Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja

Podstawy anatomiczno-fizjologiczne

Rozdział wprowadza Cię w fizjologię trzustki, regulację metabolizmu węglowodanów (glikoliza, glikogenoliza, glukoneogeneza) oraz rolę insuliny, glukagonu, amyliny i hormonów inkretynowych. Dzięki temu zrozumiesz, jak działają leki przeciwcukrzycowe i dlaczego stężenie glukozy zmienia się w ciągu dnia.

Insulinooporność

Poznasz mechanizm narastającej insulinooporności, jej skutki metaboliczne, czynniki ryzyka oraz insulinooporność polekową. Rozdział omawia także profilaktykę i leczenie — wiedza przydatna w aptece przy konsultacji pacjenta z zespołem metabolicznym lub stanem przedcukrzycowym.

Rodzaje cukrzycy

Dowiesz się, jak rozpoznać cukrzycę (z uwzględnieniem doustnego testu obciążenia glukozą), porównasz cukrzycę typu 1 i typu 2 oraz poznasz inne rodzaje cukrzycy, w tym farmakoterapię u dzieci i młodzieży.

Cukrzyca typu 1.

Rozdział opisuje przyczyny i objawy cukrzycy typu 1, wszystkie stosowane leki oraz zasady farmakoterapii. Materiał użyteczny przy edukacji młodszych pacjentów i ich rodziców rozpoczynających insulinoterapię.

Cukrzyca typu 2.

Poznasz pełne kryteria rozpoznania, profil pacjenta i cele leczenia (docelowa glikemia, lipidogram, ciśnienie tętnicze) zgodnie z wytycznymi PTD 2024. Rozdział zawiera szczegółowo opisaną farmakoterapię — od rozpoczęcia leczenia po intensyfikację terapią doustną, analogami GLP-1/GIP i insuliną — oraz leczenie chorób współistniejących.

Cukrzyca przedciążowa i hiperglikemia w ciąży

Rozdział wyjaśnia różnicę między cukrzycą przedciążową a hiperglikemią rozpoznaną w ciąży, przedstawia przyczyny, konsekwencje i zasady leczenia. Dowiesz się też, jakie ryzyko rozwoju cukrzycy w przyszłości niesie hiperglikemia ciążowa.

Hiperglikemia

Poznasz objawy i przyczyny hiperglikemii (w tym leki ją wywołujące), postępowanie u osoby leczącej się na cukrzycę oraz hiperglikemię zagrażającą życiu — kwasicę ketonową i stan hiperglikemiczno-hiperosmolalny. To wiedza ratująca życie w ostrych sytuacjach przy pierwszym stole.

Hipoglikemia

Rozdział omawia objawy autonomiczne i neuroglikopenię, najczęstsze przyczyny niedocukrzenia (błędy lekowe, leki przeciwcukrzycowe powodujące hipoglikemię, aktywność fizyczna, dieta, alkohol) oraz postępowanie u osoby chorującej na cukrzycę, w tym wydanie GlucaGen Hypokit i Baqsimi. Znajdziesz tu także hipoglikemię reaktywną u osób zdrowych.

Powikłania cukrzycy

Poznasz mikroangiopatie (retinopatia, nefropatia, neuropatia cukrzycowa), makroangiopatie, stopę cukrzycową i powikłania ostre — w tym kwasicę mleczanową. Nowością tego wydania jest podrozdział o cukrzycy a depresji, jego rozpoznaniu i leczeniu.

Doustne leki przeciwcukrzycowe

Rozdział omawia wszystkie grupy leków doustnych: biguanidy, pochodne sulfonylomocznika, glinidy, glitazony, flozyny, gliptyny i inhibitory α-glukozydazy — z mechanizmami działania, działaniami niepożądanymi i korzyściami terapii. Osobny podrozdział o interakcjach (PSM + kotrimoksazol, metformina + werapamil, akarboza + warfaryna, leki przeciwcukrzycowe + beta-blokery, NLPZ, inhibitory MAO) chroni Cię przed niebezpiecznymi połączeniami w aptece.

Inkretynomimetyki (analogi GLP-1 i GLP-1/GIP)

Pełny przegląd inkretynomimetyków dostępnych w Polsce, wskazania, przeciwwskazania, podział na leki krótko działające, długo działające, o przedłużonym uwalnianiu i analogi GLP-1/GIP. Poznasz też działania niepożądane agonistów GLP-1.

Insuliny

Historia odkrycia insuliny i wszystkie rodzaje preparatów dostępnych na polskim rynku — insuliny ludzkie krótko działające, NPH, analogi (krótko, długo i bardzo długo działające), mieszanki, insuliny bazowe i bolusowe. Rozdział kończy się zasadami przechowywania insuliny.

Peny insulinowe

Krok po kroku pokazana budowa pena, wymiana wkładu, najważniejsze zasady obsługi i uniwersalność penów. Znajdziesz przegląd modeli dostępnych na rynku, zasady ich dystrybucji oraz informacje o strzykawkach insulinowych.

Zasady podawania insuliny

Rozdział tłumaczy miejsca podawania insuliny, technikę iniekcji, dobór igły oraz przygotowanie insuliny przed wstrzyknięciem. To gotowy materiał do edukacji pacjenta przy pierwszym stole.

Rodzaje insulinoterapii

Poznasz insulinoterapię prostą i złożoną — stosowanie mieszanek, model baza-plus, intensywną insulinoterapię (baza-bolus) oraz insulinoterapię przy użyciu pompy insulinowej. Wiedza niezbędna w konsultacji „Nowy lek” u pacjenta rozpoczynającego terapię.

Glukometry

Dowiesz się, jak dobrać glukometr, jak działają systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM i FGM), jakie są koszty i możliwości nabycia oraz jak wykonać pomiar krok po kroku. Rozdział uczy także przeliczania jednostek stężenia glukozy.

Pompy insulinowe

Rozdział wyjaśnia zasadę działania osobistej pompy insulinowej oraz koszty jej zakupu i utrzymania — informacje przydatne w rozmowie z pacjentem rozważającym przejście z penów na pompę.

Dieta w cukrzycy

Pełny zestaw zaleceń dietetycznych dla pacjentów diabetologicznych, w tym osobne zalecenia dla pacjentów przyjmujących inkretynomimetyki, harmonogram posiłków, węglowodany w diecie, zamienniki cukru, system wymienników węglowodanowych, indeks i ładunek glikemiczny, tłuszcze i białka (system wymienników białkowo-tłuszczowych) oraz zasady spożycia alkoholu.

Zioła i inne surowce naturalne stosowane w cukrzycy

Przegląd surowców roślinnych wspierających kontrolę glikemii: morwa biała, kozieradka pospolita, gurmar, cynamon, gorzki melon, imbir lekarski, ekstrakt z pestek winogron — z oceną zasadności rekomendacji w aptece.

Opieka farmaceutyczna nad pacjentem z cukrzycą

Rozdział pokazuje krok po kroku, jak przeprowadzić przegląd lekowy u pacjenta diabetologicznego, jak wykonać konsultację „Nowy lek”, kiedy i jak wystawić receptę farmaceutyczną na lek diabetologiczny oraz na glukagon. To kluczowe narzędzia świadczeń opieki farmaceutycznej w aptece ogólnodostępnej.

Zespół metaboliczny

Poznasz kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego, prawidłowy pomiar obwodu talii, przyczyny i skutki schorzenia oraz zalecenia dietetyczne dla pacjentów z zespołem metabolicznym.

Nadwaga i otyłość

Rozdział definiuje nadwagę i otyłość, omawia BMI i obwód w talii, przyczyny i powikłania otyłości oraz długą listę leków zwiększających masę ciała (przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe, przeciwpsychotyczne, przeciwhistaminowe, β-adrenolityki, środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy, leki przeciwcukrzycowe). Kluczowy materiał w przeglądzie lekowym pacjenta z otyłością.

Pomiary antropometryczne w aptece

Nowy rozdział tego wydania — pełna instrukcja wykonywania pomiarów masy ciała, wzrostu, obwodów (talia, biodra), obliczania BMI i WHR oraz interpretacji wyników. Zawiera też postępowanie w przypadku wartości odbiegających od normy.

Surowce naturalne wspierające redukcję masy ciała

Rzetelny, oparty na badaniach klinicznych przegląd surowców: błonnik pokarmowy, chitozan, chrom, sprzężone kwasy linolowe (CLA), L-karnityna, zielona herbata, yerba mate, gorzka pomarańcza, garcinia cambogia, kapsaicyna, mangostan, pokrzywa indyjska, zielona kawa, fasola zwyczajna, brunatnice, morwa biała, zielony jęczmień. Dla każdego surowca poznasz dowody skuteczności i działania niepożądane — odróżnisz preparaty warte rekomendacji od marketingowo nadmuchanych.

Leki na redukcję masy ciała

Pełny przegląd leków stosowanych w otyłości: orlistat, połączenie bupropionu z naltreksonem (mechanizm, skuteczność, działania niepożądane, dawkowanie), inkretynomimetyki w leczeniu otyłości (liraglutyd, semaglutyd), lorkaseryna, topiramat z fenterminą.

Załączniki: ściąga z wytycznych i indeks

Na końcu książki znajdziesz zwięzłą ściągę z aktualnych wytycznych PTD 2024 oraz indeks haseł — gotowe do szybkiego sprawdzenia w trakcie pracy w aptece.