50 leków Rx, które musi znać farmaceuta. Leki układu krążenia, hipolipemiczne, wpływające na układ krzepnięcia i przeciwjaskrowe PDF

Torasemid (s. 184)

Podstawowym działaniem niepożądanym, które bezpośrednio wynika z mechanizmu działania torasemidu, są zaburzenia elektrolitowe. W wyniku nasilonej diurezy może dojść do hipokaliemii, hipokalcemii czy zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej. Zaburzenia elektrolitowe są najczęściej obserwowane w przypadku dożylnego podawania leku oraz u pacjentów stosujących duże dawki torasemidu. Pacjentowi, który przyjmuje torasemid przez dłuższy czas, zaleć regularne badania gospodarki wodno-elektrolitowej. Warto jednak dodać, że stosowanie torasemidu wiąże się z niskim ryzykiem występowania hipokaliemii w porównaniu do innych diuretyków pętlowych (Fowler i Murray, 1995).

Torasemid może powodować wzrost stężenia kwasu moczowego oraz glukozy we krwi, skutkiem czego może wystąpić hiperurykemia, zwłaszcza w przypadku równoczesnego stosowania diuretyków tiazydowych. U pacjentów ze skłonnością do hiperurykemii zaleć regularne badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, a u pacjentów z cukrzycą regularne badanie poziomu glukozy we krwi.

Pacjentowi stosującemu torasemid, zwłaszcza w przypadku wystąpienia wymiotów, biegunki czy nadużywania środków przeczyszczających możesz zalecić równoczesne stosowanie elektrolitów, aby zapobiec odwodnieniu.

Nie zalecaj pacjentowi rutynowego suplementowania potasu w przypadku stosowania torasemidu. Ryzyko hipokaliemii jest w przypadku jego stosowania niskie, a w grupach ryzyka zasadne jest skontrolowanie poziomu potasu we krwi przed rozpoczęciem dodatkowej suplementacji.

Walsartan (s. 188)

W przypadku pacjentów z ostrym zawałem serca powikłanym niewydolnością serca lub dysfunkcją lewej komory wykazano, że zastosowanie walsartanu wiązało się z redukcją śmiertelności (McMurray i in., 2006). U pacjentów tych leczenie walsartanem rozpoczyna się do 10 dni od incydentu.

Podanie walsartanu pacjentom z nadciśnieniem tętniczym powoduje jego obniżenie, bez wpływu na częstość akcji serca. Początek działania obniżającego ciśnienie rozpoczyna się w ciągu około 2 godzin od podania, a maksymalny efekt występuje po 4–6 godzinach. Przy długotrwałym stosowaniu leku działanie utrzymuje się do 24 godzin.

Pamiętaj, że terapia lekami przeciwnadciśnieniowymi musi być regularna. Informuj pacjentów, że w przypadku terapii walsartanem lek trzeba przyjmować codziennie, nawet w dni, kiedy pomiary ciśnienia tętniczego są prawidłowe, ponieważ pomijanie dawek może skutkować niebezpiecznymi wahaniami ciśnienia tętniczego.

Działanie przeciwnadciśnieniowe leku rozwija się w ciągu 2 tygodni, a pełne działanie uzyskuje się w przeciągu 4 tygodni stosowania walsartanu. Uczul pacjenta, żeby nie odstawiał zbyt szybko leku, nawet jeżeli nie widzi poprawy, ponieważ pierwszej oceny skuteczności i ewentualnego dostosowania dawki dokonuje się po miesiącu regularnego stosowania.

Dla pacjenta z nadciśnieniem efekt może nie być zauważalny, ale odnotuje on niższe wartości ciśnienia tętniczego skurczowego i rozkurczowego. U pacjenta z niewydolnością serca możliwe będzie zwiększenie tolerancji wysiłku czy zmniejszenie obrzęków.

W przypadku odstawienia walsartanu nie obserwuje się efektu „z odbicia” (KRKA, 2021). Należy jednak informować pacjentów, że odstawienie leku wiąże się ze zwiększeniem ryzyka sercowo-naczyniowego, a regularne stosowanie leku to podstawa terapii przeciwnadciśnieniowej. Walsartan może być przyjmowany niezależnie od posiłków (KRKA, 2021).

Pitawastatyna (s. 209)

W poprawie funkcji śródbłonka kluczową rolę odgrywa synteza tlenku azotu, który działa rozkurczająco na naczynia. Lek ten stabilizuje blaszkę miażdżycową, zmniejsza reakcje zapalne i działa antyagregacyjnie. W porównaniu do innych statyn pitawastatyna powoduje większy wzrost stężenia frakcji HDL cholesterolu.

Efekt działania leku wyraża się przede wszystkim uzyskaniem docelowych wartości stężenia frakcji LDL cholesterolu, czego pacjent nie odczuje, ale przekłada się to na liczbę unikniętych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Wytłumaczenie tej zależności pacjentowi jest bardzo istotne, aby zrozumiał cel leczenia i nie zaprzestawał terapii. Poprawę wyników obserwuje się już po około 2 tygodniach od wprowadzenia leczenia.

Odstawienie leczenia lub okresowe przerywanie terapii może doprowadzić do niestabilności blaszki miażdżycowej i zwiększenia ryzyka incydentu sercowo-naczyniowego. Wykazano, że w grupie pacjentów przestrzegających zaleceń stosowania statyn (≥90%) ryzyko zgonu jest o 30% mniejsze w porównaniu z grupą pacjentów ze stosowaniem się do zaleceń <50%, co oceniono na podstawie wskaźnika posiadania leku (Rodriguez i in., 2019).

Jeśli pacjentowi skończył się lek z pitawastatyną i nie ma kontaktu z lekarzem, możesz wydać mu lek na podstawie recepty farmaceutycznej.

W przypadku dzieci w wieku od 6 do 9 lat stosuje się dawki dobowe 1–2 mg, a u dzieci od 10. roku życia i u dorosłych dawki dobowe 1–4 mg. Leki z pitawastatyną należy przyjmować doustnie o dowolnej, ale stałej porze dnia, niezależnie od posiłków.

Zwyczajowo zaleca się, aby statyny przyjmować wieczorem, ale z uwagi na długi okres półtrwania, w przypadku pitawastatyny zasada ta nie ma tak dużego znaczenia.

Rosuwastatyna (s. 217)

Według przeglądu systematycznego z metaanalizą z 2020 roku rosuwastatyna skuteczniej obniża stężenie LDL oraz ApoB niż inne statyny takie jak: simwastatyna, fluwastatyna, atorwastatyna, lowastatyna, pitawastatyna oraz prawastatyna (Zhang i in., 2020). Z kolei w badaniu klinicznym z 2019 roku wykazano, że przyjmowanie rosuwastatyny powoduje szybszą i silniejszą stabilizację blaszki miażdżycowej niż w przypadku podawania atorwastatyny (Thondapu i in., 2019). Dodatkowo, rosuwastatyna w przeciwieństwie do innych statyn (z wyjątkiem prawastatyny i pitawastatyny) nie działa pobudzająco lub hamująco na izoenzymy cytochromu P450, dzięki czemu nie wchodzi w interakcje z lekami będącymi substratami tego układu enzymatycznego, np. itrakonazolem czy flukonazolem (KRKA, 2012).

Do najczęstszych działań niepożądanych towarzyszących terapii z użyciem rosuwastatyny należą (KRKA, 2012):

• bóle i zawroty głowy,
• zaparcia, nudności, bóle brzucha,
• bóle mięśni,
• ogólne osłabienie.

Trwają one zwykle od kilku dni do kilku tygodni i mają charakter przemijający. Jeśli jednak znacznie utrudniają pacjentowi normalne funkcjonowanie, powinien zgłosić się do lekarza w celu ewentualnej zmiany leku, np. na inną statynę. Pacjenci często boją się stosowania statyn, dlatego wyjaśnij, że poważne działania niepożądane związane z przyjmowaniem rosuwastatyny występują rzadko. Bezpieczeństwo jej stosowania szacowano w badaniu klinicznym z 2004 roku. Kliniczne zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej i kinazy kreatynowej występowało u ≤0,2% pacjentów przyjmujących rosuwastatynę i statyny porównawcze. Miopatia wystąpiła u ≤0,03% osób, które przyjmowały rosuwastatynę w dawkach ≤40 mg.

Poinformuj pacjenta, że jeśli podczas leczenia rosuwastatyną zaczną mu dokuczać silne bóle i skurcze mięśni, albo zaobserwuje u siebie objawy uszkodzenia wątroby, takie jak żółte zabarwienie białek oczu, ciemny odcień moczu czy odbarwiony stolec, powinien niezwłocznie udać się do lekarza.

Enoksaparyna (s. 231)

Enoksaparyna może zostać zaordynowana:

• pacjentowi po rozległej operacji urologicznej,
• pacjentowi z zakrzepicą żył głębokich,
• choremu unieruchomionemu na pewien czas,
• pacjentowi z zatorowością płucną małego ryzyka,
• pacjentce z grupy ryzyka po zabiegu ginekologicznym,
• pacjentkom w ciąży z wcześniejszym incydentem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.

Warto dodać, że ciąża jest czynnikiem ryzyka ŻChZZ – notuje się 5–10-krotny wzrost częstości występowania w porównaniu do kobiet z tej samej grupy wiekowej niebędących w ciąży (Tomkowski i in., 2017).

Stosowanie enoksaparyny redukuje ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów po operacjach lub unieruchomionych z powodu ostrych schorzeń, zmniejsza również ryzyko zakrzepicy żył głębokich po operacjach onkologicznych. Leczenie profilaktyczne z użyciem enoksaparyny redukuje prawdopodobieństwo zgonu w grupie pacjentów leczonych ze względu na niestabilną dławicę piersiową i zawał mięśnia sercowego bez uniesienia odcinka ST.

Przedwczesne odstawienie leczenia przez pacjenta może zwiększyć ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz zgonu. Zapewnienie ciągłości leczenia pacjenta z użyciem enoksaparyny jest warunkiem redukcji ryzyka ŻChZZ i zgonu, co stanowi uzasadnienie dla wystawienia recepty farmaceutycznej (na przykład: ze względu na utratę dawki leku).

Sulodeksyd (s. 261)

Najczęstsze działania niepożądane mają niespecyficzny charakter i przeważnie nie ma potrzeby odstawienia leku – o ile ich nawracający charakter i uciążliwość nie stanowią dla pacjenta obciążenia w trakcie długotrwałego leczenia. Uwagi wymagają objawy krwawienia, takie jak nagły, ostry ból brzucha, smoliste stolce czy fusowate wymioty oraz duże wybroczyny – w takiej sytuacji należy zarekomendować odstawienie leku i skierować pacjenta na SOR.

Sulodeksyd nie powoduje interakcji z większością stosowanych leków, jednak:

• ze względu na podobną budowę cząsteczkową do heparyny może nasilać działanie podawanej jednocześnie heparyny – jest to przeciwwskazane, jeżeli sulodeksyd został zaordynowany przez innego lekarza niż lekarz prowadzący leczenie przeciwzakrzepowe, skieruj pacjenta do lekarza,
• może nasilać działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych – może zwiększyć częstotliwość wystąpienia krwawień. Jeżeli zaordynowano pacjentowi leczenie skojarzone z lekami przeciwzakrzepowymi, zaleć odstawienie leku i skieruj pacjenta do lekarza w przypadku wystąpienia nasilonego krwawienia.

Przyjęcie zbyt dużej dawki leku może zwiększyć częstość występowania krwawień – jeżeli pacjent nie przyjął sulodeksydu w wyznaczonym czasie, zaleć jak najszybsze jego zażycie. Jeżeli zbliża się czas podania kolejnej dawki, zarekomenduj pominięcie opuszczonej dawki. Zgodnie z zapisem w ChPL sulodeksyd jest przeciwwskazany w trakcie ciąży i w okresie karmienia piersią.

Zaproponuj zamianę leku Sulovas na Vessel Due F, gdy pacjent zgłasza uczulenie na białko orzeszków ziemnych, które może zawierać zawarty w leku olej sojowy.

Warfaryna (s. 270)

Większość działań niepożądanych jest związanych z nasileniem krwawienia ze względu na pożądane działanie leku. Niewielkie urazy nie wymagają konsultacji lekarskiej, choć mogą wymagać większej uwagi i czasu poświęconego na zatamowanie upływu krwi. Skieruj pacjenta na SOR, jeżeli pojawił się u niego krwotok z nosa, którego nie można zatrzymać, a który trwa ponad 10 minut, wymioty z krwią lub kasłanie krwią, silny ból głowy lub niemożność zatamowania wypływu krwi z rany.

Leczeniu przy pomocy warfaryny może towarzyszyć wysypka oraz nasilone wypadanie włosów. Mogą mieć ograniczony, przemijający charakter, jednak jeżeli sprawiają pacjentowi dyskomfort, zaleć preparat do stosowania miejscowego, a w przypadku niepowodzenia w załagodzeniu dolegliwości, skieruj pacjenta do lekarza prowadzącego.

Warfaryna posiada wąski indeks terapeutyczny i wchodzi w liczne interakcje lekowe. Monitorowanie INR pozwala zwiększyć bezpieczeństwo stosowania takich połączeń lekowych. Jeżeli pacjent przyjmuje warfarynę oraz:

• preparaty zawierające miłorząb dwuklapowy – mogące nasilać działanie warfaryny i zwiększać krwawienie – nie rekomenduj ich stosowania u pacjentów leczonych warfaryną,
• preparaty zawierające ziele dziurawca – mogące osłabiać działanie warfaryny – zaleć odstawienie surowca w trakcie leczenia przy pomocy warfaryny.