Antybiotyki i chemioterapeutyki. Kompendium dla praktyka

Podział leków przeciwbakteryjnych

Wprowadzenie do klasyfikacji antybiotyków i chemioterapeutyków – pozwala uporządkować wiedzę i odnaleźć się wśród grup leków przeciwbakteryjnych dostępnych w Polsce.

Antybiotykooporność

Przyczyny narastania oporności, patogeny alarmowe, antybiotyki rezerwowe oraz zasady racjonalnej antybiotykoterapii. Omówiono rolę farmaceuty w racjonalizacji terapii oraz znaczenie testów mikrobiologicznych.

Penicyliny

Budowa chemiczna, przedstawiciele grupy, mechanizm i spektrum działania, oporność bakteryjna, zastosowanie kliniczne, działania niepożądane oraz interakcje.

Monobaktamy

Charakterystyka grupy wraz z mechanizmem działania, spektrum, zastosowaniem oraz najważniejszymi działaniami niepożądanymi i interakcjami.

Karbapenemy

Pełen profil grupy – budowa, przedstawiciele, spektrum, narastająca oporność oraz zasady stosowania w praktyce klinicznej.

Cefalosporyny

Wszystkie generacje cefalosporyn, ich spektrum, oporność krzyżowa, wskazania, działania niepożądane oraz najważniejsze interakcje lekowe.

Tetracykliny

Charakterystyka grupy z uwzględnieniem ograniczeń stosowania, oporności, wskazań klinicznych oraz interakcji istotnych w pracy aptecznej.

Amfenikole (Chloramfenikol)

Profil leku z podkreśleniem spektrum działania, mechanizmów oporności i znaczących działań niepożądanych.

Makrolidy

Przedstawiciele, mechanizm działania, spektrum, narastająca oporność oraz częste interakcje z lekami metabolizowanymi przez cytochrom P450.

Sulfonamidy

Charakterystyka grupy, jej miejsce we współczesnej terapii, oporność oraz typowe działania niepożądane i interakcje.

Trimetoprim i sulfametoksazol (kotrimoksazol)

Połączenie składników, synergia działania, wskazania, oporność oraz najważniejsze interakcje lekowe.

Aminoglikozydy

Profil grupy ze szczególnym uwzględnieniem działań niepożądanych (oto- i nefrotoksyczność) oraz monitorowania terapii.

Fluorochinolony

Spektrum działania, narastająca oporność, ograniczenia stosowania zgodne z aktualnymi komunikatami bezpieczeństwa oraz istotne interakcje.

Linkozamidy

Charakterystyka grupy, wskazania, ryzyko biegunki poantybiotykowej oraz interakcje istotne klinicznie.

Kwas fusydowy

Mechanizm działania, spektrum, wskazania oraz miejsce leku w terapii zakażeń skórnych.

Ryfaksymina

Niewchłanialny antybiotyk – mechanizm, spektrum, wskazania jelitowe i pozajelitowe oraz interakcje.

Metronidazol i tynidazol

Spektrum przeciwbakteryjne i przeciwpierwotniakowe, wskazania, działania niepożądane oraz reakcja disulfiramowa.

Pochodne nitrofuranu

Mechanizm, spektrum, zastosowanie głównie w zakażeniach układu moczowego, oporność oraz przeciwwskazania.

Nitroksolina

Profil substancji, mechanizm działania, wskazania oraz miejsce w terapii zakażeń układu moczowego.

Bacytracyna

Charakterystyka antybiotyku stosowanego głównie miejscowo – spektrum, wskazania oraz działania niepożądane.

Gramicydyna

Mechanizm i spektrum działania, zastosowanie kliniczne oraz typowe działania niepożądane.

Polimyksyna B

Profil leku rezerwowego – spektrum, oporność, wskazania szpitalne oraz nefrotoksyczność.

Kolistyna

Antybiotyk ostatniej szansy – mechanizm, wskazania, narastające oporności oraz monitorowanie bezpieczeństwa terapii.

Antybiotyki glikopeptydowe

Wankomycyna, teikoplanina i pochodne – spektrum, wskazania w zakażeniach Gram-dodatnich oraz monitorowanie stężeń.

Streptograminy

Charakterystyka grupy, mechanizm działania, wskazania oraz oporność krzyżowa.

Oksazolidynony

Linezolid i pochodne – spektrum, wskazania, działania niepożądane (m.in. hematologiczne) oraz interakcje serotoninergiczne.

Mupirocyna

Antybiotyk miejscowy – spektrum, wskazania w eradykacji nosicielstwa MRSA oraz zasady stosowania.

Fosfomycyna

Profil leku z naciskiem na zastosowanie w niepowikłanych ZUM oraz wskazania szpitalne.

Glicylcykliny

Tigecyklina – spektrum szerokie, wskazania szpitalne, ograniczenia bezpieczeństwa oraz interakcje.

Nadwrażliwość na antybiotyki

Mechanizmy reakcji nadwrażliwości, reakcje skórne, antybiotyki fotouczulające oraz reakcje krzyżowe między grupami.

Antybiotykoterapia grup wymagających szczególnej uwagi

Zasady doboru antybiotyków u kobiet w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci oraz u osób starszych.

Antybiotykoterapia profilaktyczna

Profilaktyka po kontakcie z meningokokami, po ugryzieniach zwierząt, ukąszeniu kleszcza, w nawracających ZUM oraz przed zabiegami stomatologicznymi.

Biegunka poantybiotykowa

Przyczyny, częstość wywoływania przez poszczególne antybiotyki oraz postępowanie w gabinecie i aptece.

Stosowanie probiotyków podczas antybiotykoterapii

Zasady doboru probiotyków, dowody skuteczności w zapobieganiu biegunkom oraz praktyczne rekomendacje.

Antykoncepcja a stosowanie antybiotyków

Aktualne stanowisko wobec wpływu antybiotyków na skuteczność hormonalnej antykoncepcji oraz praktyczne porady dla pacjentek.

Antybiotykoterapia a podatność na zakażenia grzybicze

Mechanizmy nadkażeń, kandydoza pochwy i jamy ustnej oraz postępowanie profilaktyczne i lecznicze.

Nieprzeciwdrobnoustrojowe zastosowanie antybiotyków

Pozaantybiotyczne działanie erytromycyny, dodatkowe zastosowania azytromycyny oraz specjalne wskazania metronidazolu.

Zapalenie gardła i migdałków

Epidemiologia, objawy, diagnostyka (w tym test Centora), leczenie, postępowanie w nawrotach S. pyogenes oraz powikłania.

Szkarlatyna

Epidemiologia, objawy, diagnostyka oraz schemat leczenia.

Ostre bakteryjne zapalenie ślinianki

Postacie zapalenia ślinianki przyusznej i podżuchwowej – epidemiologia, objawy, diagnostyka oraz leczenie.

Zakażenia bakteryjne w obrębie jamy ustnej

Bakteryjne zakażenia jamy ustnej, zakażenia zębopochodne, profilaktyka zakażeń ran śluzówki oraz leczenie.

Zapalenie ucha zewnętrznego

Epidemiologia, objawy, diagnostyka, leczenie oraz powikłania.

Ostre zapalenie ucha środkowego

Epidemiologia, obraz kliniczny, diagnostyka, schemat leczenia oraz powikłania.

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych

Postać ostra i przewlekła – epidemiologia, objawy, diagnostyka oraz leczenie.

Ostre zapalenie nagłośni

Epidemiologia, objawy alarmowe, diagnostyka oraz leczenie.

Pseudokrup

Ostre podgłośniowe zapalenie krtani – epidemiologia, objawy, diagnostyka oraz leczenie.

Krztusiec

Epidemiologia, objawy, diagnostyka, leczenie oraz powikłania.

Ostre zapalenie oskrzeli i oskrzelików

Epidemiologia, objawy, diagnostyka, leczenie oraz powikłania.

Pozaszpitalne zapalenie płuc u dzieci

Epidemiologia, objawy, diagnostyka oraz schematy leczenia.

Pozaszpitalne zapalenie płuc u osób dorosłych

Epidemiologia, obraz kliniczny, diagnostyka oraz schematy leczenia empirycznego.

Mukowiscydoza

Zakażenia dróg oddechowych w przebiegu choroby – leczenie pierwotnego i przewlekłego zakażenia P. aeruginosa oraz innych infekcji.

Zaostrzenie POChP

Objawy, znaczenie zakażeń bakteryjnych jako przyczyny zaostrzeń, diagnostyka oraz leczenie.

Gruźlica

Epidemiologia, objawy, diagnostyka, leczenie oraz postępowanie w gruźlicy lekoopornej.

Zapalenie pęcherza moczowego

Postać ostra i nawracająca, profilaktyka długotrwała oraz doraźna.

Zapalenie pęcherza moczowego u kobiet ciężarnych

Specyfika rozpoznawania i leczenia ZUM w ciąży z uwzględnieniem bezpieczeństwa antybiotyków.

Bezobjawowa bakteriuria

Definicja, wskazania do leczenia oraz grupy pacjentów wymagających terapii.

Ostre zakażenia układu moczowego u dzieci

Epidemiologia, diagnostyka oraz leczenie z uwzględnieniem grup wiekowych.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek u dorosłych

Obraz kliniczny, diagnostyka oraz leczenie ambulatoryjne i szpitalne.

Powikłane zakażenia układu moczowego

Definicja, czynniki ryzyka oraz schematy leczenia.

Zapalenie cewki moczowej

Etiologia, diagnostyka oraz leczenie postaci rzeżączkowej i nierzeżączkowej.

Bakteryjne zapalenie prostaty

Postać ostra i przewlekła – diagnostyka oraz leczenie.

Zapalenie szyjki macicy

Etiologia, diagnostyka oraz leczenie z uwzględnieniem partnerów seksualnych.

Rzęsistkowica

Diagnostyka, leczenie oraz zasady postępowania z partnerami.

Bakteryjne zapalenie pochwy

Diagnostyka, leczenie miejscowe i ogólne oraz profilaktyka nawrotów.

Ostre zapalenie węzłów chłonnych

Przyczyny powiększenia węzłów chłonnych oraz leczenie zakażeń bakteryjnych.

Zapalenie mieszków włosowych

Etiologia, objawy oraz leczenie miejscowe i ogólne.

Liszajec

Objawy oraz leczenie miejscowe i ogólne.

Róża

Etiologia, obraz kliniczny oraz schematy leczenia.

Ropnie skórne

Postępowanie zabiegowe oraz wskazania do antybiotykoterapii.

Zapalenie skóry i tkanki łącznej

Objawy oraz leczenie zakażeń skóry i tkanek miękkich.

Biegunka infekcyjna

Objawy, diagnostyka oraz leczenie z uwzględnieniem nawodnienia i wskazań do antybiotyku.

Biegunka o etiologii Clostridioides difficile

Czynniki ryzyka, objawy, profilaktyka oraz aktualne schematy leczenia.

Eradykacja H. pylori

Objawy, diagnostyka inwazyjna i nieinwazyjna oraz aktualne schematy eradykacji.

Zapalenie brzegów powiek

Leczenie miejscowe i ogólnoustrojowe.

Jęczmień

Leczenie miejscowe i ogólnoustrojowe.

Bakteryjne zapalenie spojówek

Objawy, leczenie, różnicowanie z postacią wirusową oraz objawy alarmowe.

Zapalenie kanalików łzowych i woreczka łzowego

Diagnostyka oraz leczenie.

Bakteryjne zapalenie rogówki

Postępowanie diagnostyczno-lecznicze w schorzeniu wymagającym pilnej interwencji.

Bakteryjne nadkażenie w zespole suchego oka

Profilaktyka oraz leczenie miejscowe.

Borelioza

Profilaktyka, leczenie I i II rzutu, alternatywne metody wg ILADS oraz różnicowanie postaci klinicznych.