Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu. Tom 1 PDF
Podręcznik to opis 50 przypadków, z którymi farmaceuta może spotkać się na co dzień w swojej pracy. Każdy przypadek zawiera krótki opis sytuacji, z którą możemy mieć do czynienia w aptece, a następnie listę…
Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu. Tom 1
Zobacz w księgarniSpis treści
- Przedmowa 9
- Przypadek 1. Astma aspirynowa 10
- Przypadek 2. Antybiotyk na ból gardła 17
- Przypadek 3. Pacjentka realizująca receptę na antykoncepcję i antybiotyk 24
- Przypadek 4. Pacjentka prosząca o preparaty na podróż do Azji 29
- Przypadek 5. Kwas acetylosalicylowy przed podróżą samolotem 35
- Przypadek 6. Atak dny moczanowej 40
- Przypadek 7. Bezsenność u trzylatka 46
- Przypadek 8. Ciężarna obawiająca się farmakoterapii 52
- Przypadek 9. Pacjent z epizodami hipoglikemii 58
- Przypadek 10. Interakcje leków i kontakt z lekarzem 67
- Przypadek 11. Bolesne zmiany w jamie ustnej w trakcie radioterapii 71
- Przypadek 12. Ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego 77
- Przypadek 13. Leki rozszerzające oskrzela w monoterapii 82
- Przypadek 14. Tribiotic na twarz 88
- Przypadek 15. Nieustępujące kurzajki u dzieci 94
- Przypadek 16. Pacjent z przebarwieniami 101
- Przypadek 17. Zimne stopy i dłonie 107
- Przypadek 18. Pacjent z chorobą Parkinsona 111
- Przypadek 19. Pacjent obawiający się zamiennika 117
- Przypadek 20. Pacjent leczący się na depresję proszący o lek przeciwkaszlowy 122
- Przypadek 21. Pacjent z chorobą alkoholową 127
- Przypadek 22. Mężczyzna proszący o furaginę 134
- Przypadek 23. Pacjent ze spadkami ciśnienia 139
- Przypadek 24. Zatrzymanie moczu 145
- Przypadek 25. Polekowe zaburzenia smaku 149
- Przypadek 26. Zmiany zabarwienia moczu po lekach 154
- Przypadek 27. Problem z zasypianiem u pacjenta przyjmującego glikokortykosteroidy 159
- Przypadek 28. Ból zęba u pacjenta zażywającego leki przeciwpłytkowe 164
- Przypadek 29. Pacjentka ze zgagą prosząca o suplement z magnezem 168
- Przypadek 30. Pacjent uzależniony od ksylometazoliny 173
- Przypadek 31. Bóle mięśni po statynach 178
- Przypadek 32. Problem z wątrobą u pacjenta stosującego izotretynoinę 186
- Przypadek 33. Ból w przebiegu półpaśca 192
- Przypadek 34. Pominięcie dawki leku stosowanego raz w tygodniu 196
- Przypadek 35. Pacjentka nie stosuje leków regularnie 204
- Przypadek 36. Sertralina i NLPZ 208
- Przypadek 37. Polekowy ból głowy 213
- Przypadek 38. Pacjent z zawrotami głowy 218
- Przypadek 39. Pacjentka wylatująca do Afryki 225
- Przypadek 40. Pacjent stosujący bilastynę i proszący o wapno na alergię 230
- Przypadek 41. Pacjent leczony zolpidemem z powodu bezsenności 233
- Przypadek 42. Działania niepożądane trimetazydyny 238
- Przypadek 43. Interakcje leków na osteoporozę 243
- Przypadek 44. Zaparcia u pacjentki z demencją 248
- Przypadek 45. Problemy z pamięcią u starszego pacjenta 252
- Przypadek 46. Pacjent z zaburzeniami erekcji 260
- Przypadek 47. Kaszel palacza 264
- Przypadek 48. Pacjent z alergią poantybiotykową 269
- Przypadek 49. Pacjentka z jedną nerką 273
- Przypadek 50. Pacjent z epizodem depresyjnym 279
Przedmowy
Przedmowa
Farmaceuci i Farmaceutki, Technicy i Techniczki!
Oddajemy w Wasze ręce pierwszy tom nowej serii wydawniczej pt. Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu, pozycję o którą nikt nie prosił, a wszyscy potrzebowali…
Większość Czytelników książek Wydawnictwa Farmaceutycznego to praktycy – pracują w polskich aptekach i na co dzień starają się pomóc swoim pacjentom, opierając się na aktualnych i wiarygodnych danych. Sięgają więc po podręczniki, a niekiedy nawet po wytyczne czy publikacje naukowe, nie chcą bezmyślnie podawać pudełek z szuflady, lecz służyć poradą, udzielić konsultacji czy nawet umówić się z pacjentem na spotkanie w ramach usługi opieki farmaceutycznej. Jednak nie jest to łatwe!
Oczekiwania polskiego pacjenta nie zawsze współgrają z naszą wizją konsultacji farmaceutycznej. Pacjent coraz rzadziej przychodzi po poradę opisując swój problem – zamiast tego prosi o konkretny preparat, o którym przeczytał w Internecie czy usłyszał w reklamie. Nie pyta o jego działanie, tylko cenę, ewentualnie promocję, sprowadzając nas skutecznie do roli sprzedawcy. Czasem jest roszczeniowy, oczytany (w swoim mniemaniu) i oczekuje szybkiej obsługi.
Okazuje się, że nie sztuką jest posiadać wiedzę na temat preparatów. Cała trudność to umiejętność jej wykorzystania. Przeprowadzenia wywiadu składającego się z krótkich trafnych pytań i przekazania jasnych, zwięzłych i spójnych zaleceń. I właśnie o tym jest ta książka.
Opracowanie zostało przygotowane przez zespół 15 farmaceutów praktyków. Każdy z 50 przypadków jest inspirowany prawdziwymi konsultacjami z aptek i zaczyna się właśnie tak, jak większość wizyt pacjentów w aptece. Nie omawiają więc oni swojego problemu, proszą o konkretny preparat. Nie są cierpliwi i uprzejmi, często bywają zdenerwowani i nieresponsywni. Nie akceptują każdego zalecenia farmaceuty czy lekarza, lecz utrzymują swoje przekonania, które stoją z nimi w kontrze.
Po opisie takiej sytuacji znajduje się wyjaśnienie, dlaczego nie należy ograniczać się do podania leku z półki, lecz przeprowadzić wywiad. Zaproponowano też najważniejsze pytania, jakie w takiej sytuacji należałoby zadać, i omówiono problemy lekowe. Wskazano rodzaj problemu lekowego oraz to, czy jest on rzeczywisty (obserwowane są już jego skutki) czy potencjalny (skutki mogą dopiero wystąpić), a następnie zasugerowano interwencje, czyli właściwe postępowanie. Przypadek wieńczy uzasadnienie interwencji, które poparte jest literaturą naukową.
Taka formuła, w naszym przekonaniu, nauczy Czytelników, jak obrócić z pozoru błahe sytuacje przy pierwszym stole, w fachową konsultację farmaceutyczną, opartą o profesjonalny wywiad i zalecenia zgodne evidence-based medicine (EBM).
Fragmenty książki
Przypadek 1. Astma aspirynowa (s. 10)
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- wyjaśnisz, jak często występuje i czym grozi astma aspirynowa,
- wymienisz objawy tej choroby,
- odpowiesz na pytanie, z czego wynika astma aspirynowa,
- wymienisz leki, które mogą ją wywoływać,
- dobierzesz pacjentowi z astmą aspirynową odpowiedni dla niego lek przeciwbólowy.
Opis przypadku. Na dyżurze nocnym do apteki zgłasza się około 35-letni mężczyzna. Prosi o silny lek przeciwbólowy, który może zastosować na ból zęba. Pokazuje opakowanie leku Ibuprom (ibuprofen) i mówi, żeby dać mu coś innego, bo po zażyciu tych tabletek kolejny raz ma katar i uczucie zatkanego nosa.
Najczęściej występującymi objawami AERD, które manifestują się po spożyciu NLPZ, są:
- objawy ze strony oczu i nosa (przekrwienie nosa, wodnisty wyciek z nosa, obrzęk oczu – pierwsze pojawiające się objawy, często niezauważane, zwłaszcza jeżeli lek stosowany jest w przebiegu przeziębienia),
- objawy astmy, w tym świszczący oddech, duszność, kaszel i ucisk w klatce piersiowej,
- objawy dodatkowe – w postaci zaczerwienienia twarzy, skurczu krtani, bólu w nadbrzuszu czy niedociśnienia.
Przypadek 9. Pacjent z epizodami hipoglikemii (s. 58)
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- opiszesz, czym jest hipoglikemia oraz jakie są jej objawy i przyczyny,
- doradzisz odpowiednie postępowanie w przypadku wystąpienia u pacjenta epizodu hipoglikemii,
- opiszesz, jak działa insulina izofanowa, kiedy notuje się szczyt jej działania,
- przedstawisz prawidłową technikę i wskażesz miejsca podania insuliny,
- dobierzesz odpowiedni rodzaj igieł do insuliny.
Opis przypadku. Do apteki przychodzi pan Jacek. Podaje receptę na insulinę izofanową (Insuman Basal Solostar). Widzisz, że jest osobą otyłą. Pacjent prosi również o wydanie leku na „podniesienie poziomu cukru”. Jest zdenerwowany, a Ty obserwujesz, że wyraźnie drżą mu ręce.
Przypadek 18. Pacjent z chorobą Parkinsona (s. 114)
Lewodopa jest aminokwasem, może więc konkurować z innymi aminokwasami w przechodzeniu przez barierę krew–mózg. W celu poprawienia dystrybucji leku należy zmniejszyć podaż białka w godzinach od porannych do popołudniowych.
Po długim stosowaniu lewodopy może wystąpić efekt końca dawki, kiedy to lek działa coraz słabiej i krócej. Jest to wynikiem krótkiego czasu półtrwania lewodopy. Kolejnym działaniem niepożądanym charakterystycznym dla długotrwałej terapii lewodopą są fluktuacje ruchowe, które występują cyklicznie w ciągu dnia. Objawy choroby Parkinsona po przyjęciu dawki leku słabną, by po niedługim czasie gwałtownie się nasilić.
Dawkę preparatu z lewodopą zwiększa się stopniowo. Lek podaje się zazwyczaj 3–4 razy na dobę, 30–60 minut przed lub 60 minut po jedzeniu. W przypadku konieczności przerwania leczenia lek z lewodopą należy odstawiać stopniowo, by uniknąć złośliwego zespołu neuroleptycznego.
Przypadek 19. Pacjent obawiający się zamiennika (s. 117)
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- przekonasz pacjenta do zamiennika leku przepisanego na recepcie,
- rozwiejesz obawy pacjenta o bezpieczeństwo stosowania zamiennika leku.
Opis przypadku. Do apteki całodobowej przychodzi 58-letni pacjent i prosi o realizację recepty na Omnic (tamsulozyna). Dodatkowo, informuje on farmaceutę, że musi przyjąć lek jak najszybciej, ponieważ pominął już kilka dawek leku. Farmaceuta odbywający dyżur w aptece sprawdza dostępność leku i stwierdza, że jest on w tym momencie niedostępny. Dlatego przynosi zamiennik i pyta pacjenta, czy nie ma nic przeciwko zamianie leku przepisanego na recepcie na inny. Zaproponowany zamiennik jest nieco tańszy od leku przepisanego. Pacjent odmawia zamiany leku.
Przypadek 21. Pacjent z chorobą alkoholową (s. 129)
Do leków przeciwbólowych, które mogą powodować interakcje z etanolem, należą (Chan i Anderson, 2014; Preston, 2019):
- paracetamol – przewlekłe stosowanie alkoholu może powodować podwyższenie stężenia we krwi N-acetylo-p-benzochinonoiminy (NAPQI), która jest hepatotoksyczna, oraz obniżać stężenie paracetamolu. Mechanizm polega na zwiększonym metabolizmie paracetamolu przez CYP2E1. Jednakże etanol może konkurować z paracetamolem o ścieżki metaboliczne, a nawet hamować jego metabolizm, co sprawia, że alkoholicy mogą być bardziej narażeni na toksyczne działanie paracetamolu podczas odstawiania alkoholu. Prawdopodobnie łączne spożycie paracetamolu i dużych ilości alkoholu może chronić przed uszkodzeniem wątroby, ponieważ szlak metaboliczny prowadzący do powstania NAPQI będzie hamowany,
- kwas acetylosalicylowy, ibuprofen i inne NLPZ – mogą wykazywać addytywne lub synergistyczne działanie niszczące śluzówkę żołądka, co prowadzi do podwyższonego ryzyka krwawień żołądkowo-jelitowych, w zależności od podanej dawki,
- metadon i opioidy o przedłużonym uwalnianiu – przewlekłe stosowanie alkoholu obniża skuteczność metadonu przez jego zwiększony metabolizm wątrobowy i zwiększa ryzyko depresji oddechowej.
Do leków przeciwzakrzepowych, które mogą powodować interakcje z etanolem, należą (Ageno i in., 2012):
- warfaryna i acenokumarol – przewlekłe stosowanie alkoholu jest łączone zarówno ze zwiększeniem, jak i zmniejszeniem działania warfaryny lub acenokumarolu. Pacjenci z chorobami wątroby, będąc pod wpływem alkoholu, mogą stać się bardziej podatni na zwiększenie działania warfaryny lub acenokumarolu.
Przypadek 25. Polekowe zaburzenia smaku (s. 149)
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- wymienisz przyczyny zaburzeń łaknienia u osób starszych,
- opiszesz, czym są polekowe zaburzenia smaku,
- wymienisz leki powodujące zaburzenia smaku,
- doradzisz pacjentowi, na czym polega odpowiednie postępowanie w przypadku wystąpienia tego problemu.
Opis przypadku. Do apteki zgłasza się kobieta, która realizuje receptę na lek Opacorden (amiodaron) dla swojej matki. Po zrealizowaniu recepty prosi jeszcze o preparat Apetizer Senior (suplement diety z ekstraktami z anyżu, mięty pieprzowej, cykorii i kopru).
Wywiad. Amiodaron, substancja czynna leku Opacorden może powodować zaburzenia smaku. Te z kolei mogą prowadzić do zaburzeń łaknienia, dlatego konieczny jest dalszy wywiad, by ustalić przyczynę zaburzeń łaknienia.
Przypadek 32. Problem z wątrobą u pacjenta stosującego izotretynoinę (s. 186)
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- zinterpretujesz wyniki prób wątrobowych,
- wskażesz, który z leków stosowanych przez pacjenta może obciążać wątrobę.
Opis przypadku. Do apteki zlokalizowanej w przychodni wchodzi pan Wojtek, pacjent z widocznym trądzikiem. Jest zdenerwowany i zgniata w dłoniach jakieś kartki. Podchodzi do okienka i prosi o coś na regenerację wątroby. Zmartwionym głosem mówi, że właśnie odebrał wyniki badań i że wydaje mu się, że wyszły źle.
Wywiad. Złe wyniki badań oceniających funkcję wątroby mogą być związane z modyfikowalnym czynnikiem np. stosowaniem leków lub nadużywaniem alkoholu. Należy przeprowadzić wywiad, aby ustalić, jaki czynnik mógł spowodować nieprawidłowości.
Przypadek 42. Działania niepożądane trimetazydyny (s. 238)
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- wyjaśnisz, czym jest parkinsonizm polekowy,
- opiszesz objawy parkinsonizmu polekowego,
- wymienisz leki, które wywołują objawy podobne do choroby Parkinsona,
- opiszesz, z czego wynika to zaburzenie,
- zdecydujesz, jak postępować w przypadku wystąpienia u pacjenta objawów parkinsonizmu po stosowaniu trimetazydyny.
Opis przypadku. Do apteki zgłasza się opiekunka chorej – pani Heleny. Kobieta zauważyła, że jej 84-letnia podopieczna od tygodnia ma niepokojące objawy. Opisuje je jako „zespół niespokojnych nóg”, okresowo występujące drżenia kończyn i niestabilny chód. Dopytuje o preparaty OTC magnezu i żelaza, które mogłyby pomóc w tej przypadłości.
