretolitycz su, wodorowęglan sodu, bromek sodu, chlo- nie, dzięki czemu ułatwia odkrztuszenie rek sodu, wodorofosforan sodu i siarczan zalegającej wydzieliny. Jego składniki (m.in.

146 […]

Zaostrzenie astmy i POChP

Choć reklamowany jako lek na „kaszel szają ryzyko hospitalizacji (Hryniewicz i in., suchy i mokry”, Herbapect to syrop ty- 2016). powo wykrztuśny. Lek zarejestrowany jest nie w oparciu o badania kliniczne lub ugruntowane zastosowanie medyczne, Pacjentom przyjmującym leki wykrztuś lecz jako tradycyjny produkt leczniczy. ne zaleć spożywanie 2–3 litrów płynów Dla porównania, wyciąg z bluszczu ma dziennie, co sprzyja upłynnieniu wy ugruntowane zastosowanie medyczne dzieliny zalegającej w drogach odde w leczeniu produktywnego kaszlu (WEI, chowych i jej łatwiejszemu odkrztusze well-established use), co oznacza, że jego niu. Poinformuj również pacjenta, aby skuteczność potwierdzają wiarygodne ostatnią dawkę leku przyjął nie później badania kliniczne. niż 3–4 godziny przed snem.

Według niektórych autorów określenia „suchy” i „mokry” kaszel w kontekście przezię- ZASADY DOBORU bienia to anachronizmy z dawnych czasów, PREPARATU NA KASZEL podtrzymywane przez przemysł (Morice MOKRY i in., 2016). W przeziębieniu ilość wydzieliny Rekomendując preparat na kaszel mokry jest niewielka w porównaniu z poważnymi dla dziecka, weź pod uwagę następujące zachorobami płuc czy oskrzeli i w rzeczywi lecenia: stości powinniśmy mówić o kaszlu ostrym ■ Nie rekomenduj żadnych leków i przewlekłym bez rozróżniania na suchy wykrztuśnych dla dzieci poniżej 2. r.ż. i mokry. Podział na syropy na kaszel su Zdecydowanie wiąże się z tym większe chy i mokry ma więc znaczenie bardziej ryzyko niż korzyści. marketingowe.

W przeziębieniu znaczenie ■ W każdej grupie wiekowej stosować kaszlu to rozprzestrzenianie wirusa, a nie można inhalacje z roztworu NaCl, usuwanie wydzieliny, a więc odruch kaszlu a także aerozole z różnymi stężeniami. to w większym stopniu korzyść dla patogenu, a nie dla organizmu, i należy ograniczać Rekomendując preparat na kaszel mokry odruch kaszlu, także ten „z odrywaniem”. dla kobiety ciężarnej, weź pod uwagę na stępujące zalecenia: ■ Podobnie jak w przypadku kaszlu CZY LEKI WYKRZTUŚNE SKRACAJĄ PRZEBIEG nieproduktywnego, bezpiecznym CHOROBY? wyborem są inhalacje z roztworu NaCl (najlepiej hipertonicznego) oraz inhaW metaanalizie z 2006 r., w której podsu- lacje parowe z olejków eterycznych: mowano wyniki badań na temat stosowania sosnowego i tymiankowego. leków wykrztuśnych, wykazano, że muko- ■ Żadne mukolityki (N-acetylocysteina, lityki (acetylocysteina i ambroksol) zna- erdosteina, bromheksyna i ambroksol) cząco, bo nawet o 20% zmniejszają ryzyko nie są dopuszczone do stosowania zaostrzeń, skracają czas trwania choroby, u ciężarnych. Za bezpieczeństwem czas stosowania antybiotyków oraz zmniej 149 […]

Przeziębienie a grypa

Bezpieczeństwo stosowania leków na przeziębienie ku przewlekłego stosowania oprócz ibupro- autorzy przeglądu systematycznego z 2016 fenu wchodzi również naproksen. Doraźne roku nie ma wiarygodnych danych z badań stosowanie wymienionych leków nie wydaje klinicznych potwierdzających tą hipotesię być problematyczne. Jednak, na wszel- zę (Yoon in, 2016). Co więcej, w badaniu ki wypadek zalecane jest rekomendowanie klinicznym z 2001 roku nie wykazano aby pacjentom zachowania odstępu w czasie funkcjonowanie wątroby było upośledzone i zastosowanie ibuprofenu co najmniej na u osób pijących alkohol i stosujących pa8 h przed lub 3–4 h po zażyciu aspiryny do- racetamol w dawce 4 g/dziennie (Kuffner jelitowej (Acard, Aspirin Cardio, Polocard). i Dart, 2001). Naproksen ma dłuższy okres półtrwania niż Teoretycznie paracetamol stosowany ibuprofen, dlatego też wymagany odstęp w dawkach terapeutycznych może być łąpomiędzy poszczególnymi dawkami powi czony z alkoholem (FDA zaleca jednak nien być znacznie dłuższy.

Dlatego też lepiej nieprzekraczanie 3 standardowych porcji unikać rekomendowania pacjentom stosu alkoholu dziennie = tj. np. 2 małe piwa 5%). jącym ASA w dawkach kardiologicznych Wcześniejsze ostrzeżenia wynikały z teorenaproksenu. Leki przeciwbólowe niewcho tycznych przesłanek i opisów pojedynczych dzące w tę interakcję to m.in. meloksykam przypadków.

W większości przypadków naoraz paracetamol (Preston, 2019). leży stanowczo odradzać pacjentom łączenie alkoholu z paracetamolem, głównie z uwagi W ostrzeżeniu wydanym przez EMA za- na ryzyko łatwiejszego, nawet przypadko mieszono informację, że według badań wego, przedawkowania (Preston, 2019). laboratoryjnych ibuprofen może znosić ochronne działanie ASA, jednak pod- Należy pamiętać, że łączenie NLPZ z alko kreślono, że jest mało prawdopodobne holem zwiększa ryzyko krwawień z przewo aby okazjonalne stosowanie ibuprofenu du pokarmowego, ale dopiero przy regular miało klinicznie istotny wpływ na sku teczność ASA (EMA, 2015). nym stosowaniu takiego połączenia. Niezależnie od opisanej interakcji, jedno- INTERAKCJE LEKÓW czesne stosowanie NLPZ i ASA (nawet NA PRZEZIĘBIENIE w małej dawce) wielokrotnie zwiększa ry- Z INHIBITORAMI MAO zyko krwawień z przewodu pokarmowego. W ChPL i ulotce każdego leku zawierającego w swoim składzie pseudoefedrynę, fenyle LEKI NA PRZEZIĘBIENIE frynę, dekstrometorfan lub/i antyhistaminik W POŁĄCZENIU I generacji znajdziesz ostrzeżenie o ryzyku Z ALKOHOLEM interakcji z inhibitorami MAO i możliwości wystąpienia przełomu nadciśnieniowego W teorii, alkohol zwiększa ryzyko uszko lub zespołu serotoninowego.

Należy zwrócić dzenia wątroby przy przedawkowaniu pa uwagę, że ostrzeżenia te bazują na opisach racetamolu, szczególnie u osób cierpiących przypadków przy stosowaniu nieselektywna chorobę alkoholową, jednak jak podają 205 […]

Przeziębienie, grypa i COVID-19. Infekcyjne choroby dróg oddechowych z perspektywy farmaceuty Wydanie III (2022)
Zobacz w księgarni
Jesteśmy częścią 3PG | Pharmaceutical Publishing & Promotion Group. 3PG