Przejdź do treści

Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu. Tom 2 PDF

Książka Apteczne Case Studies – 50 przypadków zza pierwszego stołu Tom II  to kolejny tom podręcznika opisującego sytuacje, z którymi na co dzień mierzą się farmaceuci w polskich aptekach. Proste, z pozoru wręcz błahe…

Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu. Tom 2 – PDF Spis treści, przedmowy i fragmenty rozdziałów.
Pobierz PDF

Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu. Tom 2

  • Wydanie I (2023)
  • ISBN 978-83-66756-41-0
Zobacz w księgarni

Spis treści

  • Przedmowa do tomu I 8
  • Przedmowa do tomu II 9
  • Przypadek 1. Koszmary senne u młodej pacjentki 10
  • Przypadek 2. Biegunka u starszego pacjenta 16
  • Przypadek 3. Zaburzenia wzwodu u mężczyzny w średnim wieku 23
  • Przypadek 4. Omeprazol bez recepty 29
  • Przypadek 5. Kserostomia u starszej pacjentki 33
  • Przypadek 6. Kołatanie serca u młodej pacjentki 38
  • Przypadek 7. Tabletki podpoliczkowe na ból nowotworowy 44
  • Przypadek 8. Recepta farmaceutyczna na Nitromint 48
  • Przypadek 9. Nieskuteczne leczenie przeciwtrądzikowe u nastolatki 52
  • Przypadek 10. Krople z pyralginą u dziecka 57
  • Przypadek 11. Student i problemy z nauką 62
  • Przypadek 12. Poziom TSH a biotyna 68
  • Przypadek 13. Błyski w oku u starszego pacjenta 74
  • Przypadek 14. Recepty na 3 leki do stosowania na czczo 78
  • Przypadek 15. Rzucanie palenia a dawka teofiliny 83
  • Przypadek 16. Polekowe wypadanie włosów 88
  • Przypadek 17. Przewlekła chrypka 94
  • Przypadek 18. Pacjentka z migreną 99
  • Przypadek 19. Brak leku na grypę 106
  • Przypadek 20. Podrażnienie skóry po minoksydylu 111
  • Przypadek 21. Zamiana leku na padaczkę 117
  • Przypadek 22. Włochaty język po antybiotyku 122
  • Przypadek 23. Farmakoterapia po cesarskim cięciu 128
  • Przypadek 24. Omeprazol dla dziecka 132
  • Przypadek 25. Zaparcia u dziecka 136
  • Przypadek 26. Poparzenia słoneczne po antybiotyku 144
  • Przypadek 27. Przebarwienia zębów u czterolatka 151
  • Przypadek 28. Zaparcia po opioidach 156
  • Przypadek 29. Ból kolana i leczenie przeciwzakrzepowe 162
  • Przypadek 30. Odpowiedni suplement w ciąży 167
  • Przypadek 31. Afty u dziecka 176
  • Przypadek 32. Blade palce u młodej kobiety 182
  • Przypadek 33. Pacjent obawiający się insulinoterapii 187
  • Przypadek 34. Problemy z połknięciem tabletek 194
  • Przypadek 35. Pacjent z grzybicą paznokci 198
  • Przypadek 36. Lek recepturowy z naltreksonem 204
  • Przypadek 37. Krople na jaskrę dla astmatyka 209
  • Przypadek 38. Niedobór witaminy B12 u cukrzyka 214
  • Przypadek 39. Pacjent przewlekle stosujący IPP 218
  • Przypadek 40. Kwas walproinowy a ciąża 224
  • Przypadek 41. Pacjent skarżący się na senność w ciągu dnia i zmęczenie 231
  • Przypadek 42. Pacjentka skarżąca się na częste oddawanie moczu 235
  • Przypadek 43. Trimetoprim a stężenie potasu 242
  • Przypadek 44. Pacjent z bólem i osłabieniem mięśni 248
  • Przypadek 45. Częste zadyszki u nałogowej palaczki 254
  • Przypadek 46. Sucha i swędząca skóra 259
  • Przypadek 47. Uciążliwa zgaga a osteoporoza 265
  • Przypadek 48. Nowy lek na cukrzycę i problemy z zasypianiem 270
  • Przypadek 49. Nieskuteczny lek na wysoki cholesterol 274
  • Przypadek 50. Przedawkowanie leku 278

Przedmowy

Przedmowa do tomu I

Farmaceuci i Farmaceutki, Technicy i Techniczki!

Oddajemy w Wasze ręce pierwszy tom nowej serii wydawniczej pt. Apteczne Case Study. 50 przypadków zza pierwszego stołu, pozycję o którą nikt nie prosił, a wszyscy potrzebowali…

Większość Czytelników książek Wydawnictwa Farmaceutycznego to praktycy – pracują w polskich aptekach i na co dzień starają się pomóc swoim pacjentom, opierając się na aktualnych i wiarygodnych danych. Sięgają więc po podręczniki, a niekiedy nawet po wytyczne czy publikacje naukowe, nie chcą bezmyślnie podawać pudełek z szuflady, lecz służyć poradą, udzielić konsultacji czy nawet umówić się z pacjentem na spotkanie w ramach usługi opieki farmaceutycznej. Jednak nie jest to łatwe!

Oczekiwania polskiego pacjenta nie zawsze współgrają z naszą wizją konsultacji farmaceutycznej. Pacjent coraz rzadziej przychodzi po poradę opisując swój problem – zamiast tego prosi o konkretny preparat, o którym przeczytał w Internecie czy usłyszał w reklamie. Nie pyta o jego działanie, tylko cenę, ewentualnie promocję, sprowadzając nas skutecznie do roli sprzedawcy. Czasem jest roszczeniowy, oczytany (w swoim mniemaniu) i oczekuje szybkiej obsługi.

Okazuje się, że nie sztuką jest posiadać wiedzę na temat preparatów. Cała trudność to umiejętność jej wykorzystania. Przeprowadzenia wywiadu składającego się z krótkich trafnych pytań i przekazania jasnych, zwięzłych i spójnych zaleceń. I właśnie o tym jest ta książka.

Opracowanie zostało przygotowane przez zespół 15 farmaceutów praktyków. Każdy z 50 przypadków jest inspirowany prawdziwymi konsultacjami z aptek i zaczyna się właśnie tak, jak większość wizyt pacjentów w aptece. Nie omawiają więc oni swojego problemu, proszą o konkretny preparat. Nie są cierpliwi i uprzejmi, często bywają zdenerwowani i nieresponsywni. Nie akceptują każdego zalecenia farmaceuty czy lekarza, lecz utrzymują swoje przekonania, które stoją z nimi w kontrze.

Po opisie takiej sytuacji znajduje się wyjaśnienie, dlaczego nie należy ograniczać się do podania leku z półki, lecz przeprowadzić wywiad. Zaproponowano też najważniejsze pytania, jakie w takiej sytuacji należałoby zadać, i omówiono problemy lekowe. Wskazano rodzaj problemu lekowego oraz to, czy jest on rzeczywisty (obserwowane są już jego skutki) czy potencjalny (skutki mogą dopiero wystąpić), a następnie zasugerowano interwencje, czyli właściwe postępowanie. Przypadek wieńczy uzasadnienie interwencji, które poparte jest literaturą naukową.

Taka formuła, w naszym przekonaniu, nauczy Czytelników, jak obrócić z pozoru błahe sytuacje przy pierwszym stole, w fachową konsultację farmaceutyczną, opartą o profesjonalny wywiad i zalecenia zgodne evidence-based medicine (EBM).

Przedmowa do tomu II

Drodzy Czytelnicy!

Przed Wami kolejny tom Aptecznych Case Study, który również zawiera 50 ciekawych przypadków na jakie możecie natrafić w swojej praktyce. Przekrój tematów jest bardzo duży – od nietypowych działań niepożądanych leków takich jak czarny włochaty język czy koszmary senne, przez nowe postacie leku i technologie, które weszły niedawno do polskich aptek, po przedawkowanie i rekreacyjne używanie leków.

Dzięki lekturze tomu II pomożesz pacjentowi w przeróżnych sytuacjach. Trafiły do niego przypadki chorych stosujących LDN, leki na porost włosów czy żelazo, pacjentów po urazach, stosujących przewlekle antybiotyki czy rzucających palenie (przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwpsychotycznych).

Każdy przypadek ma za zadanie zapoznać Czytelnika z całym zestawem ciekawych zagadnień oraz nauczyć korzystania z nabytej wiedzy przez prezentację uporządkowanego wywiadu, jaki powinien być przeprowadzony, oraz rozpoznanie problemu lekowego i udzielanie interwencji. Z kolei każda interwencja została uzasadniona najlepszymi dostępnymi dowodami naukowymi.

Mamy nadzieję, że publikacja ta, podobnie jak tom I, pomoże Wam świadczyć bardziej odpowiedzialną i fachową opiekę nad pacjentem.

Fragmenty książki

Przypadek 6. Kołatanie serca u młodej pacjentki (s. 41)

Leki wywołujące wydłużenie odcinka QT. Odstęp QT w elektrokardiogramie odzwierciedla aktywność elektryczną mięśnia sercowego, zależną od różnych prądów jonowych płynących przez kanały w błonach miocytów. Leki zdolne wywoływać TdP zazwyczaj hamują szybką składową prądu potasowego, ze względu na powinowactwo do miejsc wiązania we wnętrzu kanału HERG. Jej osłabienie wydłuża czas trwania komorowych potencjałów czynnościowych, a więc i odstępu QT. Niektóre leki mogą powodować nieprawidłowe przemieszczanie się białek tworzących kanał z wnętrza komórki w kierunku błony komórkowej (Zaręba, 2008).

Leki wycofane z obrotu ze względu na zgony spowodowane wystąpieniem baletu serca to m.in. terfenadyna, sertindol, astemizol i grepafloksacyna. Aktualna lista leków wydłużających odcinek QT jest dostępna na stronie www.crediblemeds.org. Crediblemeds dzieli leki na cztery kategorie: o „znanym”, „możliwym” i „warunkowym” ryzyku oraz leki przeciwwskazane u pacjentów z wrodzonym LQTS.

Przypadek 7. Tabletki podpoliczkowe na ból nowotworowy (s. 46)

Bóle przebijające w przeciwbólowej opioidowej terapii podtrzymującej. Przeciwbólowa opioidowa terapia podtrzymująca ma na celu opanowanie przewlekłego bólu. Za pacjenta poddawanego takiej terapii uznaje się osobę otrzymującą co najmniej 60 mg morfiny doustnie, 25 µg fentanylu przezskórnie na godzinę, co najmniej 30 mg oksykodonu na dobę, co najmniej 8 mg doustnego hydromorfonu na dobę lub równoważne dawki innych leków opioidowych przez tydzień lub dłużej. Bóle przebijające to silne dolegliwości bólowe pojawiające się u pacjentów, u których ból przewlekły został już opanowany, mają one charakter przemijający. Cytrynian fentanylu jest wskazany do leczenia bólu przebijającego, konieczny jest jednak odpowiedni dobór dawki „skutecznej”, czyli takiej, która zapewni optymalny efekt przeciwbólowy, a jednocześnie nie będzie wiązać się dużym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.

Dobór dawki fentanylu. Dobór dawki cytrynianu fentanylu podawanego w postaci tabletek podpoliczkowych powinien być wykonywany indywidualnie dla każdego pacjenta. Celem postępowania jest ustalenie takiej dawki, która będzie skutecznie tłumić epizody bólu przebijającego, a jednocześnie nie będzie powodować dużego nasilenia działań niepożądanych. Początkowa dawka cytrynianu fentanylu w tabletkach podpoliczkowych powinna wynosić 100 µg. Dawkę można w razie potrzeby zwiększać. Proces doboru dawki polega na podaniu jednej tabletki o mocy 100 µg i określeniu stopnia uzyskanej analgezji po upływie 30 minut. Jeżeli analgezja jest niewystarczająca, podajemy drugą tabletkę o mocy 100 µg. W przypadku wystąpienia kolejnego epizodu bólu przebijającego, leczenie można rozpocząć od jednej tabletki w dawce 200 µg. Jeżeli analgezja po podaniu tabletki podpoliczkowej w dawce 200 µg jest dalej niewystarczająca, podajemy kolejną tabletkę w dawce 200 µg, a leczenie kolejnego epizodu bólu przebijającego rozpoczynamy od tabletki w dawce 400 µg. Postępowanie takie, jeżeli zachodzi potrzeba, prowadzimy do osiągnięcia dawki 800 µg, która jest maksymalną dawką cytrynianu fentanylu w postaci tabletek podpoliczkowych dostępną na polskim rynku farmaceutycznym. W badaniach klinicznych nie dokonano oceny skuteczności wyższych dawek w leczeniu bólu przebijającego. Dobór dawki prowadzimy wykorzystując tabletki podpoliczkowe o gramaturze 100 µg lub 200 µg. Leczenie podtrzymujące bólów przebijających prowadzimy stosując ustalone dawki cytrynianu fentanylu.

Przypadek 8. Recepta farmaceutyczna na Nitromint (s. 49)

Wywiad. Pacjent chce po raz trzeci w danym miesiącu zrealizować receptę farmaceutyczną na Nitromint. Oznacza to, że stosuje ten lek bardzo często. Nitromint przeznaczony jest do szybkiego łagodzenia bólów dławicowych, a stosowanie go tak często oznacza, że choroba wieńcowa jest leczona niewłaściwie. Należy dopytać pacjenta czy Nitromint stosuje jedynie w celu łagodzenia ostrego bólu niedokrwiennego, czy też w zwalczaniu innych dolegliwości.

Pytania farmaceuty. Pacjentowi zadano następujące pytania:

  • Czy Nitromint stosowany jest jedynie w celu łagodzenia ostrego bólu niedokrwiennego?
  • Dlaczego Nitromint stosowany jest tak często?
  • Czy leczy się na inne schorzenia?
  • Czy zażywa stale inne leki?

Odpowiedzi pacjenta. Z wywiadu wynika, że:

  • pacjent stosuje Nitromint w celu szybkiego obniżenia ciśnienia tętniczego,
  • pacjent stosuje Nitromint często, ponieważ często pojawiają się u niego skoki ciśnienia tętniczego,
  • lekarz rozpoznał u pacjenta nadciśnienie tętnicze i przepisał odpowiednie leki,
  • pacjent powinien przyjmować stale leki hipotensyjne, jednak robi to nieregularnie lub nie robi tego wcale.

Problem lekowy: Nieodpowiednie przyjmowanie leku. Występowanie: Rzeczywisty. Pacjent choruje na chorobę niedokrwienną mięśnia sercowego oraz nadciśnienie tętnicze krwi. Powinien stosować regularnie leki hipotensyjne, jednak tego nie robi. W przypadku pojawiającej się zwyżki ciśnienia tętniczego zażywa Nitromint, aby szybko je obniżyć.

Przypadek 9. Nieskuteczne leczenie przeciwtrądzikowe u nastolatki (s. 55)

Znaczenie kliniczne interakcji antybiotyków tetracyklinowych. W przypadku doksycykliny, tetracykliny i oksytetracykliny podawanych w zwyczajowo stosowanych dawkach, stężenie terapeutyczne leku w osoczu krwi pozostaje zachowane, nawet jeśli jednocześnie spożywane są produkty mleczne. Demeklocyklina i metacyklina są bardziej podatne na chelatujące działanie jonów wapnia zawartych w mleku. Jednoczesne stosowanie antybiotyków tetracyklinowych oraz leków zobojętniających jest zdecydowanie przeciwwskazane. Interakcja antybiotyków tetracyklinowych z jonami żelaza jest najistotniejsza w przypadku doksycykliny, metacykliny i minocykliny. Stosowanie preparatów żelaza w ostrej fazie infekcji bakteryjnej jest rzadko konieczne i nie przynosi istotnej korzyści leczniczej, dlatego należy unikać zażywania leków i suplementów diety zawierających żelazo (Neuvonen, 1976).

Przypadek 11. Student i problemy z nauką (s. 63)

Wywiad. Przyjmowanie dekstrometorfanu może zaburzać koncentrację i pogarszać zdolności kognitywne. Pacjent intensywnie się uczy, jest w trakcie sesji egzaminacyjnej, dlatego należy przeprowadzić wywiad i ustalić czy lek Acodin będzie odpowiednim wyborem.

Pytania farmaceuty. Pacjentowi zadano następujące pytania:

  • Jak długo utrzymuje się kaszel?
  • Czy dba o higienę snu, właściwą dietę i odpoczynek w ciągu dnia?

Odpowiedzi pacjenta. Z wywiadu wynika, że:

  • pacjent nie cierpi na kaszel, ale po leku Acodin poprawia się mu samopoczucie, czuje się bardziej „wyluzowany”,
  • pacjent nie wysypia się dobrze, intensywnie się uczy również w nocy, je cokolwiek, „na szybko”.

Problem lekowy: Użycie pozamedyczne leku. Występowanie: Potencjalny. Nadużywanie dekstrometorfanu w celu poprawy samopoczucia, euforii czy wywołania halucynacji, może prowadzić do uzależnienia psychicznego, rozwoju zespołu abstynencyjnego oraz pogarsza funkcje kognitywne (Miller, 2005).

Omówienie problemu. Dekstrometorfan jest nieopioidowym lekiem przeciwkaszlowym, działa na ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym, podwyższając próg dla odruchu kaszlu, dodatkowo nie hamując funkcji rzęsek w układzie oddechowym. Dekstrometorfan w dawkach terapeutycznych jest lekiem uznanym za bezpieczny, nie wykazuje działania euforyzującego, przeciwbólowego ani uzależniającego.

Przypadek 31. Afty u dziecka (s. 180)

Interwencja obejmowała przekazanie zalecenia niefarmakologicznego. Matce pacjentki zalecono, aby w przyszłości, w razie stosowania GKS wziewnych, po każdej inhalacji dawała dziecku coś do picia, aby przepłukać jej usta.

Uzasadnienie interwencji. Według wytycznych Infectious Diseases Society of America z 2016 roku leczeniem z wyboru kandydozy jamy ustnej jest klotrimazol w postaciach do ssania, mikonazol w postaci tabletek rozpuszczających się w jamie ustnej (oba leki niedostępne w Polsce) lub nystatyna w postaci zawiesiny (którą należy stosować w dawce 4–6 ml 4 razy dziennie) lub tabletek (które należy stosować 4 razy dziennie) przez 7–14 dni (Pappas i in., 2016). Wszystkie preparaty nystatyny w zawiesinie dostępne są w stężeniu 100 000 j.m./ml.

Warto zwrócić uwagę, że dostępny OTC Aphtin może być stosowany u dzieci powyżej 1 r.ż., dlatego bezpieczniejszym wyborem, w tym przypadku, jest zastosowanie dostępnego na receptę leku z nystatyną, który nie ma dolnej granicy wieku. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że nystatyna w zawiesinie ma we wskazaniach leczenie pleśniawki błon śluzowych języka (Teva Pharmaceuticals, 2008).

Przypadek 32. Blade palce u młodej kobiety (s. 185)

Pacjentkę wsparto w następujący sposób:

  • Przekazanie zalecenia niefarmakologicznego. Pacjentce wytłumaczono czym jest objaw Raynauda oraz zalecono unikanie ekspozycji na zimno oraz ograniczenie spożywania napojów zawierających kofeinę.
  • Skierowanie do lekarza. W razie gdyby objaw pojawiał się częściej lub u pacjentki pojawiły się owrzodzenia na opuszkach palców zalecono kontakt z lekarzem. Owrzodzenia mogą być wynikiem trwałego niedokrwienia związanego z rozwojem zmian strukturalnych w naczyniu.

Uzasadnienie interwencji. Według wytycznych z 2017 roku farmakoterapię należy rozważyć u pacjentów, którym objawy przeszkadzają w codziennym życiu lub u których przestrzeganie zaleceń niefarmakologicznych nie przynosi pozytywnych efektów.

Przypadek 18. Pacjentka z migreną (s. 104)

Uzasadnienie interwencji. Według aktualnych rekomendacji w doraźnym leczeniu migreny skuteczne są leki z grupy NLPZ, w tym: kwas acetylosalicylowy, diklofenak, ibuprofen, kwas tolfenamowy, naproksen (Collins, 2020).

Według przeglądu Cochrane z 2013 r. kwas acetylosalicylowy w dawce do 1000 mg wykazuje podobny efekt przeciwbólowy jak sumatryptan w dawce 50-100 mg (Kirthi i in, 2019).

W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą z 2006 r. wykazano skuteczność połączenia kwasu acetylosalicylowego, paracetamolu i kofeiny w leczeniu łagodnego do umiarkowanego bólu migrenowego (Goldstein in, 2006).

Według przeglądu z 2014 r. w terapii migreny za najbardziej skuteczną interwencję uznaje się połączenie tryptanu z NLPZ, a nie monoterapię tryptanem (Pringsheim i Becker, 2014).

Według przeglądu Cochrane z 2013 r. naproksen w połączeniu z sumatryptanem wykazuje większą skuteczność niż każdy z tych związków osobno (Law i in, 2013).

Apteczne Case Studies. 50 przypadków zza pierwszego stołu. Tom 2 Wydanie I (2023)
Zobacz w księgarni
Jesteśmy częścią 3PG | Pharmaceutical Publishing & Promotion Group. 3PG