Pierwsza pomoc okiem farmaceuty. Antyseptyka ran, opatrunki, zatrucia i inne stany nagłe

Pierwsza pomoc w teorii

Krótkie wprowadzenie do tematu udzielania pierwszej pomocy. Omawia rys historyczny, koncepcję łańcucha ratunkowego (od wczesnego rozpoznania zagrożenia, przez RKO i defibrylację, po zaawansowane zabiegi resuscytacyjne) oraz prawne aspekty udzielania pomocy. Czytelnik dowie się, na czym polega obowiązek pomocy i jaką ma ochronę prawną.

Pierwsza pomoc krok po kroku w miejscu wypadku

Praktyczny przewodnik po pierwszych minutach na miejscu zdarzenia. Czytelnik pozna zasady oceny sytuacji, mechanizmu urazu, bezpieczeństwa własnego, świadomości i oddychania poszkodowanego. Rozdział zawiera konkretne scenariusze rozmowy z dyspozytorem pogotowia oraz zasady ułożenia pacjenta w pozycji bezpiecznej.

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Aktualne standardy wykonywania RKO u dorosłych, wraz z odrębnościami z czasu pandemii COVID-19. Czytelnik dowie się, kto jest uprawniony do prowadzenia resuscytacji, jak rozpoznać nagłe zatrzymanie krążenia oraz jak prawidłowo skorzystać z automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED).

Leczenie oraz pielęgnacja ran

Szczegółowe omówienie rodzajów ran (skaleczenia, otarcia, rany kłute, cięte, szarpane, kąsane i pooperacyjne) oraz oparzeń termicznych. Czytelnik pozna etapy gojenia (pierwotne i wtórne) oraz cały proces leczenia rany – od oczyszczenia i odkażenia, przez opatrywanie, po pielęgnację blizny.

Oparzenia

Zasady postępowania przy oparzeniach chemicznych, słonecznych i elektrycznych. Czytelnik dowie się, jak zróżnicować pierwszą pomoc w zależności od czynnika sprawczego oraz pozna znaczenie pantenolu i innych preparatów stosowanych miejscowo w terapii oparzeń.

Odmrożenia

Mechanizm powstawania odmrożeń, ich przyczyny i objawy w kolejnych stopniach zaawansowania. Czytelnik pozna zasady leczenia odmrożeń oraz praktyczne wskazówki profilaktyczne, które może przekazać pacjentom narażonym na działanie niskich temperatur.

Krwawienie po urazie

Różnice między krwawieniem a krwotokiem oraz postępowanie w zależności od źródła i nasilenia krwawienia. Rozdział omawia również postępowanie w przypadku krwawienia z nosa, opatrunki hemostatyczne oraz leki, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia po urazie.

Środki antyseptyczne

Przegląd najważniejszych antyseptyków stosowanych w aptece i domu: oktenidyna, poliheksanidyna, podchloryny, woda utleniona, jod i jodopowidon, fiolet gencjanowy, związki boru, azotan srebra, mleczan etakrydyny, nadmanganian potasu, spirytus salicylowy i chlorheksydyna. Czytelnik pozna ich właściwości, wskazania i ograniczenia stosowania, w tym przy pielęgnacji kikuta pępowinowego.

Opatrunki i plastry

Kompletny przegląd materiałów opatrunkowych – od waty, gazy i kompresów po opatrunki impregnowane, foliowe, hydrożelowe, hydrokoloidowe, włókniste, piankowe, z węglem aktywnym, DACC, miodem manuka i dekstranomerami. Rozdział zawiera algorytm doboru opatrunku oraz omówienie plastrów (z opatrunkiem, zamykających rany, na blizny, na oko) i przylepców.

Anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny

Częstość występowania, przyczyny, rozpoznawanie i przebieg reakcji anafilaktycznej. Czytelnik pozna schemat postępowania z osobą z anafilaksją, zasady stosowania adrenaliny i zestawu przeciwwstrząsowego, leki uzupełniające oraz praktyczne zasady zapobiegania kolejnym epizodom.

Użądlenia, ukąszenia i ukłucia

Postępowanie w przypadku ukąszeń i użądleń przez owady, pajęczaki i węże. Rozdział omawia typy reakcji na jad, charakterystyczne objawy, pierwszą pomoc, immunoterapię swoistą oraz szczegółowo postępowanie po ukąszeniu przez żmiję zygzakowatą wraz z oceną ciężkości zatrucia.

Hipoglikemia

Objawy niedocukrzenia, leki zwiększające jego ryzyko oraz preparaty stosowane w epizodzie hipoglikemii – glukoza i glukagon. Praktyczne wskazówki dla farmaceuty, jak rozpoznać niedocukrzenie u pacjenta i jak prawidłowo zareagować.

Hiperglikemia

Objawy hiperglikemii i jej rozpoznawanie w warunkach apteki. Czytelnik dowie się, kiedy podwyższony poziom cukru wymaga konsultacji lekarskiej, a kiedy jest stanem zagrożenia życia.

Nagły spadek i nagły wzrost ciśnienia tętniczego

Postępowanie w przełomach nadciśnieniowych i przy hipotensji. Rozdział zawiera szczegółowe zestawienia leków i substancji, które mogą wywołać nagły wzrost lub spadek ciśnienia – wiedza przydatna przy wydawaniu leków i opiece farmaceutycznej.

Omdlenia, zasłabnięcia i upadki

Stan przedomdleniowy i omdlenie, ich rodzaje (odruchowe, ortostatyczne, kardiogenne, naczyniowo-mózgowe) oraz prawidłowe postępowanie. Osobne miejsce zajmują upadki u osób starszych – leki zwiększające ryzyko, profilaktyka oraz manewry izometryczne, które pacjent może wykonać samodzielnie.

Zachłyśnięcie i zadławienie

Postępowanie przy zadławieniu częściowym i całkowitym u dorosłych, dzieci powyżej 1. roku życia oraz niemowląt. Czytelnik pozna alternatywne metody postępowania oraz rokowanie w sytuacji braku interwencji – wiedza, którą warto przekazać także rodzicom i opiekunom.

Duszności

Przyczyny i stopnie nasilenia duszności, ze szczególnym uwzględnieniem duszności polekowej – wywołanej IKA, beta-blokerami i NLPZ. Rozdział zawiera schemat postępowania z pacjentem zgłaszającym się do apteki z dusznością.

Atak paniki

Przyczyny ataków paniki, ich odróżnianie od stanów somatycznych oraz prawidłowe postępowanie wspierające. Omówione zostały także leki stosowane w terapii zaburzeń panicznych.

Napad padaczki

Rodzaje napadów padaczkowych (częściowe i uogólnione), pierwsza pomoc w napadzie drgawek kloniczno-tonicznych oraz najczęstsze błędne zachowania osób udzielających pomocy. Rozdział zawiera również listę leków i używek zwiększających ryzyko napadu oraz osłabiających działanie leków przeciwpadaczkowych.

Wyczerpanie cieplne i udar cieplny

Różnicowanie między wyczerpaniem cieplnym a udarem cieplnym oraz postępowanie w obu stanach. Czytelnik pozna leki i substancje zwiększające ryzyko udaru cieplnego – wiedza istotna w okresie letnim i przy obsłudze osób starszych.

Krwawienie z przewodu pokarmowego

Klasyfikacja, przyczyny i objawy krwawienia z przewodu pokarmowego (ostrego i przewlekłego). Rozdział omawia postępowanie przedszpitalne i szpitalne, leczenie oraz leki, które zwiększają ryzyko krwawienia – istotne przy doborze terapii u pacjentów z czynnikami ryzyka.

Udar mózgu

Rodzaje udaru, czynniki ryzyka, objawy i pierwsza pomoc w udarze mózgu. Czytelnik pozna częstość występowania udarów w Polsce, leczenie szpitalne, możliwe powikłania oraz rokowania po przebytym incydencie.

Zawał serca

Rodzaje ostrych zespołów wieńcowych, objawy zawału i pierwsza pomoc przy podejrzeniu zawału serca. Rozdział omawia leczenie zawału z uniesieniem (STEMI) i bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI) oraz leki stosowane po przebytym zawale.

Zatrucia lekami

Podział zatruć, objawy i postępowanie w ostrym zatruciu lekami przyjętymi doustnie – pozycja ciała, prowokowanie wymiotów, węgiel aktywny, odtrutki i opieka podtrzymująca. Szczegółowo omówiono najczęstsze przyczyny zatruć: paracetamol, NLPZ, salicylany, opioidy, dekstrometorfan, loperamid, benzodiazepiny i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne.

Inne zatrucia

Postępowanie w zatruciu alkoholem etylowym i metylowym, substancjami żrącymi, pestycydami, tlenkiem węgla, gazami drażniącymi i jadem kiełbasianym. Rozdział zawiera adresy ośrodków ostrych zatruć oraz praktyczne wskazówki dla farmaceuty udzielającego doraźnej porady.

Zatrucie ziołami i grzybami

Trucizny pochodzenia roślinnego, toksyczne rośliny występujące w Polsce oraz pierwsza pomoc w zatruciu ziołami. Omówiono również zatrucia grzybami z podziałem na cytotropowe, neurotropowe, gastryczne i nieswoiste – z naciskiem na wczesne rozpoznanie i właściwe postępowanie.

Leksykon pojęć

Słowniczek najważniejszych terminów medycznych pojawiających się w podręczniku. Pozwala szybko odświeżyć definicję, gdy jest potrzebna w trakcie pracy z pacjentem.

Indeks

Alfabetyczny spis haseł ułatwiający szybkie odnalezienie konkretnej choroby, objawu, leku lub preparatu w treści książki.