Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja PDF
Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna to kompleksowy podręcznik dla farmaceutów i studentów farmacji, który w przystępny sposób omawia farmakoterapię, mechanizmy działania leków, ich skutki uboczne oraz aktualne wytyczne leczenia cukrzycy i otyłości. Zaktualizowana treść pomaga…
Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja
Zobacz w księgarniSpis treści
- Przedmowa do wydania I 14
- Przedmowa do wydania II 15
- Przedmowa do wydania III 16
- Część I Anatomia i fizjologia 17
- Rozdział 1. Podstawy anatomiczno-fizjologiczne cukrzycy 19
- Metabolizm węglowodanów 19
- Glikoliza 19
- Glikogenogeneza 20
- Glikogenoliza 20
- Glukoneogeneza 20
- Anatomia i fizjologia trzustki 20
- Funkcja zewnątrzwydzielnicza trzustki 20
- Funkcja wewnątrzwydzielnicza trzustki 21
- Rola insuliny 21
- Efekty działania insuliny 21
- Fizjologiczne wydzielanie insuliny 21
- Regulacja wydzielania insuliny 22
- Rola glukagonu 23
- Efekty działania glukagonu 23
- Wybrane hormony regulujące metabolizm glukozy 23
- Hormony inkretynowe (inkretyny 23
- Rozdział 2. Insulinooporność 27
- Mechanizm insulinooporności 27
- Skutki narastającej insulinooporności 29
- Czynniki ryzyka insulinooporności 30
- Insulinooporność polekowa 30
- Profilaktyka insulinooporności 31
- Leczenie insulinooporności 32
- Część II Cukrzyca 35
- Rozdział 3. Rodzaje cukrzycy 37
- Rozpoznanie cukrzycy 37
- Doustny test obciążenia glukozą 38
- Porównanie cukrzycy typu 1. i typu 39
- Farmakoterapia cukrzycy u dzieci i młodzieży 40
- Inne rodzaje cukrzycy 40
- Rozdział 4. Cukrzyca typu 41
- Przyczyny cukrzycy typu 41
- Objawy cukrzycy typu 42
- Leki stosowane w cukrzycy typu 42
- Farmakoterapia cukrzycy typu 43
- Rozdział 5. Cukrzyca typu 45
- Kryteria rozpoznania cukrzycy 46
- Profil pacjenta z cukrzycą typu 46
- Cele leczenia cukrzycy 47
- Docelowe wartości glikemii 47
- Docelowe ciśnienie tętnicze 49
- Profilaktyka cukrzycy typu 49
- Leczenie niefarmakologiczne cukrzycy 49
- Zapobieganie i opóźnianie rozwoju cukrzycy typu 50
- Rozpoczęcie leczenia 51
- Intensyfikacja terapii lekami doustnymi lub analogami GLP-1 i GIP/GLP 51
- Intensyfikacja leczenia insuliną 52
- Leczenie istotnych chorób współistniejących w przebiegu cukrzycy 52
- Leczenie współistniejącego nadciśnienia tętniczego w przebiegu cukrzycy 52
- Leczenie współistniejących dyslipidemii w przebiegu cukrzycy 53
- Rozdział 6. Cukrzyca przedciążowa i hiperglikemia w ciąży 55
- Hiperglikemia pierwszy raz rozpoznana w ciąży 55
- Przyczyny rozwoju hiperglikemii w ciąży 56
- Konsekwencje hiperglikemii w ciąży 56
- Rozpoznanie hiperglikemii w ciąży 56
- Ogólne zasady leczenia hiperglikemii w ciąży 57
- Hiperglikemia w ciąży a ryzyko rozwoju cukrzycy w przyszłości 58
- Cukrzyca przedciążowa 58
- Leczenie cukrzycy przedciążowej 58
- Rozdział 7. Hiperglikemia 61
- Objawy hiperglikemii 61
- Przyczyny hiperglikemii 61
- Leki powodujące hiperglikemię 62
- Hiperglikemia u osoby leczącej się na cukrzycę 64
- Postępowanie w hiperglikemii 65
- Hiperglikemia zagrażająca życiu 65
- Cukrzycowa kwasica ketonowa 65
- Stan hiperglikemiczno-hiperosmolalny 66
- Rozdział 8. Hipoglikemia 69
- Objawy hipoglikemii 70
- Objawy ze strony układu autonomicznego 70
- Neuroglikopenia 71
- Przyczyny hipoglikemii 71
- Błędy w przyjmowaniu leków 71
- Leki przeciwcukrzycowe powodujące hipoglikemię 71
- Aktywność fizyczna i dieta a epizody hipoglikemii 72
- Spożycie alkoholu a epizody hipoglikemii 72
- Hipoglikemia u osoby chorującej na cukrzycę 73
- GlucaGen Hypokit 73
- Hipoglikemia u osoby zdrowej 74
- Hipoglikemia reaktywna 74
- Rozdział 9. Powikłania cukrzycy 77
- Mikroangiopatie 77
- Retinopatia cukrzycowa 77
- Nefropatia cukrzycowa 78
- Neuropatia cukrzycowa 79
- Makroangiopatie 79
- Stopa cukrzycowa 80
- Powikłania ostre cukrzycy 81
- Kwasica ketonowa 81
- Kwasica mleczanowa 82
- Cukrzyca a depresja 82
- Częstość występowania 82
- Powody powstawania depresji w cukrzycy 83
- Rozpoznanie i leczenie depresji w cukrzycy 83
- Część III Leczenie cukrzycy 87
- Rozdział 10. Doustne leki przeciwcukrzycowe 89
- Biguanidy (metformina 90
- Mechanizm działania metforminy 93
- Działania niepożądane metforminy 93
- Metformina poza wskazaniami 94
- Pochodne sulfonylomocznika 95
- Mechanizm działania PSM 95
- Działania niepożądane PSM 96
- Glitazony (tiazolidynodiony 96
- Mechanizm działania glitazonów 97
- Działania niepożądane glitazonów 97
- Mechanizm działania flozyn 98
- Działania niepożądane flozyn 98
- Korzyści terapii flozynami 98
- Inhibitory peptydazy dipeptydylowej-4 (gliptyny 98
- Mechanizm działania gliptyn 99
- Działania niepożądane gliptyn 99
- Korzyści terapii gliptynami 99
- Inhibitory α-glukozydazy 99
- Mechanizm działania inhibitorów α-glukozydazy 99
- Działania niepożądane inhibitorów α-glukozydazy 100
- Interakcje doustnych leków przeciwcukrzycowych 100
- Pochodne sulfonylomocznika oraz kotrimoksazol 100
- Pochodne sulfonylomocznika lub metformina oraz NLPZ 100
- Doustne leki przeciwcukrzycowe oraz beta-blokery 100
- Metformina oraz werapamil 100
- Akarboza oraz warfaryna 101
- Leki przeciwcukrzycowe oraz inhibitory MAO 101
- Rozdział 11. Inkretynomimetyki – analogi GLP-1 oraz GLP-1/GIP 105
- Inkretynomimetyki dostępne w Polsce 105
- Wskazania do stosowania inkretynomimetyków 106
- Przeciwwskazania do stosowania inkretynomimetyków 106
- Przegląd inkretynomimetyków 106
- Leki krótko działające 107
- Eksenatyd 107
- Liksysenatyd 107
- Leki długo działające 108
- Liraglutyd 108
- Semaglutyd 108
- Analogi GLP-1 o przedłużonym uwalnianiu 110
- Analogi GLP-1/GIP 110
- Działania niepożądane agonistów GLP 112
- Rozdział 12. Insuliny 115
- Historia odkrycia insuliny 115
- Insulina dawniej i dziś 115
- Rodzaje insulin dostępnych na polskim rynku 116
- Insuliny ludzkie krótko działające 116
- Insuliny ludzkie NPH (izofanowe 116
- Analogi insulin ludzkich 118
- Analogi długo działające 118
- Analogi bardzo długo działające 120
- Mieszanki insulin 120
- Insuliny bazowe i insuliny bolusowe 121
- Inne rodzaje insulin 122
- Przechowywanie insulin 122
- Rozdział 13. Peny insulinowe 123
- Budowa pena insulinowego 123
- Wymiana wkładu w penie insulinowym 124
- Najważniejsze zasady obsługi pena insulinowego 125
- Uniwersalność penów insulinowych 126
- Dystrybucja penów 126
- Przegląd penów dostępnych na rynku 126
- Strzykawki insulinowe 126
- Rozdział 14. Zasady podawania insuliny 129
- Miejsca podawania insuliny 129
- Technika podania i właściwy dobór igły 130
- Przygotowanie insuliny przed wstrzyknięciem 132
- Prawidłowe wstrzykiwanie insuliny 132
- Rozdział 15. Rodzaje insulinoterapii 135
- Insulinoterapia prosta 135
- Insulinoterapia złożona 136
- Stosowanie mieszanek insulinowych 136
- Model baza-plus 137
- Intensywna insulinoterapia (model baza-bolus 137
- Insulinoterapia przy użyciu pompy insulinowej 138
- Rozdział 16. Glukometry 141
- Dobór odpowiedniego glukometru 141
- System monitorowania glikemii (CGM i FGM 142
- Koszt glukometru i możliwości nabycia 147
- Pomiar glukometrem krok po kroku 147
- Przeliczanie jednostek stężenia glukozy 148
- Rozdział 17. Pompy insulinowe 149
- Zasada działania osobistej pompy insulinowej 150
- Koszt osobistej pompy insulinowej i jej utrzymania 151
- Część IV Dieta i suplementacja w cukrzycy 153
- Rozdział 18. Dieta w cukrzycy 155
- Ogólne zalecenia dietetyczne dla pacjentów diabetologicznych 155
- Zalecenia dietetyczne dla pacjentów przyjmujących inkretynomimetyki 156
- Harmonogram posiłków w diecie pacjentów chorych na cukrzycę 156
- Węglowodany w diecie pacjentów chorych na cukrzycę 156
- Zamienniki cukru (sacharozy 157
- System wymienników węglowodanowych 158
- Indeks glikemiczny 158
- Ładunek glikemiczny 160
- Tłuszcze i białka w diecie pacjentów chorych na cukrzycę 160
- System wymienników białkowo-tłuszczowych 161
- Alkohol a cukrzyca 161
- Rozdział 19. Zioła i inne surowce naturalne stosowane w cukrzycy 163
- Morwa biała 163
- Kozieradka pospolita 163
- Przepękla ogórkowata – gorzki melon 164
- Imbir lekarski 164
- Ekstrakt z pestek winogron 164
- Rozdział 20. Opieka farmaceutyczna nad pacjentem z cukrzycą 167
- Przegląd lekowy u pacjenta diabetologicznego 168
- Konsultacja farmaceutyczna „Nowy Lek” u pacjenta z cukrzycą 169
- Recepta farmaceutyczna na lek diabetologiczny 169
- Recepta farmaceutyczna na glukagon 169
- Część V Zespół metaboliczny 171
- Rozdział 21. Zespół metaboliczny 173
- Kiedy mówimy o zespole metabolicznym 173
- Pomiar obwodu talii 174
- Przyczyny zespołu metabolicznego 174
- Skutki zespołu metabolicznego 174
- Zalecenia dietetyczne dla osób z zespołem metabolicznym 175
- Część VI Nadwaga i otyłość 177
- Rozdział 22. Otyłość jako choroba przewlekła 179
- Definicja nadwagi i otyłości 179
- Epidemiologia nadwagi i otyłości 179
- BMI i obwód w talii 180
- Przyczyny otyłości 180
- Powikłania otyłości 181
- Leki zwiększające masę ciała 181
- Leki przeciwdepresyjne 181
- Leki przeciwdrgawkowe i stabilizujące nastrój 182
- Leki przeciwpsychotyczne 183
- Leki przeciwhistaminowe 183
- Środki antykoncepcyjne 184
- Kortykosteroidy 184
- Leki stosowane w cukrzycy 184
- Rozdział 23. Pomiary antropometryczne w aptece oraz rozpoznanie otyłości i nadwagi 187
- Parametry antropometryczne 187
- Ogólne zasady wykonywania pomiarów antropometrycznych 187
- Pomiar masy ciała 187
- Pomiar wzrostu 188
- Pomiar obwodów pacjenta 188
- Pomiar obwodu bioder 189
- Obliczanie wskaźników BMI i WHR oraz ich interpretacja 189
- Wskaźnik BMI 189
- Wskaźnik WHR 191
- Postępowanie w przypadku uzyskania wyników odbierających od normy 192
- Rozdział 24. Farmakoterapia otyłości i nadwagi 195
- Skuteczność orlistatu w redukcji nadwagi 196
- Działania niepożądane orlistatu 197
- Połączenie bupropionu z naltreksonem 197
- Działanie bupropionu i naltreksonu w leczeniu otyłości 197
- Skuteczność bupropionu i naltreksonu 198
- Działania niepożądane bupropionu i naltreksonu 198
- Dawkowanie połączenia bupropionu z naltreksonem 198
- Inkretynomimetyki 199
- Skuteczność inkretynomimetyków w leczeniu otyłości 199
- Liraglutyd w leczeniu nadwagi i otyłości 200
- Semaglutyd w leczeniu nadwagi i otyłości 200
- Tirzepatyd w leczeniu nadwagi i otyłości 202
- Działania niepożądane inkretynomimetyków 204
- Lorkaseryna 204
- Topiramat i fentermina 204
- Rozdział 25. Surowce naturalne wspierające redukcję masy ciała 207
- Błonnik pokarmowy 207
- Skuteczność błonnika w badaniach naukowych 207
- Chitozan a badania kliniczne 208
- Chrom a badania kliniczne 209
- Sprzężone kwasy linolowe 209
- Dowody na skuteczność CLA 209
- Działania niepożądane CLA 209
- L-karnityna 209
- Skuteczność L-karnityny w badaniach klinicznych 210
- Działania niepożądane L-karnityny 210
- Zielona herbata 210
- Zielona herbata a badania kliniczne 210
- Ostrokrzew paragwajski 210
- Dowody na skuteczność yerba mate w redukcji nadwagi 210
- Gorzka pomarańcza 211
- Działania niepożądane gorzkiej pomarańczy 211
- Tamaryndowiec malabarski 211
- Garcinia cambogia w badaniach klinicznych 211
- Kapsaicyna 212
- Kapsaicyna w badaniach klinicznych 212
- Mangostan właściwy 212
- Mangostan a badania naukowe 212
- Pokrzywa indyjska 212
- Pokrzywa indyjska w badaniach klinicznych 212
- Zielona kawa 213
- Zielona kawa a badania kliniczne 213
- Fasola zwyczajna 213
- Fasola w badaniach klinicznych 213
- Brunatnice 213
- Zielony jęczmień 214
- Zielony jęczmień a badania kliniczne 214
- Skuteczność naturalnych substancji w redukcji masy ciała 214
Przedmowy
Przedmowa
Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja PRZEDMOWA DO WYDANIA I Szanowni Farmaceuci! Z wielką przyjemnością przekazuję w Wasze ręce długo oczekiwane opracowanie na temat insulinooporności, cukrzycy, otyłości i innych zaburzeń metabolicznych. Leki na te schorzenia wydajemy praktycznie codziennie – i nic dziwnego, skoro w Polsce na samą cukrzycę choruje ponad 2 miliony osób, a liczba ta stale rośnie. Jeśli do damy oporność na insulinę oraz nadwagę i otyłość, stanie się jasne, że treści zawarte w tym vademecum dotyczą znacznej części pacjentów odwiedzających apteki. W opracowaniu znajdziecie omówienie podstaw fizjologii i metabolizmu węglowodanów oraz innych zagadnień potrzebnych do zrozumienia zasady działania insuliny i leków przeciwcukrzycowych, a także przyczyn, objawów oraz powikłań samej cukrzycy i otyłości. Jednak to na lekach skupiamy się w największym stopniu, mając nadzie ję, że przystępne omówienie farmakoterapii tych schorzeń pozwoli usystematyzować i zaktualizować wiedzę, aby każdy farmaceuta miał świadomość, co wydaje, i umiał udzielić odpowiedzi na trudne pytania pacjentów. W licznych tabelach oraz na schematach przedstawiliśmy podział i rodzaje insulin dostępnych w Polsce wraz z zasadami ich stosowania. W sekcjach o lekach doustnych omówiliśmy wszystkie grupy związków wraz z przy kładami preparatów. Są to zagadnienia związane ze stosowaniem metforminy, pioglitazonu, pochodnych sulfo nylomocznika, akarbozy, inhibitorów DPP-4 (gliptyn) i SGLT2 (flozyn).
Osobny rozdział poświęciliśmy lekom inkretynowym podawanym podskórnie, czyli analogom GLP-1, z którymi będziemy spotykać się w aptece coraz częściej. W opracowaniu nie zabrakło także omówienia dostępnych na rynku penów insulinowych, nakłuwaczy, glukome trów i pomp insulinowych, które, choć rzadziej wydawane w aptece otwartej, są nieodłącznym elementem terapii cukrzycy. Nie pominęliśmy także diety w cukrzycy, która jest istotną częścią profilaktyki i leczenia. W vademecum omówiliśmy także temat insulinooporności, o który coraz częściej mogą pytać pacjenci interesu jący się stanem swojego zdrowia, szczególnie z nadwagą i otyłością. Właśnie z myślą o tej grupie chorych wyod rębniliśmy rozdziały o skuteczności stosowania ziół i innych surowców naturalnych w redukcji nadwagi oraz we wspomaganiu leczenia lub zapobieganiu cukrzycy. Wskazaliśmy, co na ten temat mówią wyniki przeglądów syste matycznych i metaanaliz, dzięki czemu farmaceuta będzie w stanie szybko sprawdzić, czy zasadne jest stosowanie jakichkolwiek preparatów na cukrzycę bez recepty oraz leków i suplementów na odchudzanie. Bardzo serdecznie dziękuję pani prezes Oddziału Małopolskiego Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego dr hab. n. med. Katarzynie Cyganek za liczne uwagi do całego opracowania i korektę merytoryczną.
Dziękuję także dr. n. farm. Szczepanowi Mogilskiemu z Katedry Farmakodynamiki Wydziału Farmaceutycznego UJ CM za przydatne wskazówki dotyczące farmakoterapii, dr. n. med. inż. Bartłomiejowi Matejko z Katedry i Kliniki Chorób Metabolicznych UJ CM za setki wskazówek i uwag oraz Małgorzacie Zielonce, PharmD, za unikalne spojrzenie farmaceuty klinicznego. mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński dyrektor ds.
naukowych grupy opieka.farm Kraków, 17.01.2020 14
Przedmowa
Przedmowa PRZEDMOWA DO WYDANIA II Szanowni Czytelnicy! Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja to nowe odświeżone i zaktualizowane wydanie podręcznika z serii Zeszyty Apteczne, które ukazało się w 2020 roku. Względem pierwszego wydania nowe różni się dużą liczbą poprawek i aktualizacji.
Wydanie II, publikowane już w serii Vademecum Farmaceutyczne, uzupełniono też o skorowidz, indeks tabel i zastosowano czytelniejszą szatę graficzną. Za gruntowną rewizję zebranego materiału serdecznie dziękuję po raz kolejny pani prezes Oddziału Małopolskiego Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego dr hab. n. med.
Katarzynie Cyganek. mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński dyrektor ds. naukowych 3PG Kraków, 26.02.2021 15
Przedmowa
Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja PRZEDMOWA DO WYDANIA III Szanowne Czytelniczki i Szanowni Czytelnicy! Po 3 latach od ostatniego wydania wracamy do Państwa z kolejną, III edycją, Cukrzycy i otyłości, czyli podręczni ka, którego zadaniem jest przybliżenie tego tematu każdemu, kto ma styczność z diabetykiem i (lub) osobą choru jącą na otyłość, ale nie jest diabetologiem (czy diabetolożką). Naszym celem było gruntowne zapoznanie Państwa z tematem, od podstaw anatomicznych i fizjologicznych zaburzeń metabolizmu węglowodanów, przez przegląd dostępnych leków i wyrobów medycznych, po aktualne wytyczne postępowania klinicznego. W nowym wydaniu uwzględniliśmy zmiany, które wprowadzono wraz z publikacją wytycznych Polskiego To warzystwa Diabetologicznego w 2024 i nowe leki, które ukazały się od ostatniego wydania.
A było ich sporo! Zasadniczo, od tamtego czasu bardzo wiele się zmieniło w kwestii doboru preparatów, ukazały się też wytyczne Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości (PTLO) oraz Polskiego Towarzystwa Dietetyki, które z kolei koncen trują się na temacie choroby otyłościowej i nadwagi – i to właśnie im poświeciliśmy znacznie więcej uwagi w ni niejszej edycji. Co odróżnia nowe leki inkretynowe, takie jak tirzepatyd (Mounjaro), semaglutyd (Rybelsus, Wegovy, Ozempic), od starszych leków na cukrzycę i redukcję masy ciała? Jak rozmawiać o nich z pacjentem? Co powiedzieć o ich skuteczności i bezpieczeństwie?
Jak długo utrzymuje się efekt ich stosowania po odstawieniu preparatu? To tylko niektóre zagadnienia poruszane w nowych rozdziałach. Podręcznik został też uzupełniony o wskazówki dotyczące pomiarów antropometrycznych oraz opieki farma ceutycznej w cukrzycy, liczne algorytmy, ilustracje i opracowania tabelaryczne. Mamy nadzieję, że będzie cenną pomocą dla wszystkich, niezależnie od tego, czy udzielają krótkich porad w aptekach przy pierwszym stole, czy porywają się na świadczenie takich usług jak pomiary glikemii, instruktaże obsługi penów, glukometrów i nakłu waczy oraz przeglądy lekowe. mgr farm.
Paweł Konrad Tuszyński dyrektor ds. naukowych 3PG Kraków, 15.11.2024 16
Fragmenty książki
Rozdział 1. Podstawy anatomiczno-fizjologiczne cukrzycy
Pacjent oczekuje w pozycji siedzącej, PORÓWNANIE CUKRZYCY TYPU powstrzymując się od wysiłku, palenia 1. I TYPU 2. tytoniu i jedzenia, na pobranie krwi W Tabeli 2 przedstawiliśmy najważniej t w 120. min i powtórne oznaczenie glike sze różnice między cukrzycą typu 1. i 2. mii. Z punktu widzenia farmaceuty zdecydowana Zgodnie z Tabelą 1 wynik na poziomie t większość pacjentów z cukrzycą choruje na ≥ 200 mg/dl w 120. minucie oznacza cukrzycę.
typ 2. Są to zwykle pacjenci starsi, z otyłością Doustny test obciążenia glukozą wykonuje się i realizujący recepty na leki hipoglikemizutakże celem diagnostyki reaktywnej hipogli- jące, rzadziej na insulinę (także mieszanki). kemii. Wówczas test może być wydłużony do Z kolei pacjenci z cukrzycą typu 1. to także 3 lub 4 godzin. U kobiet w ciąży z kolei wyko- młode i szczupłe osoby, które realizują jedynuje się także dodatkowy pomiar w 60. min, nie recepty na insuliny (bazowe i doposiłkoale należy zaznaczyć, że w ciąży są inne warto- we). ści odcięcia.
Więcej na ten temat przeczytasz w rozdziale Cukrzyca przedciążowa i hiperglikemia w ciąży. t Tabela 2. Porównanie cukrzycy typu 1. i 2. Cukrzyca typu 1. Cukrzyca typu 2. częstość występowania ok. 10% przypadków cukrzycy 80–90% przypadków cukrzycy wiek rozpoznania osoby < 30 r.
ż. osoby > 30 r.ż., zachorowalność choroby wzrasta z wiekiem początek choroby nagły, burzliwy, objawy szybko często bezobjawowy, przypad narastają w czasie kowe rozpoznanie przyczyny genetyczne,autoimmunologiczne środowiskowe, genetyczne czynniki ryzyka nieznane otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu wydzielanie insuliny zmniejszone, ostatecznie brak początkowo prawidłowe, ostatecznie zmniejszone wrażliwość na insulinę nieco zmniejszona poważnie zmniejszona (insulinoo porność) ostre powikłania kwasica ketonowa zespół hiperglikemiczno-hiperosmohiperglikemii lalny leczenie zawsze insulina – wielokrotne dieta i aktywność fizyczna, wstrzyknięcia insuliny (MDI) lub ciągły wszystkie leki hipoglikemizujące, wlew (CSII) przez osobistą pompę w późniejszym okresie insulina insulinową 39 […]
Metabolizm węglowodanów
Powody powstawania depresji ■ Stres oksydacyjny: mózg jest podatny na w cukrzycy stres oksydacyjny ze względu na zwiększoCzynniki sprzyjające rozwojowi depresji ne zużycie tlenu przez ten narząd i dużą u pacjentów z cukrzycą są złożone i nie zostały zawartość lipidów, a także zmniejszoną jeszcze w pełni poznane. Wśród potencjalnych obronę antyoksydacyjną, co przyczynia przyczyn wymienia się takie jak: się do neurodegeneracji tego narządu i potencjalnie może prowadzić do depresji ■ Dysfunkcja naczyniowa: jest powszechną (Li i in., 2024). dolegliwością u diabetyków, wpływa na wszystkie narządy (w tym mózg) i może ■ Zaburzenia mikrobioty jelitowej: zmiany sprzyjać rozwojowi depresji (van Sloten w składzie mikrobioty jelitowej, takie jak i in., 2020). zmniejszenie ilości szczepów Bacteroides fragilis, mogą wpływać na wrażliwość na ■ Wspólne czynniki środowiskowe: czyn insulinę i poziom glukozy we krwi i mieć niki mające wpływ na metabolizm glukozy wpływ zarówno na powstawanie cukrzycy, tzn. nieprawidłowe odżywianie oraz błęd jak i depresji (Li i in., 2024). ne wybory odnośnie do stylu życia mogą przyczyniać się do rozwoju depresji (van ■ Otyłość i insulinooporność: otyłość der Feltz-Cornelis i in., 2021).
centralna, depresja i cukrzyca są ze sobą powiązane. Niski poziom adiponektyny ■ Zaburzenia osi podwzgórze-przysadka i wysoki poziom leptyny oraz rezystyny są -nadnercza (HPA – ang. hypothalamic związane z tymi schorzeniami. Adiponek -pituitary-adrenal axis): zwiększona tyna chroni przed cukrzycą, a jej niedobór aktywność osi HPA prowadzi do przewle prowadzi do insulinooporności, która kłego stresu, który jest czynnikiem ryzyka z kolei jest związana z depresją u pacjen zarówno dla występowania cukrzycy, jak tów z cukrzycą typu 2. poprzez zaburzenia i depresji (van der Feltz-Cornelis i in., w szlakach sygnałowych insuliny. Leptyna 2021).
z kolei wpływa na nastrój, a rezystyna ■ Zwiększona aktywność układu współ- nasila stan zapalny (Li i in., 2024). czulnego: może prowadzić do rozwoju insulinooporności, a także zwiększenia Rozpoznanie i leczenie depresji ogólnego poziomu stresu i ostatecznie do- w cukrzycy prowadzić do pojawienia się depresji (van Pacjenci z cukrzycą cierpiący na depresję der Feltz-Cornelis i in., 2021). często mają trudności z utrzymaniem odpo■ Zmiany neurologiczne w mózgu: cuk- wiedniego schematu leczenia, przestrzega rzyca i depresja są powiązane ze zmianami niem diety i regularną aktywnością fizyczną. w mózgu, takimi jak zanik hipokampu Może to prowadzić do gorszej kontroli glike i zaburzeniami neurogenezy, które mogą mii i zwiększonego ryzyka powikłań cukrzy doprowadzić do pojawienia się depresji (Li cowych takich jak choroby sercowo-naczy i in., 2024). niowe, neuropatia i retinopatia (Shirali i in., ■ Przewlekły stan zapalny: pacjenci z cuk- 2023) oraz do zwiększenia masy ciała (van der rzycą i depresją mają wyższy wskaźnik Feltz-Cornelis i in., 2021). Dlatego tak istotne ogólnoustrojowego zapalenia immunolo- jest wczesne rozpoznanie i leczenie depresji gicznego, co może wskazywać na związek u pacjentów z cukrzycą.
Lekarze podstawowej przyczynowo-skutkowy między tymi opieki zdrowotnej oraz diabetolodzy odgry zdarzeniami (Li i in., 2024). 83 […]
Czynniki ryzyka insulinooporności
GLP-1 oraz GLP-1/GIP ■ dawkowanie i sposób podania: Różnice pomiędzy lekami Wegovy i Ozempic • Wegovy występuje w wyższych daw- zebraliśmy w Tabeli 15. t kach niż Ozempic. Oba leki są w for Rybelsus został opracowany w formie tabletek mie wstrzykiwaczy, jednakże Wegovy doustnych, co stanowi innowację w terapii zawiera pojedynczą dawkę, podczas gdy otyłości oraz cukrzycy typu 2. w tej grupie Ozempic zawiera 4 dawki leku w jednym leków i może istotnie poprawić komfort pa wstrzykiwaczu, cjentów. Stanowi on alternatywę dla iniekcji, ■ rejestracja do stosowania: gdyż wskazania do stosowania są takie same • Wegovy posiada rejestrację do stosowa- jak leku Ozempic.
nia u młodzieży powyżej 12. roku życia, natomiast w przypadku leku Ozempic Preparat dostępny jest w trzech dawkach: nie określono bezpieczeństwa stosowa- 3 mg, 7 mg, 14 mg. Przyjmowanie leku na nia u dzieci, leży rozpocząć od dawki 3 mg raz na dobę, przez miesiąc, a następnie zwiększyć do dawki ■ działania niepożądane: podtrzymującej równej 7 mg raz na dobę. Po • działania niepożądane stosowania obu co najmniej jednym miesiącu przyjmowania leków będą zależne od dawki. Jako że dawki 7 mg raz na dobę dawkę można zwięk oba leki zawierają tę samą substancję szyć do dawki podtrzymującej wynoszącej czynną, to bardziej nasilone działania 14 mg.
niepożądane może powodować ten stosowany w wyższej dawce. t Tabela 15. Porównanie leku Wegovy z lekiem Ozempic Wegovy Ozempic Wskazania ■ otyłość ■ cukrzyca typu 2.: ■ nadwaga u dorosłych z czynnika- • w monoterapii, u pacjentów, mi ryzyka (zaburzenia gospodarki u których stosowanie metforminy węglowodanowej (stan przed- jest niewskazane ze względu na cukrzycowy lub cukrzyca typu 2.), nietolerancję lub istniejące prze nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, ciwwskazania, obturacyjny bezdech senny lub • w skojarzeniu z innymi produk choroba sercowo-naczyniowa) tami leczniczymi stosowanymi ■ otyłość u dzieci z masą ciała powy- w leczeniu cukrzycy. żej 60 kg Liczba dawek 1 4 w wstrzykiwaczu Maksymalna zalecana 2,4 mg/ tydzień 2 mg/ tydzień dawka tygodniowa Dolna granica wieku 12 lat Brak informacji Działania niepożądane ■ ból głowy, ■ hipoglikemia podczas stosowania ■ wymioty, z insuliną lub pochodną sulfonylo ■ biegunka, mocznika, ■ zaparcie, ■ nudności, ■ nudności, ■ biegunka. ■ ból brzucha, ■ zmęczenie.
109 […]
Insulinooporność polekowa
Nie ma obecnie przekonujących dowodów Intensywna insulinoterapia (model na większą skuteczność lub bezpieczeństwo baza-bolus) mieszanek analogowych nad ludzkimi i wybór Intensywna insulinoterapia (ang. Intensive Inopiera się na preferencjach pacjenta. sulin Therapy, IIT) jest głównym sposobem Zaletą stosowania mieszanek insulinowych leczenia cukrzycy typu 1., a rzadziej także jest prosty schemat i mała liczba wstrzyknięć, w cukrzycy typu 2. przed zabiegami oraz u paco ułatwia leczenie osób w starszym wieku cjentów, u których notuje się bardzo wysokie i niepełnosprawnych. Często jednak nie daje glikemie.
Intensywna insulinoterapia najsię wyrównać cukrzycy tym sposobem i za- bardziej odzwierciedla wydzielanie insuliny sadniczo preferuje się osobne podawanie bazy i może być prowadzona za pomocą penów lub i bolusa. W przypadku mieszanek ryzyko hi- pompy insulinowej (przy czym w przypadku poglikemii jest największe, dlatego wymaga- osobistych pomp insulinowych bazę stanowi ne jest przestrzeganie ustalonego rytmu dnia ciągły wlew insuliny szybko działającej, naj(składu i pory posiłków oraz aktywności fi- częściej analogowej, podawanej dodatkowo zycznej). przed posiłkami w formie bolusa). Na Ryci r nie 12. zaprezentowano zmiany stężenia insu liny we krwi w modelu baza-bolus.
Model baza-plus W modelu baza-plus, który jest praktykowany Nazwa „intensywna insulinoterapia” wywodzi w cukrzycy typu 2., stosuje się wstrzykniecie się stąd, że wymaga podawania insuliny znainsuliny bazowej oraz dodatkowo insuliny do- czenie częściej niż metody oparte na ustaloposiłkowej do posiłku głównego, a właściwie nym rytmie dnia i składzie posiłków. do tego, po którym hiperglikemia jest największa. Jest to w pewnym sensie etap przej- W przypadku użycia pena podstawą modelu ściowy między prostą a intensywną insulino- baza-bolus jest stosowanie trzech bolusów terapią. insuliny krótko działającej lub analogów szyb r Rycina 12. Zmiany stężenia insuliny we krwi w modelu baza-bolus 137 […]
