Leki pierwszego wyboru WYDANIE V PDF

Blizny (s. 68)

W przypadku blizn zarekomenduj pacjentowi preparaty do stosowania miejscowego na bazie silikonów lub zawierające wyciąg z cebuli.

Preparaty na bazie silikonów dostępne są w postaci plastrów, żeli oraz kremów zawierających polisiloksany, dwutlenek krzemu lub cyklopentasiloksan. Tworzą one na bliźnie warstwę okluzyjną, która zatrzymuje wilgoć i poprawia hydratację warstwy rogowej. Ma to wpływ na zmniejszenie aktywności fibroblastów za pośrednictwem szlaków sygnałowych komórek naskórka. Efektem tego jest zmniejszenie ilości wytwarzanego kolagenu i tkanki łącznej, a tym samym zmniejszenie objętości i wielkości blizny. Przyczynia się to także do poprawy jej koloru i elastyczności (Block i in., 2015).

Używanie żeli na bazie silikonów, np. wyrobów Bliznasil, Sutricon i Silaurum, jest równie skuteczne co stosowanie plastrów takich jak Sutricon i Sikatris. Żele są natomiast łatwiejsze w użyciu dla pacjentów. Na rynku dostępny jest także zawierający m.in. olej silikonowy krem Cicatridina. Należy jednak pamiętać, że postać kremu zastosowana samodzielnie będzie wykazywała mniejszą skuteczność niż żele. Warto wtedy zalecić zastosowanie dodatkowego opatrunku okluzyjnego.

Preparaty na bazie silikonów są skuteczne głównie w przypadku świeżych blizn. Plastry należy stosować przez 12–24 godz. na dobę przez min. 12 mies. Żele silikonowe powinny być natomiast stosowane przez 3–6 mies. 2 razy na dobę. Ponadto należy zwrócić pacjentowi uwagę, że żel powinien być nakładany cienką warstwą na czystą i suchą skórę. Nie należy wkładać ubrań do momentu jego wyschnięcia, aby nie rozmazać utworzonego filmu.

Choroba i zespół Raynauda (s. 126)

Objaw Raynauda (ang. Raynaud syndrome) stanowi napadowe blednięcie palców rąk lub rzadziej nosa i małżowin usznych pod wpływem zimna lub emocji (Gajewski, 2020). Dotyczy 3–5% populacji, częściej kobiet i młodszych osób. Mechanizm wywołujący objaw nie jest dokładnie znany, choć prawdopodobnie nadmierna odpowiedź ze strony układu α-adrenergicznego powoduje skurcz naczyń (MSD Manual Professional Version, 2021).

Wyróżnia się pierwotny objaw Raynauda (określany dawniej chorobą Raynauda) oraz wtórny objaw Raynauda (określany dawniej zespołem Raynauda). Pierwotny objaw Raynauda jest znacznie bardziej rozpowszechniony (powyżej 80% przypadków) i nie występuje wraz z inną chorobą towarzyszącą. W pozostałych 20% przypadków objaw Raynauda występuje w przebiegu innych chorób, m.in. tkanki łącznej lub naczyń krwionośnych (MSD Manual Professional Version, 2021). Pierwotny objaw Raynauda jest łagodnym schorzeniem, często ma charakter przejściowy i może samoistnie zaniknąć u nawet jednej trzeciej pacjentów w ciągu kilku lat od pojawienia się. Wtórny objaw Raynauda charakteryzuje się z kolei większym nasileniem i może powodować pogorszenie objawów choroby współtowarzyszącej (Wigley, 2021).

Jaskra (s. 217)

Lekami pierwszego wyboru są krople, które zawierają:

• analogi prostaglandyn – latanoprost (Xaloptoc, Monoprost), bimatoprost (Ganfort, Lumigan), trawoprost (Travatan), tafluprost (Taflotan),
• beta-blokery – tymolol (Oftensin, Cosopt, Combigan), betaksolol (Betoptic),
• agonisty receptora α2 – brymonidyna (Alphagan),
• inhibitory anhydrazy węglanowej – brynzolamid (Azopt).

Lekami drugiego rzutu są leki cholinergiczne np. pilokarpina – Pilocarpinum WZF (PTO, 2020).

Na początku leczenia pacjent z jaskrą może odczuwać podrażnienie oka. Zaproponuj choremu dodatkowe stosowanie kropli nawilżających do oczu zawierających dodatek np. dekspantenolu.

W leczeniu jaskry stosuje się zwykle więcej niż jeden preparat. Przypomnij pacjentowi, że poszczególne krople powinny być wkraplane z zachowaniem odstępu 15-minutowego. Upewnij się również, czy chory wie, jak zakroplić lek. Prawidłowe podanie kropli do oka zmniejsza ryzyko ogólnoustrojowego działania leku.

Jęczmień (s. 219)

Jęczmień to powszechnie występujące, ostre, bolesne, miejscowe zapalenie gruczołów brzegowych powiek, które zwykle spowodowane jest infekcją bakteryjną (najczęściej przez bakterie z rodzaju Staphylococcus).

Jęczmień występuje u osób w każdym wieku, częściej jednak u dorosłych, a także u pacjentów z problemami skórnymi, takimi jak łojotokowe zapalenie skóry, trądzik różowaty oraz u pacjentów z przewlekłym zapaleniem brzegów powiek. Bardzo często rozwija się w wyniku zatkania gruczołów potowych i łojowych znajdujących się w powiekach.

Jęczmień najczęściej jest zlokalizowany w obrębie rzęs. Może występować na górnej lub dolnej powiece, a także na zewnętrznej lub wewnętrznej powierzchni powiek (nazywanej spojówką powiekową lub tarczkową).

Objawy jęczmienia mogą utrzymywać się od kilku dni do 2 tyg. i najczęściej ustępują samoistnie. Jęczmień jest schorzeniem często nawracającym.

Jęczmień może być mylony z gradówką, która jest jego częstym następstwem. Gradówka również objawia się jako guzek zapalny, ale jest zmianą niebolesną.

Jęczmień należy również odróżnić od przewlekłego zapalenia brzegów powiek, które, jak sama nazwa wskazuje, obejmuje cały brzeg powieki, zaś jęczmień jest najczęściej zmianą punktową.

Pielęgnacja tatuaży (s. 414–415)

Zaproponuj pacjentowi wizytę u lekarza, jeśli zauważy u siebie następujące objawy (Hunter, 2021):

• przedłużającą się gorączkę i objawy grypopodobne, np. ogólne osłabienie i dreszcze (powyżej 2–3 dni od wykonania tatuażu),
• przedłużający się ból i zaczerwienienie tatuowanego miejsca (powyżej 2–3 dni od wykonania rysunku),
• obfity wysięk z miejsca tatuowanego, gdy trwa dłużej niż kilka dni, jest koloru zielono-żółtego i ma nieprzyjemny zapach,
• długotrwały świąd, obrzęk i pokrzywka, które mogą świadczyć o miejscowej reakcji alergicznej na użyty atrament lub kolorowe pigmenty.

Pacjentowi pytającemu o preparat do pielęgnacji tatuażu możesz zarekomendować:

• miejscowy antyseptyk zawierający oktenidynę – szczególnie w pierwszych dniach od wykonania tatuażu, aby zapobiec rozwojowi infekcji, np. Oktaseptal aerozol, Octenisept aerozol,
• maść zawierającą alantoinę (np. Alantan maść, Alantan Plus maść) – ze względu na działanie kojące i regenerujące uszkodzoną skórę zmniejsza zaczerwienienie, łagodzi pieczenie i nawilża skórę,
• maść zawierającą pantenol (np. Alantan Plus maść, Dermopanten maść, kosmetyk Bepanthen maść ochronna) – ze względu na silne działanie natłuszczające, regenerujące i odbudowujące uszkodzony naskórek zmniejsza pieczenie i świąd skóry.

Pacjentom ze świeżo wykonanym tatuażem możesz dodatkowo zalecić:

• delikatne preparaty myjące – najlepiej o neutralnym pH, niezawierające mydła, np. żele do mycia ciała dla niemowląt, płyny do higieny intymnej lub specjalne hypoalergiczne mydła w płynie,
• folię typu „druga skóra” (np. Opsite Flexigrid, Suprasorb) – w przypadku świeżego tatuażu, np. do nałożenia jej na noc lub pod ubranie w celu zabezpieczenia rysunku w początkowym etapie gojenia.

Pielęgnacja tatuaży (s. 529)

Pacjentom z wygojonym tatuażem (po kilku tygodniach od wykonania rysunku) a także tym, którzy szukają jakiegoś preparatu przywracającego koloryt starych, wieloletnich tatuaży, możesz polecić krem Reprintic. Według deklaracji producenta zawarte składniki – sok „smocza krew” z kory drzewa Croton Lechleri, mieszanina olejów makadamia i z rokitnika, witaminy A i E – powodują, że kolory tatuażu stają się intensywniejsze, jego kontury wyostrzają się, skóra jest nawilżona, zregenerowana, jędrna i elastyczna. Kosmetyk zawiera także filtr UVA/UVB SPF 10 (Aflofarm, 2021). Poza badaniami własnymi producenta nie znaleźliśmy żadnych obiektywnych badań potwierdzających skuteczność tego preparatu.

Tatuaż, który prawidłowo się goi, nie wymaga aplikacji leków na receptę. W przypadku infekcji miejscowej lub ogólnej o wyborze terapii decyduje lekarz POZ lub dermatolog.

Popękana skóra na palcach (s. 546)

Chociaż leczenie pęknięć skóry na palcach może być trudne, często skuteczne okazują się preparaty dostępne bez recepty. Konieczność skierowania do lekarza pojawia się wtedy, gdy podejrzewa się nadkażenie zmiany (np. powstają na niej żółtawe strupy, wydziela się nieprzyjemny zapach) lub alergiczny wyprysk kontaktowy (konieczne jest ustalenie alergenu, by pacjent mógł go unikać). Pacjent powinien zasięgnąć konsultacji lekarskiej również w przypadku, gdy leczenie preparatami dostępnymi bez recepty jest nieskuteczne, aby ustalić podłoże występowania zmian.

Nie znaleźliśmy publikacji omawiających zagadnienie pękającej skóry na palcach jako osobnego problemu.

Ponieważ zazwyczaj problem występuje w przypadku silnego przesuszenia lub podrażnienia skóry, częste stosowanie emolientów stanowi podstawę pielęgnacji popękanej skóry na palcach. Emolienty zawierają w składzie substancje tworzące na powierzchni skóry warstwę okluzyjną. Posiadają one także składniki nawilżające, zmiękczające i regenerujące. Dostępne są różne formuły emolientów – maści, balsamy, kremy czy mleczka. Najlepsze właściwości nawilżające mają maści. W przypadku palców, na których skóra jest grubsza niż na większości części ciała, stosowanie silnych emolientów o bogatej konsystencji może być konieczne.

Popękana skóra na palcach (s. 547)

Wraz z emolientami leczeniem pierwszego wyboru w wyprysku skóry dłoni, który może być przyczyną powstawania pęknięć, są miejscowe glikokortykosteroidy (mGKS). Wykazują one bardzo dużą skuteczność w krótkotrwałym leczeniu, jednak zaburzają regenerację warstwy rogowej naskórka i mogą prowadzić do atrofii skóry. Wystarczające jest ich stosowanie raz dziennie (Diepegen, 2015).

W leczeniu pękającej skóry na palcach, której może towarzyszyć hiperkeratoza, możesz polecić również preparaty o działaniu zmiękczająco-złuszczającym:

• krem lub maść Dernilan przeznaczone do leczenia głębokich pęknięć skóry dłoni i stóp. Zawierają w swoim składzie alantoinę oraz kwas salicylowy, który ma działanie złuszczające i powoduje usuwanie zbędnych, zrogowaciałych komórek naskórka (Herbapol S.A., b.d.),
• Pilarix krem, kosmetyk również zawierający alantoinę i kwas salicylowy, a ponadto natłuszczające masło shea, kojący pantenol oraz 20% mocznik, który w tym stężeniu będzie działał zmiękczająco,
• kosmetyki z mocznikiem, np. gamę SVR Xerial, w której dostępne są preparaty z mocznikiem o różnym stężeniu.

Na rynku dostępny jest również opatrunek w płynie przeznaczony na drobne pęknięcia skóry dłoni i stóp Urgo Filmogel (wyrób medyczny).

Próchnica zębów (s. 564)

Organizm na drodze ewolucji wykształcił co najmniej 3 naturalne mechanizmy ochrony zębów przed próchnicą. Stały przepływ śliny wypłukuje kwasy bakteryjne oraz dostarcza wapń i fosfor w celu remineralizacji i naprawy uszkodzonych powierzchni. Ponadto ślina i jej składniki – takie jak laktoferyna, lizozym, laktoperoksydaza, beta-lizyna i immunoglobuliny – mają ważne działanie przeciwdrobnoustrojowe na bakterie płytki nazębnej. Język i błony śluzowe policzków usuwają resztki jedzenia z zębów. Nabycie przez ząb bezkomórkowej, pozbawionej struktury i wolnej od bakterii powłoki, zwanej błonką nabytą, stanowi barierę powierzchniową dla większości kwasów pokarmowych i bakteryjnych. Jama ustna ma również wrodzoną odpowiedź immunologiczną, która charakteryzuje się wydzielaniem przez tkanki nabłonka jamy ustnej peptydów przeciwdrobnoustrojowych (Chow, 2022).

Próchnica zębów (s. 438–439)

Kwasowa erozja szkliwa to proces prowadzący do utraty tkanek twardych szkliwa, jednak w odróżnieniu od próchnicy zachodzi on bez udziału drobnoustrojów. Kwasowa erozja szkliwa powstaje w wyniku nadmiernej ekspozycji zębów na kwasy, najczęściej pochodzących z niewłaściwej diety, ale może być także skutkiem refluksu żołądkowo-przełykowego, wymiotów w przebiegu ciąży, bulimii i alkoholizmu, cukrzycy lub zaburzeń wydzielania śliny. Kwasowa erozja szkliwa jest procesem nieodwracalnym i może prowadzić do zmian próchniczych.

Każdy pacjent z bólem zęba oraz zgłaszający typowe objawy próchnicy powinien zostać skierowany do stomatologa w celu zdiagnozowania źródła bólu i podjęcia odpowiedniego leczenia.

Metoda leczenia próchnicy wybrana przez stomatologa uzależniona jest od stopnia zaawansowania choroby. W przypadku niewielkich zmian w początkowym stadium wystarczy remineralizacja przy użyciu lakieru z fluorem. Jeśli jednak zmiany są już bardziej zaawansowanie i próchnica przedostała się przez szkliwo, lekarz może podjąć decyzję o usunięciu uszkodzonej tkanki i założeniu wypełnienia (plomby), a nawet o leczeniu kanałowym, jeśli próchnica przedostała się do miazgi zęba.

Próchnica zębów (s. 565)

W ramach profilaktyki przeciwpróchniczej stomatolog może zaproponować lakowanie zębów. Lakowanie to tzw. uszczelnianie powierzchni zęba. Polega ono na nałożeniu uszczelniacza na powierzchnię żucia zębów trzonowych, który izoluje ją od bakterii i tym samym chroni zęby przed próchnicą. Metoda ta jest rekomendowana przez CDC jako skuteczna profilaktyka próchnicy (Centers for Disease Control and Prevention [CDC], 2021).

Nie ma możliwości wyleczenia próchnicy przy pomocy leków dostępnych w obrocie aptecznym.

Jeśli pacjent skarży się na ból zęba spowodowany próchnicą, możesz zaproponować mu leki przeciwbólowe.

Stosowanie preparatów dodatkowych w głównej mierze stanowi profilaktykę i służy zapobieganiu powstawania próchnicy.

W zapobieganiu próchnicy zastosowanie znajdują:

• fluor,
• chlorheksydyna,
• ekstrakt z pestek winogron,
• ksylitol,
• wapń i fosfor,
• witamina D3.