Pacjent onkologiczny z perspektywy farmaceuty – WYDANIE I ZAKTUALIZOWANE PDF

Rozdział 1. Choroba nowotworowa

Rozdział 1. CHOROBA NOWOTWOROWA Choroba nowotworowa to stan, w którym Termin „rak” odnosi się do określonego w określonej części ciała komórki dzielą się typu nowotworów – złośliwych, pochoi rosną w niekontrolowany sposób. Komór- dzenia nabłonkowego. Używanie pojęć „rak” i „nowotwór” zamiennie często ki te mogą następnie rozprzestrzeniać się na jest błędem, np. białaczka jest nowoinne narządy, tworząc przerzuty. Choroba tworem złośliwym, ale nie jest rakiem, nowotworowa to przewlekła choroba o nie- bo nie wywodzi się z tkanki nabłonkokorzystnym rokowaniu, przy czym nie każ- wej.

dy nowotwór to rak. Nowotwory możemy podzielić na złośliwe i łagodne. Terminy „nowotwór” (ang. cancer) i „rak” PRZYCZYNY CHORÓB (ang. carcinoma) są często stosowane za- NOWOTWOROWYCH miennie, jednak nie są to synonimy. Każ Wystąpienie choroby nowotworowej zależy dy rak jest nowotworem, jednak nie każdy od wypadkowej występowania predysponunowotwór jest rakiem.

„Rak” to nowotwór jących czynników genetycznych oraz narazłośliwy pochodzenia nabłonkowego, co żenia na czynniki zewnętrzne takie jak: oznacza że wywodzi się z narządów i ukła ■ Czynniki fizyczne, np. promieniowadów, w których możemy znaleźć tkankę nie ultrafioletowe i jonizujące, nabłonkową, a więc może rozwinąć się np. ■ Czynniki chemiczne, np. azbest, w przewodzie pokarmowym, układzie od składniki dymu tytoniowego, alkohol dechowym, gruczołach takich jak tarczyca i arsen, i trzustka, w skórze, pęcherzu i nerkach, ■ Czynniki biologiczne, takie jak infekw szyjce macicy. cje wywołane niektórymi wirusami, bakteriami lub pasożytami, np. HPV 11 […]

Rozdział 1. Choroba nowotworowa

Tabela 1 Cechy charakterystyczne nowotworów łagodnych i złośliwych Cechy nowotworu łagodnego Cechy nowotworu złośliwego ƒ Zazwyczaj powolny wzrost guza ƒ Zazwyczaj szybki wzrost guza ƒ Guz jest wyraźnie odgraniczony (często ƒ Nieregularne granice guza otoczony torebką) ƒ Może naciekać otaczającą tkankę i narządy ƒ Nie naciekają okolicznych tkanek i narządów oraz dawać przerzuty do odległych narzą ƒ Niekiedy wywołuje ucisk dów ƒ Z reguły nie zaburza funkcji narządu ƒ Duża zdolność do angiogenezy ƒ Mają tendencję do wznowy, czyli odrastania po niecałkowitym wycięciu ƒ Posiada zdolność naciekania – komórki nowotworowe przechodzą bezpośrednio do sąsiednich tkanek oraz tworzą przerzuty narządowe (komórki nowotworowe prze dostają się do jam ciała, naczyń krwionoś nych, limfatycznych i docierają do innych narządów tworząc guzy wtórne) powstające w szpiku kostnym i obecne we Można wyróżnić też nowotwory miejscokrwi. W tym typie nowotworu dochodzi do wo złośliwe. Są to guzy mające zdolność nazahamowania dojrzewania komórek, z któ- ciekania i uszkadzania okolicznych tkanek rych powstają białe krwinki i ich niekontro- i narządów oraz nawracania, jednak nie dają lowanych podziałów uniemożliwiających przerzutów. Komórki tworzące nowotwór prawidłowe działanie szpiku. Nieprawidło- miejscowo złośliwy wyglądem przypominawe krwinki mogą przedostawać się do krwi ją nowotwory łagodne – są mało zróżnicoi naciekać inne narządy upośledzając ich wane.

działanie. Białaczki zostały szerzej omówione w osobnym rozdziale. EPIDEMIOLOGIA TYPY NOWOTWORÓW Dokładna wiedza na temat epidemiologii chorób nowotworowych dostarcza informaNowotwory dzieli się na łagodne i złośliwe, cji na temat możliwych przyczyn i trendów a ich charakterystyczne cechy zestawiono populacyjnych tych schorzeń. Pozwalają one w Tabeli 1. Nowotwory łagodne występują t na projektowanie i wdrażanie odpowiedniej znacznie częściej niż złośliwe.

profilaktyki, badań przesiewowych, diagno zowania i opieki zdrowotnej nad dotkniętyNowotwory mogą zostać podzielone rów mi nimi pacjentami. Na całym świecie różne nież ze względu na rodzaj tkanki, z której się organizacje zajmują się gromadzeniem dawywodzą. Zestawienie to wraz z przykłada nych epidemiologicznych dotyczących chomi przedstawia Tabela 2. t rób nowotworowych. W Polsce zajmuje się 13 […]

Proces rozwoju choroby nowotworowej

Kompetencja pacjenta może się ujawniać Pacjent kompetentny w wielu sprawach, ale może też prowadzić Pojęcie „pacjent kompetentny” jest re- do szkodliwych zachowań, świadomej relatywnie nowe i generalnie określa lepiej zygnacji albo ufnej, wręcz biernej bezczynwspółpracującego pacjenta. Pacjent kompe- ności. Ze strony medycyny, od lekarza lub tentny chce być nie tylko poinformowany. farmaceuty, kompetentni pacjenci oczekują Zna i wymaga poszanowania swoich praw wsparcia. Wymagają poszanowania ich przeoraz świadomie przejmuje współkształto- konań i sposobu myślenia, leżących u podwanie swojej nowej sytuacji życiowej. Czuje staw ich zachowania w chorobie albo danej się partnerem wobec lekarzy i farmaceutów sytuacji życiowej (Hockel, Heckl i Nagel, i współdziała w utrzymaniu zdrowia i poko- 2010). nywaniu choroby. Piśmiennictwo: Berger, O., Grønberg, B. H., Loge, J. H., Kaasa, S., & Sand, Hockel, M., Heckl, U., Nagel, G.A. (2010). Pacjent z chorobą K.

(2018). Cancer patients’ knowledge about their nowotworową. Wydanie pierwsze. MedPharm disease and treatment before, during and after treatment: Łosiak, W. Proces zmagania się ze stresem choroby przez a prospective, longitudinal study. BMC cancer, 18(1), 381. pacjentów. W: D. Kubacka-Jasiecka, W. Łosiek (red.). https://doi.org/10.1186/s12885-018-4164-5 Zmagając się z chorobą nowotworową. Wydawnictwo Heli, V.

R., Helena, L. K., Liisa, I., Kimmo, L., & Heikki, Uniwersytetu Jagiellońskiego. M. (2015). Oncologic Patients’ Knowledge Expectations Miovic, M., Block, S. (2007). Psychiatric disorders in and Cognitive Capacities During Illness Trajectory: advanced cancer. Cancer, 110(8), 1665–1676. https://doi. Analysis of Critical Moments and Factors. Holistic nursing org/10.1002/cncr.22980 practice, 29(4), 232–244. https://doi.org/10.1097/ HNP.0000000000000093 Notatki: 23 […]

Poziom wiedzy pacjentów onkologicznych o chorobie nowotworowej

Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY towa). Dodatkowym utrudnieniem jest to, ■ dalsze informacje przekazywać tylko że aktualnie farmaceuta nie ma dostępu do wtedy, kiedy ma pewność, że współ dokumentacji medycznej pacjenta. W więk- rozmówca jest gotowy i wyraża chęć szości przypadków raczej zgaduje na pod- usłyszenia ich, oraz dzielić informacje stawie leków i pytań, jakie zadaje pacjent, że na mniejsze porcje i sprawdzać na ile są może być to osoba chorująca na nowotwór. one zrozumiale, ■ brać odpowiedzialność za przeka zywane informacje – jeżeli nie jest Pamiętaj, że w poradnictwie farmaceu tycznym nie chodzi o poradę lekarską w stanie sprostać rozmowie w danym lub psychologiczną. Nie należy oceniać momencie, lepiej poprosić pacjenta stanu chorego bądź próbować „na siłę” o powtórną wizytę i zweryfikować konfrontować pacjenta z informacjami swoją wiedzę (Świdrywicz, 2011).

na temat jego choroby. Warto za to Zwróć uwagę, aby z pacjentem rozmawiać w delikatny sposób uświadomić go, że w aptece są dostępne preparaty „prostym językiem”, dostosowanym do jego poprawiające stan zdrowia w chorobach poziomu intelektualnego, a nie medycz nowotworowych i zasugerować mu, że nym żargonem. Unikaj długich słów i zdań, warto z nich korzystać. a wszystkie niejasności wyjaśniaj na bieżąco. Najważniejsze kwestie możesz powtórzyć, Zgodnie z ogólnymi zasadami teorii komu- aby mieć pewność, że pacjent je zapamiętał nikacji, aby być traktowanym jako osoba i zrozumiał.

Jest to szczególnie istotne, gdyż wiarygodna i budząca zaufanie farmaceuta jeśli informacje zostaną przekazane w nieod powinien: powiedni sposób, to ani dobre intencje, ani wiedza nie wystarczą aby komunikacja była ■ przekazywać informacje w odpo efektywna (Zygadło, 2005). wiedniej formie i dawce, a gdy to konieczne powtarzać i dodatkowo, Pytania „na wejście” wyjaśniać niezrozumiałe fragmenty Pierwszy kontakt z pacjentem jest szczegól komunikatu, a więc zwracać uwagę na nie ważny – jeżeli podejrzewasz, że osoba, sens i formę swojej wypowiedzi, z którą rozmawiasz cierpi na nowotwór, ■ w trakcie udzielania informacji trzeba możesz zadać jej któreś z pytań wprowadza dołożyć starań, aby język był dosto jących, przedstawionych w Tabeli 5. Pyta t sowany i zrozumiały dla pacjenta. nia te dają możliwość nawiązania kontaktu Należy unikać żargonu medycznego, z pacjentem i wykazania się kompetencją ■ próbować spojrzeć na pacjenta z jego w udzielaniu porad związanych z lekami. punktu widzenia, a więc poznać Zwróć uwagę, żeby nie traktować zaistniałej perspektywę pacjenta, tego co i jak sytuacji jako czegoś szczególnego – w więk zrozumiał z przekazanego mu przez szości przypadków pacjenci onkologiczni farmaceutę komunikatu, 26 […]

Perspektywa rozwoju roli farmaceuty

Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY do ograniczeń funkcjonalnych, pogorszenia ce. Jest to jednak przesłanka do ostrożnego jakości życia, a nawet śmierci. podejścia w przypadku leczenia pacjentów pediatrycznych (Weiss, 2021). Najważniejszym czynnikiem ograniczają cym rozwój zwłóknienia jest zastosowanie optymalnej dawki promieniowania, by nie IMMUNOTERAPIA narażać nadmiernie otaczających guza zdro Immunoterapia jest leczeniem o odmien wych komórek. W przypadku wystąpienia nym od klasycznych sposobów leczenia no zwłóknień, ich leczenie jest uzależnione od wotworów mechanizmie działania. Zamiast lokalizacji.

Dla tkanki podskórnej obiecu bezpośrednio na komórki nowotworowe jące wydaje się być zastosowanie połączenia wpływa ona na naturalną odpowiedź układu pentoksyfiliny i tokoferolu (Weiss, 2021). immunologicznego człowieka, stymulując Objawy późnej toksyczności go do walki z nowotworem. Do objawów późnej toksyczności radio- Immunoterapia raka wykorzystuje fakt, że terapii należą kardiotoksyczność (kiedy komórki nowotworowe często mają anty promieniowanie było dostarczane w pew- geny nowotworowe, które mogą być wykry nej ilości do serca, np. w przypadku nowo- wane przez przeciwciała układu odpornoś tworów piersi) oraz bezpłodność (dotyczy ciowego, które wiążąc się z nimi, oznaczają zwłaszcza leczenia nowotworów jąder czy je i identyfikują, aby układ odpornościowy jajników, które są wysoce wrażliwe na efekty mógł je wyeliminować. Warto zwrócić uwa radioterapii, a mogą dotyczyć pacjentów pe- gę, na to że nie wszyscy chorzy odnoszą ko diatrycznych i młodych dorosłych). rzyści z immunoterapii oraz że nie wszystkie nowotwory reagują na to leczenie.

Rozwój nowotworów wtórnych Szacuje się, że u około 10% chorych zastoso Radioterapia, zwłaszcza prowadzona przez wanie immunoterapii może wręcz przyspie długi okres, związana jest z możliwością szyć postęp choroby (tzw. hiperprogresja). zwiększonego ryzyka rozwoju kolejnych Jednak zwiększenie się wielkości guza nie nowotworów. W dużej populacji badanych zawsze świadczy o tym, że immunoterapia zaobserwowano 8% ryzyko rozwoju no- nie działa, czasem dochodzi do tzw. pseudo wotworu wtórnego (w badaniu przepro- progresji, czyli przejściowego zwiększenia się wadzonym w latach 1973–2002). Analiza wielkości nowotworu pod wpływem immu ta nie była jednak kontrolowana częstością noterapii.

występowania nowotworów w populacji nie narażonej na radioterapię. Uznaje się, że wie le z tych nowotworów nie było związanych z narażeniem na promieniowanie jonizują 52 […]

Charakterystyka pacjenta onkologicznego

Z PERSPEKTYWY FARMACEUTY t Tabela 21 Szczegółowe informacje o produkcie Fresubin Protein Energy DRINK Nazwa produktu Fresubin Protein Energy DRINK Status produktu Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego Zastosowanie Do postępowania dietetycznego u osób niedożywionych lub zagrożo nych niedożywieniem związanym z chorobą, w szczególności ze zwiększonym zapotrzebowaniem na białko i energię lub ograniczenia mi w przyjmowaniu płynów. Postać Płyn Wielkości opakowań 4×200ml Skład woda, białko mleka, sacharoza, oleje roślinne (olej słonecznikowy, olej rzepakowy), maltodekstryna, kakao w proszku o obniżonej zawartości tłuszczu, aromat, emulgatory (E 471, lecytyny sojowe), cytrynian potasu, chlorek sodu, wit. C, stabilizatory (E 460, E 466, E 407), regu lator kwasowości (E 524), pirofosforan żelaza, siarczan cynku, wit. E, kwas pantotenowy, niacyna, chlorek manganu, siarczan miedzi, wit. B2, wit. B6, fluorek sodu, wit. B1, ß-karoten, wit.

A, kwas foliowy, jodek potasu, molibdenian sodu, chlorek chromu, selenin sodu, wit. K1, biotyna, wit. D3, wit. B12. Wyróżniki produktu ƒ Produkt wysokobiałkowy dostarcza największa ilość białko w jed nym opakowaniu w porównaniu do produktów konkurencyjnych, ƒ Charakteryzuje się docenianym przez pacjentów smakiem, niską osmolarnością, przez co jest bardzo dobrze tolerowany przez pacjentów Kaloryczność 300 kcal Zawartość białka 20 g Rekomendowane Zalecane podawanie w żywieniu uzupełniającym: 2–3 butelki (600– stosowanie 900 kcal) /dobę lub całkowitym: 4–5 butelek (1200–1500 kcal) /dobę. Dostępne smaki poziomka, wanilia, czekolada, orzech i owoce tropikalne Przygotowanie Produkt gotowy do spożycia, możliwość wykorzystania do przygoto wania posiłków zgodnie z przepisami polecanymi przez producenta. Wiek pacjentów Odpowiedni jako jedyne źródło pożywienia.

W przypadku żywienia całkowitego należy uwzględnić wysoki poziom białka. Nie podawać dzieciom poniżej 3 lat. Należy zachować ostrożność podczas poda wania dzieciom poniżej 6 lat. Bezpieczeństwo Produkt klinicznie wolny od laktozy. Nie zawiera glutenu, zasad pury nowych, syropu glukozowego Pacjent, dla którego szczególnie należy a. w wyniku przewlekłej np. POChP, rozważyć rekomendację Fresubin Protein choroby kardiologicznej, reumatycz Energy DRINK to osoba: nej, niewydolności nerek, wątroby, 1.

Starsza, osłabiona chorobą, wyniszczona: b. po hospitalizacji z powodu zaostrze nia swojej choroby, 110 […]